Toʻylar haqida oʻylar: Tahlil. Tanqid. Taklif

MEʼYoR  UNUTILGAN JOYDA TARTIB BUZILADI

Toʻy. Bu soʻzning zamirida xalqimizning eng shirin orzu-umidlari mujassam. Har birimiz uchun bu soʻz aziz, shu soʻz bilan bogʻliq umidlar, ishonch va qatʼiyatlar muqaddas. Shuning uchun ham  muqaddaski, aynan shu kuni ota-ona oʻz farzandining kamoliga, orzu-havasiga yetishadi. Bir-biriga talpingan  ikki koʻngil oila deb atalgan muqaddas dargohga juftlashib qadam  qoʻyadilar, qalblaridagi bir-biriga ishonch, qatʼiyat qarshisida tiz choʻkib, ham sharʼiy ham rasmiy nikohlanadilar. Eng yaxshi neʼmatlarni toʻy dasturxoniga qoʻyamiz, eng chiroyli liboslarimizni shu kuni – toʻyda kiyamiz. Mehmonlar qadamiga jonlik soʻyilib, doshqozonlarda shirin taomlar pishiriladi, shu qutlugʻ kunga atab yangi uy jihozlari sotib olinadi, uylarimizga yangi gilamlar toʻshaladi. Xullas, toʻy kuni jamiki ezgu orzu-havaslarimiz tantana qiladi.

Shuning uchun ham keksalarimiz har doim duoga qoʻl ochganlarida: topgan-tutganing toʻyga buyursin, har kimni toʻylarga yetkazsin, - deya ulugʻ niyat qiladilar.

Mamlakatimizda xalqimizning maʼnaviy qadriyatlari, orzu-umidlariga qiyosan har yilga ezgu bir nom berilishida ham hikmat bor. 2012-yilning "Mustahkam oila yili” deb nomlanishi yosh oilalarning moddiy farovonligi, maʼnaviy kamolotiga ishora boʻlsa, 2013-yilning «Obod turmush yili» deb atalishi millatimizga xos goʻzal anʼanalar yanada takomillashgan, qadriyatlar qadr topgan oilalarning obodon, toʻkis hayotini taʼminlashga qaratilgan ulugʻvor rejalar, yilimizga monand Dastur ishlab chiqilib, hayotga tatbiq etilayotgani bilan har birimiz uchun azizdir.

"Obod turmush yili” Davlat Dasturiga muvofiq turmush qurayotgan yosh oilalarni qoʻllab-quvvatlashga alohida eʼtibor qaratiladi. Toʻy esa yoshlarimiz uchun mustaqil hayotning goʻzal ostonasi. Bu kun har bir qalb uchun aziz, muqaddas. Ammo ana shu toʻyning ham asrlar davomida shakllangan oʻz qonun-qoidalari bor. Millatimizga xos boʻlgan tutumlar, udum va urf-odatlarni koʻpni koʻrgan keksalarimiz juda yaxshi biladilar. Chunki ular toʻyga tadorik koʻrishda meʼyorga rioya etganlar, isrofgarchilikdan tiyilganlar. Ayniqsa, kelin tushirishda meʼyor, tejamkorlik keksa avlod vakillari uchun eng maqbul taomil hisoblanadi. Ana shu taomil asosida fayzli oʻtgan toʻy nihoyatda badastir, goʻzal udumlarimiz, mumtoz maʼnaviy qadriyatlarimizning namoyishiga aylanadi. Ikki yosh keksalarning oq fotihasi bilan oila ostonasiga qadam qoʻyadilar.

Yaqin-yaqinlargacha tumanimizda kelin toʻylari boshqa  viloyat va tumanlardagiga nisbatan ancha fayzli, ibrat tamoyillari asosida oʻtkazilardi. Ortiqcha dabdabalarsiz, ovoz kuchaytirgichlarsiz, quda-qudagʻaylarning kelishuvlari asosida oʻtgan toʻylardan olam-olam taassurotlar qolardi qalbimizda. Ayniqsa, ikki tomon kelishuvi asosida ikki yoshga qilinadigan sarpo-suruqlarning milliy mentalitetimizga uygʻunligi koʻngillarga manzur edi. "Kelin salom”, "kelin koʻrar”, "ish buyurar” kabi toʻy kungi va toʻydan keyingi udumlar nihoyatda chiroyli, ixcham oʻtkazilardi. Toʻydan bir kun oldin oʻtkaziladigan qiz yigʻinlari xuddi Abdulla Qodiriy tasvirlagan Kumushbibining qiz yigʻiniga monand boʻlardi. Kelin boʻlmishning dugonalari yigʻilib, qoshlariga oʻsma, qoʻllariga xina qoʻyishardi. Raqsga tushib, qoʻshiq va laparlar, aytishuvlar aytib, sheʼrxonliklar qilishardi. Hatto oʻz orzularini kichik-kichik sahna koʻrinishi tarzida namoyish etib, kelin qizning koʻnglini koʻtarishga harakat qilib, oʻzlari ham toʻy bahona ochilib-sochilib, yayrashardi.  Bunday toʻylarni katta yoshdagi onaxonlarimiz, akaxonlarimiz hamon sogʻinch bilan eslaydilar. Boisi, chiroyli oʻtgan bunday toʻylar ular uchun oʻz umrlarining goʻzal manziliga aylanib, xotira koʻzgusida nurafshon kun sifatida muhrlanib qolgan. Bugungi toʻylarimiz-chi? Bugungi toʻylarimiz otchoparda ot surayotgan chavandozlarning poygasini eslatmaydimi? Afsuski, koʻpchilikning dilini xufton qilib, asabini egovlaydigan holatlar toʻlib-toshib yotibdi bugungi toʻylarimizda. Asosan barchamiz uchun oddiy narsadek tuyuladigan toʻyga sanʼatkor chorlash masalasi aslida bugungi toʻylarimizdagi eng dolzarb masalalardan biri sanaladi. Nega desangiz, bir necha yillab toʻyiga tadorik koʻrgan odam oʻz xonadonida oʻtkaziladigan tantanani oʻziga maʼqul va maqbul kunga belgilash imkoniyatidan mahrum. Ha, xuddi shunday! Toʻy kunini toʻyga taklif qilinadigan sanʼatkor "belgilaydi”. Sanʼatkorning boʻsh vaqtlaridan kelib chiqib toʻy kuni  belgilanadi. Taassuflar boʻlsinki, baʼzan sanʼatkorning javobini, toʻgʻrirogʻi, "boʻsh kuni”ni kutib, reja qilingan toʻy vaqti bir-ikki kunga, hatto bir haftaga choʻzilib ketadi. Toʻy egasi: "bor-yey”, deb toʻyiga boshqa sanʼatkorni chorlay olmaydi. Sababi, boshqalari ham "band boʻlishadi” yoki yoshlar elda "yurib turgani”dan boshqasini xohlashmaydi. Toʻy esa istang-istamang sanʼatkor belgilagan kungacha surilaveradi, toʻy egasi sanʼatkorning javobini kutaveradi. Sanʼatkor esa ozgina nafsini tiyib, toʻychini xursand qilishni xayoliga ham keltirmaydi.

Bu ham mayli, falon ming soʻm pul evaziga, oʻz  "qadrini oshirib” toʻy kunini oʻzi belgilab, xizmatga bel bogʻlagan sanʼatkorning hech jonini qiynamay, "toqqa chiqmay doʻlana terib” ketishiga nima deysiz? Qoʻshiqlarni bemalol fonogramma orqali "ijro etib”, davrani "qasir-qusur”, "bang-bung”, "gup-gup”larga toʻldirib bergan sanʼatkorning audio tasmadan nima farqi bor?

Toʻylarimizdagi yana bir koʻngilni xira qiladigan narsa bu – yoshlarimizning "toʻy sayri” marosimidir. Avvalo shuni ming istihola bilan aytmoqchimizki, yoshlarimiz tomonidan "gulyanka” deb atalayotgan bu marosim hayotimizga qanday kirib kelgani haqida hech kim tugal bir fikr ayta olmaydi.

Xoʻsh, bunday marosim avval ham toʻylarimizda bor edimi yoki ovroʻpacha toʻylarga taqlidan paydo boʻlganmi?

Keksa avlod vakillarining eʼtirof etishlaricha bunday marosim avval ham boʻlgan, lekin boshqacharoq, hatto yaqin-yaqinlarda ham bu chiroyli udum nikoh toʻylarimizga oʻzgacha fayz, yosh-u qariga birday xushnudlik bagʻishlagan. Bu marosim hozirgi koʻrinishdan mutlaqo boshqacha, milliy urf-odatlarga mos ravishda boʻlgan. Yaʼni, avvallari kelin aravada, keyinchalik mashinada yangalari va dugonalari qurshovida uzatib borilgan. Yoʻl  boʻyi baxt va muhabbatni, goʻzal hayotni madh etuvchi qoʻshiq va laparlar kuylangan.

Afsus va nadomatlar boʻlsinki, agar bugungi toʻylarimizda yoshlarimiz "gulyanka” deb atashayotgan marosimni yuqoridagi kabi toʻy sayli deydigan boʻlsak, bu "sayl”ning turgan-bitgani gʻalvadan boshqa narsa emas. Agar bu marosimni yoshlarimiz rus millatidan oʻzlashtirgan boʻlsalar kerak, degan fikrga borsak taassufki, rus tilida "gulyanka” termini kichkina ziyofat, oʻtirish maʼnosini anglatadi. Bundan koʻrinib turibdiki, ruslarda toʻy sayli "gulyanka” deyilmaydi. Ularda bizdagi "gulyanka” kabi tartibsiz sayrning oʻzi ham yoʻq. Qolaversa, rus tilidagi "gulyat” – sayr qilmoq maʼnosidagi soʻzdan "gulyanka” termini, toʻgʻrirogʻi, tumanimiz lahjasida toʻy marosimi uchun jargon soʻz yaratilgan deyishga esa hech bir asos yoʻq. Chunki  ruslarning oʻzlari toʻy marosimlarida "gulyanka” degan atamadan umuman foydalanishmaydi. Toʻy saylida bizning yoshlarga oʻxshab ivirsib yurishmaydi. Toʻylarimizga boʻlsa-boʻlmasa har xil boʻlmagʻur odatlarni tiqishtirish shartmi? Binobarin aynan ana shu "gulyanka”lar koʻpchilik toʻylarimizda har xil mojarolar va janjallarning chiqishiga sababchi boʻlmoqda.

 Barchamiz yaxshi bilamiz, 1998-yilda Prezidentimizning toʻy va marosimlarni oʻtkazish bilan bogʻliq Farmoni, Oʻzbekiston musulmonlari idorasi tomonidan "Toʻy, marosim va maʼrakalarni meʼyorida oʻtkazish haqida”gi Fatvo va tuman hokimining "Tumanda aholi tinchligini saqlash, toʻy va boshqa marosimlarni oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi qarori matbuotda eʼlon qilindi. Ushbu  muhim hujjatlarda toʻy, marosimlarni tartibli, ortiqcha chiqim va dabdabalarsiz oʻtkazish, atrofdagi odamlar hol-ahvolini hisobga olish, oʻzini koʻz-koʻz qilish, shuxratparastlik va manmanlik holatlariga barham berish borasida zarur qoidalar, yoʻl-yoʻriqlar koʻrsatilib, vazifalar belgilab berildi. Oʻsha yillari tumanimizda toʻy va boshqa marosimlarni oʻtkazish borasida ancha ibratga loyiq ishlar amalga oshirilgan edi. Qiz yigʻinlari, kelin va sunnat toʻylari  ancha ixcham, ortiqcha dabdababozlikdan xoli oʻtkazilishiga erishilgandi. Ammo...

Fuqarolar yigʻinlari raislari va maslahatchilar, xalq nazaridagi mutasaddi rahbarlar bizni maʼzur tutsinlar-u keyingi yillarda toʻylarimizda bir-birovni mensimaslik, isrofgarchilik, yuqorida tilga olganimiz "gulyanka”lar  sabab boʻlmagʻur janjallashishlar, avtohalokatlar sodir boʻlmoqda. Vaholanki, 2010-yilning 6-yanvar sanasida "Tumanda aholi tinchligini saqlash, toʻy, maʼraka, oilaviy tadbirlar va boshqa marosimlarni oʻtkazishni tartibga solish  toʻgʻrisida” tuman hokimining Farmoyishi qabul qilinib, ushbu hujjatda tumandagi barcha oʻzini-oʻzi boshqarish organlari rahbarlari uchun mavjud muammolarni hal etish borasida zarur koʻrsatmalar berildi.

Ajablanarlisi shundaki, oʻzini-oʻzi boshqarish organlari rahbarlari ushbu  koʻrsatmalar boʻyicha bir-ikki oygina ishga "jiddiy” kirishib ketdilaru, belgilab berilgan qoidalarga rioya etib, vazifalarini bajargan boʻlishdi, xolos. Yuqoridagi farmoyishga muvofiq toʻylar (ayniqsa, kelin toʻylari) har qanday dabdabadan xoli, toʻy sayri uchun faqat ikkita mashina ajratilib, qiz yigʻinlari ixcham, faqat kelinning dugonalari ishtrokida oʻtkazilishi, boʻlgʻusi kelinposhshalar nikoh libosini ijaraga olib emas, oʻzlari uchun yangidan tikdirib, milliylikni saqlagan holda kiyinishlari koʻrsatilgandi. Hali aytganimizday, fuqarolar yigʻinlari rahbarlari yelib-yugurgan boʻlishib, barcha ishni nomigagina yoʻlga qoʻydilar, xolos. Yuqoridan koʻrsatma olib ishlashga oʻrgangan, toʻgʻrirogʻi, oʻzlari mustaqil ish qilishga jurʼatsiz oqsoqollar bu boradagi talab qilingan tartib-qoidalarni allaqachon unutib yuborishgan, deyishga aosimiz bor. Marhamat!

Faqat 2010-2011 yillar davomida hamda 2013-yilning yanvar oyida tumanimizda oʻtkazilgan kelin toʻylari (faqat kelin toʻylari)da roʻy bergan tartibsizliklardan oʻnlab kishilar jabr koʻrib, hatto bir necha kishi vafot etganligini afsuski, qayd etmay oʻta olmaymiz. Toʻylar bilan bogʻliq tartibsizliklar, huquqbuzarlik holatlari, hatto jinoiy javobgarlik bilan bogʻliq xunuk holatlar Qilichboy hamda Qipchoq ovullarining markazlarida, Doʻrman ovulida koʻproq qayd etilayotgani achinarlidir. Xususan, Qipchoq ovulida yashovchi fuqaro Sardor Matnazarov 2012-yilning 23-mart kuni "gulyanka” paytida aslida akasiga tegishli boʻlgan avtomashinani boshqarib borayotib, "Toʻlqin” ovulida yashovchi Rasul Jumaniyozovni urib yuborgan. Natijada Rasulbek ogʻir tan jarohati olib tuman kasalxonasiga tushgan. Xuddi shunday avtohalokatni sodir etgan mangʻitlik Rasul Ibodullayevning aybi bilan Gulmira Doʻsimova ismli yoʻlovchi ogʻir tan jarohati olib, oylab azob tartishga majbur boʻldi.

Bundan tashqari, tuman IIB huzuridagi avtomototransport vositalarining texnik holati, ulardan foydalanish qoida va meʼyorlariga amal qilishni nazorat etish boʻlinmasi tomonidan taqdim qilingan maʼlumotlarga qaraganda tuman IIB  yoʻl harakati xavfsizligi boʻlinmasi tomonidan 2012-yil davomida oʻtkazilgan tadbirlar davomida 6 nafar haydovchi "toʻy sayri” marosimiga fuqarolar yigʻinlari rahbarining ruxsatnomalarisiz chiqishgan. Bu ham yetmaganday, harakat xavfsizligiga tahdid solib, guruh boʻlib harakatlanganlar. 2012-yilning dekabr oyida esa spirtli ichimlik ichib "toʻy sayri”dan qaytayotgan yoshgina bir yigit avtohalokatga uchrab, hayotdan bamavrid koʻz yumgan. Vaholanki, 2010-yil 6-yanvar sanasida qabul qilingan tuman hokimining "Tumanda aholi tinchligini saqlash, toʻy, maʼraka, oilaviy tadbirlar va boshqa marosimlarni oʻtkazishni tartibga solish toʻgʻrisida”gi farmoyishining bir bandida toʻyda va toʻydan oldin ichkilikbozlikka barham berish, yana bir bandida esa kelinning kuyovnikiga kelish vaqti belgilangan, toʻy sayrida ishtirok etadigan mashinalar soni ikkitadan oshmasligi va haydovchilar fuqarolar yigʻini rahbariyatining maxsus ruxsatnomasi asosida harakatlanishga haqli ekanligi qayd etilgan.

Belgilab qoʻyilgan mezonlar buzilgani, yigʻin oqsoqollari masʼuliyatni unutganlari bois, yuqoridagi kabi salbiy holatlar tez-tez sodir etilmoqda.

Yuraklarni larzaga soladigan eng xunuk hodisa Doʻrman ovulida sodir etildi. Yaʼni, bir yaxshi inson elga dasturxon yozdi, ochilib-sochilib, toʻy berdi. Ammo bir nokasning badbinligi bois, toʻy azaga aylandi. 2012-yilning 27-oktyabr kuni toʻyga kelgan xesh-aqrabolardan biri – qoʻshni viloyatdan kelgan mehmon, oʻz izzatini bilmagan Oʻktam Oʻrozmetov ismli shaxs mast holda shovqin koʻtarib, barchaning asabini buzdi. Toʻyda  "kelin keldi” davrasini boshqarib turgan salomchi yigit Ilhom Qurbonovning boshiga temir xaskash bilan urib ogʻir tan jarohati yetkazdi. Oqibatda Ilhom Qurbonov hushiga kelmasdan kasalxonada vafot etdi, toʻy fojiali yakun topdi.

2013-yilning 26 fevral kuni esa Mangʻit-Qipchoq yoʻlining "Choykoʻl” ovuli hududida shaxsan oʻzimiz guvoh boʻlgan "gulyanka” (toʻy sayri) marosimida sodir  boʻlgan avtohalokat ham gulday bir yigitning yosh umriga zomin boʻldi, bir necha kishi ogʻir tan jarohati olib shifoxonaga yotqizildi.

Afsus va nadomatlar bilan qayd etamizki, Qilichboy va  Qipchoq ovullari markazi, "Qangli” ovuli hamda Mangʻit shahrining ayrim mahallalarida oʻtkazilayotgan toʻy-marosimlarda tartibsizliklar, spirtli ichimlik ichib, mast-alast shovqin koʻtarish holatlari tez-tez sodir boʻlayotgani gʻoyat tashvishli holdir.

Shu yerda haqli bir savol tugʻiladi:

Toʻy-marosimlar va boshqa oilaviy tadbirlarni meʼyorida, isrofgarchiliksiz, shovqin-suronsiz, ortiqcha dabdababozliklarsiz oʻtkazish borasida oʻzini-oʻzi boshqarish organlari rahbarlariga qachongacha yuqoridagi kabi yoʻl-yoʻriq va koʻrsatmalar berilishi kerak? Axir xalq orasida, mahallada aynan shu rahbarlarning oʻzlari ham yashashadi-ku! Oʻzlari rahbarlik qilayotgan fuqarolar yigʻinlari hududlarida sogʻlom turmush tarzini qaror toptirish, xalq orasida milliy urf-odat va udumlarning zamonaga mos, har qanday dilxiraliklardan xoli, ixcham tarzda oʻtkazilishiga nega fuqarolar yigʻinlari oqsoqollari bosh-qosh boʻlishmayotir?

Bunday savollarni qoʻyishga ham yetarlicha asoslarimiz bor. Toʻy-marosimlarni tartibli oʻtkazish bilan bogʻliq Prezident Farmoni, Oʻzbekiston Musulmonlari idorasining Fatvosi hamda  tuman hokimining qaror va farmoyishlariga yana bir bor eʼtiboringizni jalb etamiz. Sababi, ushbu hujjatlarning barchasi mohiyatan bir ezgu maqsadni ifoda etadi. Yaʼni, aholi tinchligini saqlash, farovonligini taʼminlash, bir-birovga hurmat va mehr-oqibat tamoyillariga amal qilish. Lekin ming afsuski, tumanimizda kamdan-kam fuqarolar yigʻinlari oqsoqollarigina bu tamoyilga amal qilmoqdalar, xolos. Xususan, Jumurtov shaharcha fuqarolar yigʻini, "Arna boʻyi”, "Xizr eli”, "Ayoqchi”, "Boʻz suv”, "Daryo boʻyi”, "Nazarxon” Mangʻit shahrining "Oybek”, "Chordara”, "Olmazor” mahallalarida oqsoqollar, profilaktika nozirlari, posbonlar, maslahatchilarning keng jamoatchilik bilan hamkorliklari bois, toʻy va marosimlarning meʼyorida, tartibli oʻtkazilishiga erishilmoqda. Lekin tumanimizda biz nomlarini tilga olmagan oʻnlab  mahallalarda, nazarimizda oqsoqollar yuqoridan yangi bir koʻrsatma boʻlishini kutib oʻtirishganga oʻxshaydi. Koʻpchilik yigʻin raislari oʻz vakolatlaridan kelib chiqib ishlashning uddasidan chiqa olmay, oʻta jurʼatsiz, mustaqil fikrga ega boʻlmagan oqsoqol ekanliklarini namoyish etmoqdalar.

Biz yuqorida toʻylarimizdagi sanʼatkorlar va "gulyanka”lar bilan bogʻliq tartibsizliklar haqida toʻxtaldik. Lekin kelinposhshalarimiz "nikoh libosi” deb kiyib chiqadigan liboslarga ham bir nazar tashlamay oʻta olmadik. Chunki toʻy egasini qiynab qoʻyadigan muammoning eng asosiysi mana shu nikoh koʻylagi bilan bogʻliq.

- Yaqinda tumanimizdagi oʻziga toʻq bir xonadonda qiz yigʻinda boʻldik, - deydi nafaqadagi muallima Gulsara opa Kamolova, - ertaga kuyovnikiga uzatilib ketadigan qizning qiz yigʻini nomdor bir  toʻyxonada oʻtdi. Xotin-xalaj, bola-baqra, yoshi katta erkaklar bilan yosh-yalanglar aralash-quralash, shovqindan bosh aylanadigan darajadagi "qiz yigʻin”! Kelin boʻlmishning egnidagi libosdan  toʻgʻrisi, biz uyaldik. Toʻyidan bir kun oldin ota-onasi, aka-uka, opa-singillari oldida yarim-yalangʻoch kiyinib olgan qizning esa parvoyi palak. Egniga etagi tandirday, orqasi beligacha, hatto koʻkraklarining yarmi ochiq oq libos kiyib, oʻrtadan chiqmay raqsga tushishi, bu oʻyin davrasida 60 yoshdan oʻtgan ota-onasi, ota-onasining doʻstlari, hatto raqqosaning ustidan pul sochib oʻyinga tushayotgan 80 yoshni qoralab qolgan momo va buvalarining hatti-harakatlaridan charchab, toʻyxonani tark etdik. Bilsak, shu kuni kelin boʻlmish qizginaning egnidagi libosni bir million soʻmga, ijaraga olishgan ekan. Bir millionga, faqat ikki soatga-ya! Yana ijaraga, oʻziniki emas! Boz ustiga libosda na milliylik bor, na nafosat. Achinarli tomoni shundaki, koʻylakning fasoni, dizayni oʻzbekchiligimizga ham, shariatimizga ham aslo munosib emas...

Opaning kuyunchaklik bilan aytgan bu gaplarida jon bor. Agar masalaning moddiy tomoniga eʼtibor beradigan boʻlsak, 1000 000 soʻm pul bir boyvachcha uchun choʻt emas. Lekin oʻrtamiyona oila-chi? Bunday oila uzatilayotgan qizga shuncha pulga ijaraga nikoh koʻylagi olib bera oladimi? Albatta, yoʻq. Shuni eʼtiborga olgan holda  qabul qilingan tuman hokimining qaror va farmoyishlarida kelin qizlarimizning ijaraga nikoh koʻylagi kiyishlariga tamoman barham berish zarurligi qayd etilganini barchamiz yaxshi bilamiz. Aynan ana shunday ijaraga koʻylak olib kiyish oqibatida, ijara puli mojarosi bois  quda-qudagʻaylar oʻrtasiga nizo va janjallar, arazlar aralashganini ham yaxshi bilamiz. Lekin shunday boʻlsa-da hamon falon ming soʻmga ijaraga nikoh libosi kiyish holatiga barham berilayotgani yoʻq. Vaholanki, bir necha kishi tomonidan kiyilgan nikoh libosining sogʻlik va gigiyenaga zid ekanligi tibbiyot nuqtai nazaridan allaqachon oʻz isbotini topgan. Qolaversa, tuman gazetasi orqali qayta-qayta kiyilgan nikoh libosi orqali kasallik yuqtirgan kelinlar haqida muntazam ravishda maqolalar, xalqning asosli eʼtirozlari yoritilib borilmoqda. Bularning barchasi tuman xotin-qizlar qoʻmitasi bilan hamkorlikda ish olib boruvchi mutasaddi tashkilotlar rahbarlari, ayniqsa yoshlar tashkilotlari, mahalla oqsoqollari, imomlarining zarur xulosa chiqarishlari uchun yetarli asos boʻla olmaydimi? Albatta ,boʻla oladi!

Faqat buning uchun masʼullarimizning bir ozgina vaziyatdan chiqib ishlashlari, dadil va jurʼatli boʻlishlari kifoya. Bizning  maqsadimiz esa hamisha xolis. Toʻy egasi toʻyini emin-erkin, oʻzi xohlagan kunda oʻtkazsa, sanʼatkorlar esa oʻzlarini bozorga solavermay, kamtarroq boʻlishsa, deymiz-da. Shunchalik manmanlik koʻchasida yurishsalar-da Davlat soliq idorasi tomonidan jilovlari tortib qoʻyilmayotgan sanʼatkorlar ham meʼyorni unutmasalar. "Toʻy sayri” degan turgan-bitgani moddiy va maʼnaviy zarardan iborat marosimni koʻchalar boʻylab safga tizilib yuruvchi tartibsiz  mashinalar kolonnasidan haqiqiy oʻzbekona toʻy sayriga aylantirish haqida bir oʻylab koʻrish kerak emasmikan? Yoshlarimiz toʻy sayrida  bitta yo ikkita mashinada bahavo bir joyga borib doʻstlari bilan xursandchilik qilishsa, oʻynab-kulishsa, yuqoridagi kabi koʻngilsiz holatlar umuman yuz bermasmidi? Eng muhimi, ana shu nomaʼqul marosim uchun ketadigan mablagʻ tejalardi, toʻy egasi bir muammodan xalos boʻlib, koʻngillar xotirjam boʻlardi.

Nikoh liboslari bilan bogʻliq muammo bizningcha, eng jiddiy muammodir. Bu haqda nafaqat toʻy sohiblari, balki shu hududga masʼul shifokorlar, profilaktika noziri, mahalla oqsoqoli, imom va maslahatchi, hatto el katxudolari, kayvoni onalarimiz ham yaxshilab oʻylab, xulosa chiqarishlari joizga oʻxshaydi. Chunki libos – odamning maʼnaviy qiyofasini belgilaydi. Ayniqsa, nikoh libosi. Juda qadim-qadimdan uning toza va ohorliligi, milliyligi muhim hisoblangan. Shuni eʼtiborga olgan holda tikuvchi-dizaynerlarimiz milliy mentalitetimizga mos va munosib nikoh liboslarini yaratsalar, bu borada tuman xotin-qizlar qoʻmitasi boshchiligida nikoh liboslari dizayni yoʻnalishida tanlovlar uyushtirilsa maqsadga muvofiq boʻlardi. Tumanimizdagi nikoh liboslarini ijaraga berish bilan shugʻullanadigan tadbirkorlarning ishini tartibga solish, ularning ishida yangiliklar yaratish payti yetdi, deb oʻylaymiz.

Toʻylardan oldin boʻlib oʻtadigan siynoq, kengash kabi marosimlarni oilaviy tadbirga aylantirish joiz. 50-60 nafar, balki undan-da ortiq kishini yigʻib, spirtli ichimlik ichib, toʻy maslahatini qilish shartmi? Axir toʻyga kimga va qancha odamga aytilishini toʻy egasining oʻzi yaxshi bilmaydimi? Butun mahallani yigʻib, ichkilikni oʻrtaga qoʻyib maslahat oshi berib, ortiqcha xarajat qilishning nima keragi bor?

Shu oʻrinda hurmatli Prezidentimizning: "...Qayerda hushyorlik va jonkuyarlik, yuksak aql-idrok va tafakkur hukmron boʻlsa, oʻsha yerda maʼnaviyat yengilmas kuchga aylanadi”, - degan hikmat va qudratga toʻla soʻzlarini keltirmay oʻta olmaymiz. Axir toʻy – insoniyat bilan birga tugʻilib, million yillar davomida sayqallanib, shakllangan maʼnaviy yodgorligimiz. Bu tabarruk maʼnaviy qadriyatimiz bilan bogʻliq udumlar va tutumlarni oʻzimizga mos,oilamiz iqtisodiga munosib tarzda oʻtkazsak, avvalo koʻnglimiz obod boʻlmaydimi? Axir koʻngildagi obodlik – oila, mahalla, ona Vatan obodligiga timsol emasmi, azizlar. Qolaversa, har jihatdan yaqqol namoyon boʻlgʻusi obodlikda yuksak maʼnaviyat aks etib turmaydimi?

Qurʼoni Karimning "Isro” surasida Alloh taolo marhamat qilib shunday deganlar: "... isrof qiluvchilar shaytonning birodarlari”dir , yana, Hadisi-shariflarda ham isrofgarchilikdan qaytarilib, tejamkorlikka targʻib va tashviq etiladi. Jumladan:

"Allohning noz-neʼmatlaridan xohlagancha yeb-ichinglar, xayr-ehson qilinglar, kiyinib-yasaninglar, lekin isrofgarchilik va manmanlikka yoʻl qoʻymangizlar”.

Yana bir boshqa Hadisi-sharifda: "Boylikda ham, faqirlikda ham, ibodatda ham moʻʼtadillik yaxshidir”, - deyilsa, tejamkorlik xususidagi hadisda: "Tejamkor kishi hech qachon qashshoqlik koʻrmaydi”, - deb taʼkidlanadi.

Demak, Allohning amri, rizosi bilan nikohlari tushib, toʻy boʻlayotgan xonadondagi tartibsizlik, isrofgarchilik va manmanlik holatlari muqaddas dinimizga ham yot illatlardandir. Shunday ekan, meʼyorni unutmaylik. Meʼyor bor joyda tartib boʻladi. Tartib esa osoyishtalik mezonidir. Hayotimizda osoyishtalik hokim ekan, oilalarimizda farovonlik, obodlik barq urib turaveradi. Bizning maqsadimiz ana shudir, azizlar.

Robiya YOʻLDOShEVA,

Allambergan JUMANIYoZOV,

www.amunews.uz veb-saytimuxbirlari.