Örmonlar ekologiya musaffoligiga xizmat qiladi

Fuqarolar atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bölişga majburdirlar.

Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining

50-moddasi.

Hozirgi davrda jahon jamoatçiligini xavotirga solayotgan global muammolardan eng yirigi - yer yuzining barça mintaqalarida sodir bölayotgan ekologiya muammolaridir. Bu eng avvalo rivojlangan mamlakatlardagi ming-minglab sanoat korxonalarining qattiq, suyuq va gaz holatidagi zaharli çiqindilarning milliard tonnalab uyumlari, quriliş, xöjalik, texnikaviy va maişiy çiqindilar, bundan taşqari, transport vositalari motorlaridan çiqayotgan zaharli gazlar, turli mintaqalardagi örmonlar yonğinidan çiqayotgan zaharli tutunlar albatta, atmosfera havosining musaffoligiga jiddiy putur yetkazib, azon qatlamining yupqalaşişiga va hatto baʼzi örinlarda teşilib, katta-katta tuynuklar hosil bölişiga, atmosfera ekologiyasi holati va muvozanatining buzilişiga, toza havomizning bulğanişiga olib keladi. Atmosfera va biosferamizda yuzaga kelgan bu oğir ekologik muammolar yuki biz insonlar zimmasidadir. Bunda, albatta, biz örmonçilar zimmasida ekologiyamiz musaffoligi uçun kuraşiş vazifasi turganligini bir daqiqa bölsa-da unutmasligimiz kerak. Çunki örmonlarga atmosferani kislorod bilan boyituvçi asosiy manba sifatida qarab, örmon xöjaliklarini rivojlantiriş bugungi kundagi dolzarb vazifadir. Mamlakatimizda örmon xöjaliklarini yanada rivojlantiriş, uning ösimliklar va hayvonot dunyosi bioxilma-xilligini boyitiş, yangi madaniy örmonzorlarni kengaytiriş maqsadida Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 26-avgustda çiqarilgan "Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati faoliyatini taşkil etiş töğrisida”gi 243-qaroriga muvofiq "Qipçoq” davlat örmon xöjaligining asosiy örmon bilan qoplangan maydonlaridan 3536,5 gektari davlat biosfera rezervati tasarrufiga ötkazildi va örmonzorlar ustidan davlat nazorati kuçaytirilib, ösimliklar va hayvonot dunyosi bioxilma-xilligi muhofazasi yaxşilandi. Bioxilma-xillikni yanada boyitiş böyiça yangi istiqbolli loyihalar işlab çiqilmoqda va bu loyihalarni amalga oşiriş uçun puxta zamin hozirlanmoqda. Şu jumladan qöşni Beruniy tumanidagi "Baday töqay” qöriqxonasidagi xongul, yaʼni Buxoro buğularining meʼyordan ortiq köpayib ketişi munosabati bilan ularning bir qismini biosfera rezervati tasarrufidagi "Bekboy töqay” töqayzorlariga ötkaziş loyihasi amalga oşiriliş arafasida. Ayni kunda biosfera rezervati hisobidagi "Bekboy töqay”da juda kam, noyob parranda quşiga aylangan qirğovullarning va boşqa mayda quşlarning hamda tönğiz, quyon, börsiq, şoqol, yovvoyi muşuk, tipratikon va boşqa yovvoyi hayvonlarning köpayayotganligi bugungi kunda yaqqol sezilmoqda. Bu albatta mazkur töqayzorlarda ösimliklar dunyosining boyiyotganidan, quşlar va turli yovvoyi hayvonlarning köpayişi uçun qulay şart-şaroitlar yaratilayotganidan darak beradi. Kelgusida biosfera rezervatiga taalluqli bölgan töqayzorlarning avaylab-asralişi va rivojlantirilişi natijasida bu maskanlardagi flora va fauna olami yanada boyiydi.

Tabiiy örmonzorlarni asraş, muhofaza qiliş va rivojlantiriş barobarida madaniy örmonzorlarni barpo qiliş biz örmonçilar zimmasidagi muhim vazifadir. Joriy 2013-yil erta köklamda madaniy örmonzorlar barpo qiliş uçun 33 gektar maydon hozirlandi. Şundan 30 gektari qumloq hududlarga töğri kelganligi bois saksovul nihollari ekildi. Qolgan 3 gektar yerga nektarbop yapon saforasi va jiyda köçatlari ekilib, parvariş qilinmoqda. Kelgusida madaniy örmonzorlar maydonini yanada kengaytiriş va mevali boğlar barpo qiliş istiqboldagi rejalarimizdir.

Farhod Matkarimov,