KAŞANDALIKKA BARHAM BERIŞ – SOĞLOM TURMUŞ TARZINING MUHIM ŞARTI

Eng köp tarqalgan zararli odat – tamaki çekiş va nos otiş hisoblanadi. Biroq kaşanda odam tamaki tutuni tarkibida 3800 turdagi zaharli kimyoviy moddalar borligini bilmaydi. Jumladan, nikotin, qatron, tsianid kislota, ammiak, is gazi, benzol, radioaktiv poloniy, kobalt, qörğoşin, margumuş kabilar şular jumlasidandir.

Tamaki tutuni tarkibidagi zaharli moddalar kaşandaning miya, yurak, öpka, jigar, meʼda kabi hayotiy muhim aʼzolarini zaharlab, turli xil surunkali kasalliklarni yuzaga keltiradi. Uni vaqtidan ilgari nogironlikka duçor qilib, umriga zomin böladi. Kaşandalar orasida miokard infarkti kabi oğir  kasallik tufayli hayotdan köz yumganlar, tamaki çekmaydiganlarga nisbatan 5-marta köp.

Tamaki çekişni taşlaşga ahd qilgan odam bu rejani 1-1,5 oydan oşmagan muddatda bajarişi kerak.

Asosiy natija odamning irodasi, soğlom böliş istagi, özining va oila aʼzolarining soğlom bölişiga ğamxörligidir.

Soğlom turmuş tarzining maʼno-mazmunini töğri anglagan odam çekiş va boşqa zararli odatlardan voz keçadi.

Nosni ham muntazam qabul qiliş natijasida odam organizmi unga örganib, ruhiy va jismoniy muteʼ bölib qoladi.

Nosni birinçi marta qabul qilganda uning tarkibidagi tamaki, ohak, kul kabi zaharli moddalar taʼsiriga nisbatan odam organizmining himoya reaktsiyasi paydo böladi. Köngli ayniydi, qayt qiladi, boşi aylanadi, yurak urişi tezlaşadi, sovuq ter bosadi, mast odamdek gandiraklaydi. Bunday yoqimsiz holatning yuzaga kelişi tufayli nosni birinçi marta qabul qilgan köpçilik ösmirlar bu zararli odatdan voz keçib, uni ikkinçi marta takrorlamaydilar va örganmaydilar.

Nos otuvçi uni vaqtida qabul qilmagan paytda avvaliga ruhiy muteʼlik belgilari paydo böladi. Kayfiyati yomonlaşadi, jahli çiqadi, işlagisi kelmaydi, özlaştiriş, fikrlaş kabi aqliy iş bajariş qobiliyati pasayadi. U qanday bölsa ham nos topib uni qabul qilişga intiladi.

Kaşandaning yuragi, öpkalari, jigari, buyraklari zararlanişi tufayli u harakat qilgan paytida nafasi qisadi. Yuragi öynaydi, arterial qon bosimi kötariladi, tomir urişi tezlaşadi, rangi oqaradi, lablari kökaradi. Şuningdek, jigar sohasida (öng qovurğa ostida) oğriq paydo böladi. Buyraklari kasallanişi tufayli ertalab uyqudan turganda közlarining osti şişgan böladi. Keçqurun esa oyoqlari şişadi.

Şuni alohida taʼkidlaş lozimki, oğiz, til, qizilöngaç, meʼda kabi aʼzolarning rak kasalligi nos otuvçilarda boşqalarga nisbatan bir neça marta köp uçraydi. Şunday qilib, köp yillar nos çekiş natijasida odam asta-sekin aqliy va jismoniy jihatdan zaiflaşadi, iş qaobiliyatini yöqotadi, vaqtidan ilgari keksayadi va nogironga aylanadi.

Körinib turibdiki, sigareta çekiş va nos otiş – koni zarar. Şuning uçun ham butun dunyo böylab kaşandalikka qarşi kuraş tobora keng avj oldirilmoqda.

Jumaboy YaVQAŞEV,

tuman köp tarmoqli markaziy poliklinikasi Salomatlik bölimi mudiri.

(Foto - http://uzbekistonovozi.uz)