DONORLIK – INSONPARVARLIKDIR

 Har yili 14-iyun – yer yuzida Butun jaxon donorlar kuni sifatida nişonlanadi. Çunki 2005-yil may oyida Jahon Soğlikni saqlaş taşkiloti Xalqaro Assambleyasida dunyo davlatlarining soğlikni saqlaş vazirlari yakdillik bilan beğaraz qon donorligini qöllab-quvvatlaş töğrisidagi taklifni bir ovozdan maʼqullaşdi va 14-iyun - Butun jahon donorlar kuni deb belgilandi. Bu kun avstraliyalik vraç-immunolog, odam qon guruhlarini aniqlagan Nobel mukofoti laureati Karl Landşdeynerning (1868-1943) tuğilgan kuni bilan boğlandi.

Qon beriş - donorlar kuni öziga xos xususiyatga ega. Bu kun bemorlarni saqlab qoliş uçun qon beruvçi donorlar şaraflanadi. Bu tadbirlarda BMTning 193 ta davlatidan hamda 181 ta ilmiy Qizil Xoç va Qizil Yarim oy jamiyati, 50 dan ortiq xalqaro donorlik taşkilotlari va butun dunyo mamlakatlarining qon quyiş böyiça köp sonli mutaxassislari qatnaşadilar. Qon quyiş tadbiri har yili millionlab insonlarning hayotini saqlab qoladi.

Donorlik - ixtiyoriy va yuksak insonparvarlikdir. Toza, xavf-hatarsiz qon har bir davlatda bebaho boylik hisoblanadi.

Hozirda boşqa mamlakatlardagi kabi Özbekistonda ham asosan qon örniga uning komponentlari – eritrotsitlar, leykotsitlar, trombotsitlar kontsentartlari, plazma preparatlari işlatiladi. Donorlik qoni quyişda bemorga irsiyat böyiça mos keladigan va qavm-qarindoşlarda qon preparatlariga bölgan extiyojni qoplaş maqsadida ixtiyoriy qon beruvçi soğlom kişilar jalb qilinadi. Qon va uning tarkibiy qismlari bemor hayotini saqlab qoliş uçun muhim vosita bölib xizmat qiladi. U qon kasalliklarida (oğir darajali kamqonlik, oqqon, qon uviş tizimi buzilgan kasalliklar), saraton kasalliklarida, tuğruqxonalarda va turli xil favqulodda holatlarda muhim ahamiyatga ega.

Demak, qon va uning tarkibiy qismlariga ehtiyoj katta. Inson organizmida 4,5-5 litr qon bölib, şundan 20 ml. qon tekşiriş uçun, 400 ml. qon esa beğaraz donorlik uçun olinadi. Organizm qon miqdorini 36 soat içida qayta tiklab oladi. Qon topşiruvçi 18 yoşga tölgan, irqi, jinsi, kasbidan qatʼiy nazar soğlom inson bölişi kerak. Bir yilda 2- 4-martagaça qon topşiriş mumkin.

Tuman tibbiyot birlaşmasida qon banki bölimi faoliyat yuritib, unda şoşilinç hamda rejali ravişda bemorlarga qon va uning komponentlarini quyiş, saqlaş, taʼminlaş işlari yölga qöyilgan bölib, malakali şifokorlar, örta tibbiyot xodimlari bilan töliq taʼminlangan va barça şart-şaroitlar yaratilgan. Donorlarning soğligiga eʼtibor qaratilib, muntazam ravişda tibbiy körikdan ötkazilib, ularnin doimiy qon topşirişga tayyorligi şakllanişi uçun muhim omil yaratiladi. Tibbiyot xodimlari, tuman Qizil yarim oy jamiyati va hamkor taşkilotlar bilan birgalikda OFY, MFY, kollej, maktablarda beğaraz donorlik, soğlom turmuş tarzi va qon donorligini tarğib qiliş işlari doimiy ravişda olib boriladi.

I.NURIMBETOV,
tuman Qizil yarim oy jamiyati ijroçi direktori.