Totuvlik tafti: MUATTAR MEHR TAFTIDAN OBOD XONADON

Qilichboy zamini Amudaryo tumanining maftunkor goʻshalaridan biri. Bu zaminda yashab, oʻzlarining fidoyi mehnatlari bilan umr manzillarini ziynatlab, yuksak obroʻ-eʼtibor topgan insonlar juda koʻp. Ayniqsa, oʻzaro mehr-oqibatli, totuv va inoq oilalar saltanatini bunyod etib, nafaqat oʻz farzandlariga, balki el-yurtga muattar mehr taftini ulashib yashayotgan insonlarning turmush tarzlari havasga munosib.

Qilichboy zaminida qozoq millatiga mansub Bektursun ogʻa (Alloh rahmat qilsin) va Enajon momo Qilichevlar haqida gap ketganida eldoshlari:

- Ularning  chehralari nurli edi, izlarida qolgan urpoqlari ham juda mehrli, el-yurtga qayishgan, - deya havas bilan eʼtirof etishadi.

Bektursun ogʻa Qilichev butun umrini taʼlim-tarbiya sohasiga bagʻishlagan, to nafaqaga chiqqunlaricha qishloqdagi 15-sonli umumtaʼlim maktabida oʻquvchi-yoshlarga fizika-matematika fanidan dars berganlar. Umr yoʻldoshi Enajon momo esa shu maktabda farrosh boʻlib ishlash bilan birga katta roʻzgʻorning saranjom-sarishtaligini taʼminlab, oʻta tejamkorlik bilan bekalik vazifasini ado etganlar. Biri qozoq, biri oʻzbek millatiga mansub Bektursun ogʻa bilan Enajon momo mehr-muhabbat chashmasidan suv ichib, bu xonadonda 5 oʻgʻil, 4 nafar qiz voyaga yetdi.

Xalqimizda “Qirqta boʻlsa, qiligʻi, oʻnta boʻlsa, oʻrni boshqa”, degan ajib hikmat goʻyo Bektursun ogʻa bilan Enajon momoning farzandlari xulq-atvoriga qiyosan yaralganday, toʻqqiz nafar oʻgʻil-qiz toʻqqiz xil oʻziga xos dunyo boʻldilar. Ota-onalari feʼlidagi oʻzaro mehr-oqibat, mehnatsevarlik, xushmuomalalik, qatʼiyat va dadillik, eng muhimi, halollik va rostgoʻylik fazilatlarini oʻzlariga “yuqtirgan” farzandlar kamolga yetganida ahillikda goʻyo bir mushtga, oʻzaro mehr-oqibatda koʻngillari daryoga aylandilar. Biri-biridan mehnatkash, elim, yurtim, uyim-joyim, roʻzgʻorim, degan fidoyi insonlar boʻlib shakllandilar. Vaqt oʻtib, 9 farzand 9 joyda ildiz otib, oʻzlarining muqaddas oila qoʻrgʻonlarini yaratdilar.

Biz istaymizmi, istamaymizmi, hayot qonuni – Allohning hoxish-irodasi oldida ojizmiz. Shuning uchun ham keksalar bu dunyo bir mehmonxona, biz esa mehmonmiz, deyishadi. Bu fano mehmonxonasida izzat-hurmatga, ehtiromga munosib yashash esa insonning oʻziga bogʻliq. Bektursun ogʻa bilan Enajon momo bu hayotdan ketganlariga ancha boʻlgan, lekin har kuni, har tong ularning nurli izlari qolgan katta xonadonda, bu xonadondan bir irmoq kabi taralib, mehr-oqibat ummoniga aylangan oʻgʻil-qizlar, nevara-chevaralarning oilalarida shu aziz insonlarning nomlari tillardan tushmaydi:

- Bobom bilan enamning ruhlari shod boʻlsin, bizlarga ham ularning umr yoʻllarini bersin!

Ana shunday duo qilishadi otaxon bilan onaxonning bugungi avlodlari.

Bugungi avlodlar. Bektursun ogʻa bilan Enajon momoning toʻrtinchi farzandi boʻlgan Zamiraxon Qilicheva ularga bosh-qosh. Taqdir yozigʻimi, bu oila farzandlari ichida Zamiraxon oila qurmadi. Samarqand shahridagi kooperativ texnikumini imtiyozli diplom bilan tugatgan Zamiraxon oʻzidan katta opa-akalari talaba boʻlgani, 5 nafar  uka-singillari juda yoshligi uchun ishlab, ota-onasiga koʻmakdosh boʻlishni xohladi va tuman matlubot jamiyatiga qarashli doʻkonlardan biriga sotuvchi boʻlib ishga joylashdi. 1989-yilda otasi Bektursun ogʻaning vafotidan soʻng, uka-singillari Zamiraxonga qattiq bogʻlanib qolishdi. Oiladagi ogʻir judolik, roʻzgʻorning zalvorli yukini yelkalash Zamiraxonning zimmasiga tushdi. U keksayib qolgan onasiga tirgak boʻlib, uka-singillarini katta hayotga tayyorladi, oʻqitdi, uyli-joyli qildi. 14-yil davomida savdo sohasida ishlagan Zamiraxon Qilicheva 1978-1993-yillarda Qilichboy qishlogʻidagi maishiy xizmat koʻrsatish kasb-hunar kollejida (hozirgi kasb-hunar maktabi) faoliyat yuritdi.

Uka-singillarining oʻqishi, ishli, uyli-joyli boʻlishi uchun yelib-yugurib yurib pensiya yoshiga yetganini ham sezmay qoldi. U butun orzu-umidlarini tugʻishganlari hayoti bilan bogʻladi. Ularga ota-onasidan keyin ota-onalik mehr-muhabbatini berdi va evaziga hurmat, eʼtibor, ehtirom koʻrdi. Chin maʼnoda baynalmilal oila boʻlgan bu katta xonadonda Bektursun ogʻa bilan Enajon momoning farzandlari, nevara-chevaralari jam boʻlishganlarida xuddi toʻyxonaga aylanib ketadi. Uzoq yillar “qishloqxoʻjalikkimyo” idorasida taʼminotchi-mutaxassis lavozimida halol va fidoyi mehnat qilgan (Alloh rahmat qilsin) oilaning katta farzandi Sultonmurodning ayoli Halima Qusherova – qozoq qizi. Uni butun oila aʼzolari yaxshi koʻrib, ismini umuman tilga olishmaydi. Chunki, kelinlar qayni va bekachlarining, ular esa chechalarining ismlarini aytib chaqirishlari qozoq millatiga xos emas. Uni “jengey” deb eʼzozlashadi. Oilaning qizlari – bekachlar va qayn opalarni esa “Oyqiz”, “Oy opa” deb atashadi, bu borada Zamiraxonning hurmat-eʼtibori ancha baland. Uni barcha “jengey” va kelinlari bir xil “Opa”, deb chaqirishadi.

Xalqimiz qon-qoniga singib ketgan goʻzal bir fazilat bor. Bu – millatlararo totuvlik. Nazarimda bu ezgu fazilat xalqimiz uchun betakror anʼanaga, maʼnaviy qadriyat darajasiga koʻtarilganki, koʻpmillatli mamlakatimizda, xususan, Qoraqalpogʻistonda ham barcha millat vakillari oʻzaro jips, ahil-inoqlikda yashashga odatlanishgan. Razm solsangiz, har bir oʻzbekning bir qoraqalpogʻi, qalbi-qalbiga tutash qozogʻi yoki turkmani bor. Qoraqalpoq, qozoq, turkman va boshqa millatlarning esa oʻzlarining oʻzbek qardoshlarisiz toʻlmaydigan ochiq koʻngillari  bor. Bektursun ogʻa bilan Enajon momoning izlarini obod qilib, bugungi kunda Zamiraxon opa Qilicheva boshchiligida oʻzlaridan koʻpayishib, el-yurtga singib ketgan katta xonadonning kelinlaridan Halima checha Kusherova bilan Rayaxon Yesenovalar – qozoq, nevara kelinlar Anorgul Madiyorova – qoraqalpoq, Raʼnoxon Masharipova va Malohatxon Hajiyevalar esa oʻzbek millatlariga mansub.

Biz ijodiy guruhimiz bilan bu mehr-oqibat gulshani – ota-onasining chirogʻini yoqib ota makonda yashayotgan Zamiraxon opa Qilicheva boshchiligida ota-onalarini xotiralash marosimiga yigʻilgan, biri-biridan dilbar, mehrli kelinlarning oʻzaro muomalalariga chin dildan havas qildik. Qilichboy OFY raisi Bahrom Qodirov va nuroniylar masalalari boʻyicha OFY raisining maslahatchisi Aminaxon opa Yusupovalarning eʼtirof etishlaricha: “Katta xonadonning eshigi yaxshilar uchun hamisha ochiq”, qozoq milliy liboslarini xush koʻrib kiyadigan oʻzbek va qoraqalpoq millatiga mansub kelinlar oilaviy marosimlarga umr yoʻldoshlaridan avvalroq yetib kelishib, dasturxon yasatishni doimiy anʼanaga aylantirishgan. Xuddi ota-onalari hayot-u oʻgʻillarini toʻkin dasturxon atrofida kutayotgan kabi,

- Qaynonam rahmatlik hammamizga quroq tikish hunarini, koʻrpa-koʻrpachalar qavishni oʻrgatganlar, - mehr bilan soʻzlaydi kelinlar.

Shundanmi, bu kabi ishlar ahil-inoq kelinlarning oʻzlaridan ortmaydi.

Insonni mehr ulgʻaytiradi, muhabbat toblaydi, oqibat chiniqtiradi, deydilar. Ana shu uch buyuk tuygʻu hokim boʻlgan joyda oila chamani gullab-yashnaydi, muattar ifori bilan atrofidagilarga, el-yurtga tarovat baxsh etadi.

Bu xonadon mehr taftidan,

Oqibatdan rang olgan goʻsha.

Oʻgʻil-qizning muhabbatidan,

Totuvlikdan charogʻon goʻsha.

Shuning uchun quchogʻi obod,

Tonglarida olamcha sehr.

Kelinlarning koʻngillari shod,

Ularga yor muattar mehr!

Robiya YOʻLDOShEVA.