Тотувлик тафти: МУАТТАР МЕҲР ТАФТИДАН ОБОД ХОНАДОН

Қиличбой замини Амударё туманининг мафтункор гўшаларидан бири. Бу заминда яшаб, ўзларининг фидойи меҳнатлари билан умр манзилларини зийнатлаб, юксак обрў-эътибор топган инсонлар жуда кўп. Айниқса, ўзаро меҳр-оқибатли, тотув ва иноқ оилалар салтанатини бунёд этиб, нафақат ўз фарзандларига, балки эл-юртга муаттар меҳр тафтини улашиб яшаётган инсонларнинг турмуш тарзлари ҳавасга муносиб.

Қиличбой заминида қозоқ миллатига мансуб Бектурсун оға (Аллоҳ раҳмат қилсин) ва Энажон момо Қиличевлар ҳақида гап кетганида элдошлари:

- Уларнинг  чеҳралари нурли эди, изларида қолган урпоқлари ҳам жуда меҳрли, эл-юртга қайишган, - дея ҳавас билан эътироф этишади.

Бектурсун оға Қиличев бутун умрини таълим-тарбия соҳасига бағишлаган, то нафақага чиққунларича қишлоқдаги 15-сонли умумтаълим мактабида ўқувчи-ёшларга физика-математика фанидан дарс берганлар. Умр йўлдоши Энажон момо эса шу мактабда фаррош бўлиб ишлаш билан бирга катта рўзғорнинг саранжом-саришталигини таъминлаб, ўта тежамкорлик билан бекалик вазифасини адо этганлар. Бири қозоқ, бири ўзбек миллатига мансуб Бектурсун оға билан Энажон момо меҳр-муҳаббат чашмасидан сув ичиб, бу хонадонда 5 ўғил, 4 нафар қиз вояга етди.

Халқимизда “Қирқта бўлса, қилиғи, ўнта бўлса, ўрни бошқа”, деган ажиб ҳикмат гўё Бектурсун оға билан Энажон момонинг фарзандлари хулқ-атворига қиёсан яралгандай, тўққиз нафар ўғил-қиз тўққиз хил ўзига хос дунё бўлдилар. Ота-оналари феълидаги ўзаро меҳр-оқибат, меҳнатсеварлик, хушмуомалалик, қатъият ва дадиллик, энг муҳими, ҳалоллик ва ростгўйлик фазилатларини ўзларига “юқтирган” фарзандлар камолга етганида аҳилликда гўё бир муштга, ўзаро меҳр-оқибатда кўнгиллари дарёга айландилар. Бири-биридан меҳнаткаш, элим, юртим, уйим-жойим, рўзғорим, деган фидойи инсонлар бўлиб шаклландилар. Вақт ўтиб, 9 фарзанд 9 жойда илдиз отиб, ўзларининг муқаддас оила қўрғонларини яратдилар.

Биз истаймизми, истамаймизми, ҳаёт қонуни – Аллоҳнинг ҳохиш-иродаси олдида ожизмиз. Шунинг учун ҳам кексалар бу дунё бир меҳмонхона, биз эса меҳмонмиз, дейишади. Бу фано меҳмонхонасида иззат-ҳурматга, эҳтиромга муносиб яшаш эса инсоннинг ўзига боғлиқ. Бектурсун оға билан Энажон момо бу ҳаётдан кетганларига анча бўлган, лекин ҳар куни, ҳар тонг уларнинг нурли излари қолган катта хонадонда, бу хонадондан бир ирмоқ каби таралиб, меҳр-оқибат уммонига айланган ўғил-қизлар, невара-чевараларнинг оилаларида шу азиз инсонларнинг номлари тиллардан тушмайди:

- Бобом билан энамнинг руҳлари шод бўлсин, бизларга ҳам уларнинг умр йўлларини берсин!

Ана шундай дуо қилишади отахон билан онахоннинг бугунги авлодлари.

Бугунги авлодлар. Бектурсун оға билан Энажон момонинг тўртинчи фарзанди бўлган Замирахон Қиличева уларга бош-қош. Тақдир ёзиғими, бу оила фарзандлари ичида Замирахон оила қурмади. Самарқанд шаҳридаги кооператив техникумини имтиёзли диплом билан тугатган Замирахон ўзидан катта опа-акалари талаба бўлгани, 5 нафар  ука-сингиллари жуда ёшлиги учун ишлаб, ота-онасига кўмакдош бўлишни хоҳлади ва туман матлубот жамиятига қарашли дўконлардан бирига сотувчи бўлиб ишга жойлашди. 1989 йилда отаси Бектурсун оғанинг вафотидан сўнг, ука-сингиллари Замирахонга қаттиқ боғланиб қолишди. Оиладаги оғир жудолик, рўзғорнинг залворли юкини елкалаш Замирахоннинг зиммасига тушди. У кексайиб қолган онасига тиргак бўлиб, ука-сингилларини катта ҳаётга тайёрлади, ўқитди, уйли-жойли қилди. 14 йил давомида савдо соҳасида ишлаган Замирахон Қиличева 1978-1993 йилларда Қиличбой қишлоғидаги маиший хизмат кўрсатиш касб-ҳунар коллежида (ҳозирги касб-ҳунар мактаби) фаолият юритди.

Ука-сингилларининг ўқиши, ишли, уйли-жойли бўлиши учун елиб-югуриб юриб пенсия ёшига етганини ҳам сезмай қолди. У бутун орзу-умидларини туғишганлари ҳаёти билан боғлади. Уларга ота-онасидан кейин ота-оналик меҳр-муҳаббатини берди ва эвазига ҳурмат, эътибор, эҳтиром кўрди. Чин маънода байналмилал оила бўлган бу катта хонадонда Бектурсун оға билан Энажон момонинг фарзандлари, невара-чеваралари жам бўлишганларида худди тўйхонага айланиб кетади. Узоқ йиллар “қишлоқхўжаликкимё” идорасида таъминотчи-мутахассис лавозимида ҳалол ва фидойи меҳнат қилган (Аллоҳ раҳмат қилсин) оиланинг катта фарзанди Султонмуроднинг аёли Ҳалима Қушерова – қозоқ қизи. Уни бутун оила аъзолари яхши кўриб, исмини умуман тилга олишмайди. Чунки, келинлар қайни ва бекачларининг, улар эса чечаларининг исмларини айтиб чақиришлари қозоқ миллатига хос эмас. Уни “женгей” деб эъзозлашади. Оиланинг қизлари – бекачлар ва қайн опаларни эса “Ойқиз”, “Ой опа” деб аташади, бу борада Замирахоннинг ҳурмат-эътибори анча баланд. Уни барча “женгей” ва келинлари бир хил “Опа”, деб чақиришади.

Халқимиз қон-қонига сингиб кетган гўзал бир фазилат бор. Бу – миллатлараро тотувлик. Назаримда бу эзгу фазилат халқимиз учун бетакрор анъанага, маънавий қадрият даражасига кўтарилганки, кўпмиллатли мамлакатимизда, хусусан, Қорақалпоғистонда ҳам барча миллат вакиллари ўзаро жипс, аҳил-иноқликда яшашга одатланишган. Разм солсангиз, ҳар бир ўзбекнинг бир қорақалпоғи, қалби-қалбига туташ қозоғи ёки туркмани бор. Қорақалпоқ, қозоқ, туркман ва бошқа миллатларнинг эса ўзларининг ўзбек қардошларисиз тўлмайдиган очиқ кўнгиллари  бор. Бектурсун оға билан Энажон момонинг изларини обод қилиб, бугунги кунда Замирахон опа Қиличева бошчилигида ўзларидан кўпайишиб, эл-юртга сингиб кетган катта хонадоннинг келинларидан Ҳалима чеча Кушерова билан Раяхон Есеновалар – қозоқ, невара келинлар Аноргул Мадиёрова – қорақалпоқ, Раънохон Машарипова ва Малоҳатхон Ҳажиевалар эса ўзбек миллатларига мансуб.

Биз ижодий гуруҳимиз билан бу меҳр-оқибат гулшани – ота-онасининг чироғини ёқиб ота маконда яшаётган Замирахон опа Қиличева бошчилигида ота-оналарини хотиралаш маросимига йиғилган, бири-биридан дилбар, меҳрли келинларнинг ўзаро муомалаларига чин дилдан ҳавас қилдик. Қиличбой ОФЙ раиси Баҳром Қодиров ва нуронийлар масалалари бўйича ОФЙ раисининг маслаҳатчиси Аминахон опа Юсуповаларнинг эътироф этишларича: “Катта хонадоннинг эшиги яхшилар учун ҳамиша очиқ”, қозоқ миллий либосларини хуш кўриб киядиган ўзбек ва қорақалпоқ миллатига мансуб келинлар оилавий маросимларга умр йўлдошларидан аввалроқ етиб келишиб, дастурхон ясатишни доимий анъанага айлантиришган. Худди ота-оналари ҳаёт-у ўғилларини тўкин дастурхон атрофида кутаётган каби,

- Қайнонам раҳматлик ҳаммамизга қуроқ тикиш ҳунарини, кўрпа-кўрпачалар қавишни ўргатганлар, - меҳр билан сўзлайди келинлар.

Шунданми, бу каби ишлар аҳил-иноқ келинларнинг ўзларидан ортмайди.

Инсонни меҳр улғайтиради, муҳаббат тоблайди, оқибат чиниқтиради, дейдилар. Ана шу уч буюк туйғу ҳоким бўлган жойда оила чамани гуллаб-яшнайди, муаттар ифори билан атрофидагиларга, эл-юртга тароват бахш этади.

Бу хонадон меҳр тафтидан,

Оқибатдан ранг олган гўша.

Ўғил-қизнинг муҳаббатидан,

Тотувликдан чароғон гўша.

Шунинг учун қучоғи обод,

Тонгларида оламча сеҳр.

Келинларнинг кўнгиллари шод,

Уларга ёр муаттар меҳр!

Робия ЙЎЛДОШЕВА.