“QORAQALPOQ XALQINING PAZANDALIK SANʼATI”DAN BAHRA OLING!
Erta bahor. Ekin-tikin işlarida bir kun keçikiş dehqonga bir oylik pand beradi, deyişadi. Tomorqa yerini obdon haydab, tekislab, kartoşka ekişga kirişgan Dilmurod bir egatga uruğ taşlaguniça halloslab qoldi. Oyoğidan madori ketib, sudralganiça çetga çiqib ötirdi. Uning ğalati holatini kuzatib turgan qöşni Norgul momo hol söradi:
– Ha, bolam, işni endi boşlab, çetga çiqib olding?
– Oyoğim qaltirab, madorim bölmayotir, momo, kasal bölganga öxşayman.
Momo tuşundi, bahorgi kam-quvvatlilik. Dilmurodga öz qöli bilan quvvatbaxş taom tayyorlab bergisi keldi.
– Sen uyingga borib damingni olçi, ekişni tuşlikdan söng qilasan. Men senga oyoğingga mador beradigan taom tayyorlayman.
Dilmurod holsizgina uyiga yönaldi, momoning gaplariga eʼtibor ham qilmadi. Oradan biroz vaqt ötib, qölida dasturxonga nenidir tugib olgança, Norgul momo kirib keldi.
– Yaxşimisan, bolam, – dedi kök çoy bilan qovurilgan makaronni oldiga qöygança iştahasizlik bilan taomlanayotgan Dilmurodga.
– Kasalga çalindim-ov, mo-mo.
– Sening kasalliging, mana menga ayon, senga darmon taom olib keldim, yeb körçi, qanday tiklanganingni bilmay qolasan.
Momo özi olib kelgan dasturxonni yozdi. Unda ikkita zoğora non bilan bir kosada suyuq ovqat, bir banka qatiq ham bor edi. Dilmurod zoğora nonni iştaha bilan oğziga solarkan, rahmatli onasining erta bahorda tez-tez tayyorlaydigan taomi – jöxori yorma bilan göja oşini esladi. Norgul momo esa bu vaqt kosadagi taom ustiga quritib, maydalangan oşkökni solib, uning oldiga qöydi.
– Ol, qatiq bilan birga içib ol, quvvat böladi, oq jöxori yorma, tovuq göşti, qovoq, sabzi, kartoşka ham qöşganman.
Bitta zoğora non bilan bir kosa yorma oşini tanovul qilgan Dilmurodning vujudi yayradi, haqiqatan ham kayfiyati kötarilib, boğdagi işlarini davom ettirgisi keldi.
– Ana kördingmi, bolam, har kuni palov, makaron qovurdoq isteʼmol qilaverib, tanangda darmondorilar kamayib ketgan, oq jöxoridan tayyorlangan ovqatlarning quvvati baland böladi, ayniqsa, bahorda!
Şu kuni Dilmurod keçgaça tomorqasiga kartoşka ekib böldi.
Azizlar, men bu voqeani töqimadim, şundoq yonimizda, biz bilan hamnafas yaşayotgan nuroniy onaxonlarning unutilib borayotgan pazandalik mahorati tufayli özini “kasalman”, deb his etayotgan Dilmurodning hayotidan bir lavha keltirdim, xolos.
Darvoqe, xalqimizning pazandalik sanʼati tarixiga nazar taşlasak, nafaqat Özbekiston, balki dunyo xalqlarining hayrat, havas va eʼtiboriga munosib taomlar röyxati şakllanganiga guvoh bölasiz. Qoraqalpoq xalqining takrorlanmas pazandalik sanʼati mahorati, biri-biridan quvvatbaxş taomlari xususida aniq maʼlumotlarga ega bölişni xohlaysizmi? Unda Qoraqalpoq umumiy ovqatlaniş korxonalari boşqarmasi boşliği G.Yöldoşev muallifligida, “Avangard baspa” naşriyotida çop etilgan “Maktabgaça taʼlim taşkilotlarida soğlom ovqatlanişni taşkil etiş böyiça oşpazlar uçun öquv qöllanmasi” va “Qoraqalpoğiston oşpazlik sanʼati” kitoblarini öqişni tavsiya etaman.
Gulmirza oğa uçun pazandalik begona emas. U 1974-79-yillarda Samarqand kooperativ institutini muhandis-texnolog yönalişi böyiça tugatganidan beri umumiy ovqatlaniş korxonalarida, şu soha böyiça turli rahbarlik lavozimlarida faoliyat yuritib keladi va unutilib borayotgan qoraqalpoq milliy taomlarini tayyorlaş usullarini ösib kelayotgan yoş avlodga yetkaziş maqsadida ilmiy izlanişlar olib boradi. Yaqinda özbek, rus qoraqalpoq va ingliz tillarida çop etilgan muallifning ikkala kitobi ham ana şu kuzatişlari, qoraqalpoq milliy taomlarini tayyorlaş usullari borasidagi izlanişlari samarasi sifatida keng kitobxonlar ommasiga taqdim etildi.
Eng yaxşi şifokor – bu yaxşi pazandadir, degan hikmatli gap bekorga aytilmagan. Muallifning “Qoraqalpoq oşpazlik sanʼati” kitobida jamlangan qoraqalpoq milliy non turlari, quyuq va suyuq taomlar, salatlar, yaxna içimliklar, garnirlarning tayyorlanişi, hatto kimyoviy, biologik, fizik xususiyatlari, töyimlilik darajasi, quvvati xususida ham batafsil maʼlumotlar berilgan.
Gulmirza Yöldoşev 2016-yilda Ozarbayjon Respublikasining Gabala şahrida bölib ötgan “Gabala International JAM” gastronomik festivalida “jöxori kurtuk” va “oq jöxori yormasi” taomlari bilan iştirok etib, “Milliy taom” nominatsiyasi böyiça 1-örin, 2019-yilda Toşkent şahrida bölib ötgan Birinçi xalqaro “Vkusniy Uzbekistan” qandolatçilik festivalining bronza medali sohibi böldi. Butunjahon boş oşpazlar Assotsiatsiyasi WACS rahbari Tomas Gugler boşçiligida dunyoning 50ta mamlakatidan 300 nafardan ziyod malakali mutaxassis oşpazlar iştirok etgan mazkur festivalda Gulmirza oğa Yöldoşev Qoraqalpoğistonning boy tarixiy-madaniy urf-odatlari, mehmon (qönoq) kutiş odoblarini namoyiş etiş bilan birga, “Sutda qaynatilgan guruç” va qoraqalpoqlarning eng qadimiy “aqsaulaq” taomini mahorat bilan tayyorlab, festival iştirokçilarining olqişlariga sazovor bölgan.
Yillar davomida orttirgan ilmiy-nazariy va amaliy tajribalarini umumlaştirib, “Qoraqalpoq oşpazlik sanʼati” kitobi orqali aziz xalqiga taqdim etgan Gulmirza Yöldoşevning mehnati tarix fanlari doktorlari Z.I.Qurbonova, M.A.Qarlibayev hamda tarix fanlari nomzodi R.S.Kamalovalar tomonidan yuqori baholanganidan ham ayonki, muallif uşbu kitob orqali nafaqat oşpaz-pazandalar, balki har bir xonadon oşxonasi hamda uy bekalari uçun eng zarur hayotbaxş, quvvatbaxş taomnomalar guldastasini tuzganlar va bu guldasta xalqimizga, albatta, manzur böladi.
“Maktabgaça taʼlim taşkilotlarida soğlom ovqatlanişni taşkil etiş böyiça oşpazlar uçun öquv qöllanmasi” kitobi esa MTTlarda tarbiyalanayotgan kiçkintoylarni xavfsiz va sifatli ovqatlantiriş böyiça zarur talablar, xususan, sanitariya-gigiyena qoidalariga amal qiliş, taomnomalar tuziş, taom tayyorlaş texnologiyalari, mahsulotlarning quvvatlilik darajalari yuzasidan muhim tavsiyalarni öz içiga olgan. Uşbu kitob maktabgaça taʼlim taşkilotlarida faoliyat olib boruvçi oşpazlarning öz iş faoliyatlarini töğri taşkil etişlarida katta ahamiyatga ega.
Biologiya fanlari doktori A.Matçanov, Qoraqalpoğiston Respublikasi Maktabgaça taʼlim vaziri A.Narimbetov va Xalqaro özbek pazandaçilik sanʼati markazi ustoz-öqituvçisi N.Bekçanovlar tomonidan ilmiy qimmati yuqori baholangan uşbu öquv qöllanmasi taom tayyorlaşdan tortib, har bir taomda foydalanilgan mahsulotlarning tarkibi xususidagi ilmiy-nazariy maqolalarni qamrab olgan.
Har ikkala kitobni, töğrisi, qöldan qöymay öqidim va özim uçun zarur saboqlar oldim. Işonçim komilki, muallifning ikkala kitobi ham siz azizlarga manzur böladi va xalqimizning betakror pazandalik sanʼatidan bahra olasiz.
Robiya YÖLDOŞEVA,
Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi aʼzosi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶