ZIYoLI XONADONNING ZIYoBAXŞ TAROVATI
Oçerk
Şarqning buyuk donişmandlaridan biri Abu Nasr Forobiyning “Fozil odamlar şahri” asarida şunday fikrlar bor: “... Jamoa bilan işlaşadigan odamlar eng aqlli insonlar bölişi zarur. Aqlli deb şunday insonlarga aytiladiki, ularda ötkir zehn-idrok bilan birga gözal fazilatlar ham bölsin”. Buyuk allomaning fikridan kelib çiqib aytadigan bölsak, aynan ana şunday kişilar özining butun qobiliyati va idrokini yaxşi işlarni amalga oşirişga, yomon işlardan özini saqlaşga bağişlaydi va har qanday vaziyatda aqlli, mantiqan töğri fikr yuritadilar.
Agar taʼbir joiz bölsa, Amudaryo tumanining Tölqin ovulida istiqomat qiluvçi mehnat faxriysi Örozboy ota Boltaboyev özining odamiyligi, atrofidagilarga nisbatan mehr-oqibati, insonparvarligi, samimiy döstona fazilatlari bilan bugungi yoşlarga haqiqiy ibrat, namuna böla oladilar. Çunki Örozboy ota Boltaboyev butun ongli hayotini el-yurt farovonligi yölida baxş etgan, Amudaryo tumanining iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanişiga samarali mehnatlari bilan juda katta hissa qöşgan. Yillar davomida qilgan halol va fidoyi mehnati evaziga bugungi kunda umrining sokin, pir-u badavlatlik pallasiga yetgan elda aziz nuroniylardan biri sifatida hamon xalq orasida, özi istiqomat qilayotgan qişloq ahlining yaxşi kunlarida yöldoş, ğamlariga şerik.
Örozboy ota ana şu pir-u badavlatlik pallasiga yetgunlariga qadar sermahsul va mohiyatan mazmunli hayot yölini bosib ötdi. 1943-yilda, ikkinçi jahon uruşi eng avj olgan davrda, hozirgi Tölqin qişloğining Vais ovulida, oddiy dehqon oilasida dunyoga kelgan Örozboy otaning bolaligi ançayin oğir keçgan.
– Uruş davri bölganidan kattalar bizga “bu bola-ku”, deb qaraşmagan, – xotirlaydi otaxon olis yillarni xayolan köz oldiga keltirarkan. – Front orti maşaqqatlari ham janggohlardan kam bölmagan. Ota-onamizga ergaşib bolaligimiz kolxoz dalasida ötgan.
Örozboy Boltaboyev ota-onasining tönğiç farzandi bölganidan umri dalada, ketmon çopiş bilan ötayotgan Boltaboy oğa öğlini juda ertadan, 5 yoşida qişloqdagi obröli öqituvçi, Alloh rahmat qilsin, Jumamurod Nurullayevga topşirdi:
– Şu bolamni öz sinfingizga oling, juda öqişga ixlosli, uyda bizga savol beraverib, holi-jonimizga qöymaydi, – dedi öğlining maktabda öqişini çin dildan istagan ota.
Ikkinçi jahon uruşi iştirokçisi bölgan Jumamurod Nurullayev janglardagi jasorati uçun “Qizil yulduz” ordeni va qator jangovar medallar bilan taqdirlangan, uning kökragi turli nişonlar şodasiga tölib turar, Örozboy Boltaboyevda bu inson dunyoda eng aqlli, dono va kuçli şaxs sifatida taassurot uyğotgandi öşanda.
Jumamurod muallim öziga yaraşa mehribon, hatto kezi kelganida juda qattiqqöl, qatʼiyatli edi.
– Ana şu ustozimga qöygan mehrim tufayli men hayotda öz örnimni topdim, qaçonki elga manzur iş qilsam, “taʼlim bergan ustozingga rahmat”, desalar, Jumamurod Nurullayev köz oldimga keladi, – minnatdorlik hissi bilan deydi Örozboy ota.
Haqiqatan ham insonning hayoti yaxşi va nurli özanga tuşib, bir tekis, ravon keçişida ustozlar maslahati, taʼlim-tarbiyasi öta muhimligini Örozboy Boltaboyev öz umri davomida çuqur idrok etdi va keyinçalik özi ham köplab şogirdlarining hayotda öz örinlarini topib ketişlarida fidoyi ustoz maqomida böldi.
Umumtaʼlim maktabini faqat aʼlo baholarga tugatgan Örozboy Boltaboyev Nukus şahridagi gidromelioratsiya texnikumida tahsil oldi. 1963-yilda mazkur ilm dargohini ham imtiyozli tamomlagan yoş mutahassis 1963-1966-yillarda Vatan oldidagi yigitlik burçini şaraf bilan ado etdi. Harbiy xizmatdan söng ön yil davomida Amudaryo tumanidagi yirik korxonalardan biri, sobiq “Aralvodstroy” trestiga qaraşli quriliş taşkilotida mehnatni meʼyorlaştiriş böyiça muhandis lavozimida işladi. U bir vaqtning özida mazkur quriliş taşkilotida öz vazifasidan taşqari, köplab jamoat işlarini ado etdi. Xususan, quriliş taşkiloti yoşlar yetakçisi va taşkilot ofisi atrofini obodonlaştiriş, kökalamzorlaştiriş kabi işlarga boş-qoş böldi.
Uluğ alloma Abu Nasr Forobiy aytganlariday, Örozboy Boltaboyev ötkir zehn-idrokli bölişi bilan birga gözal fazilatlar sohibi ham ediki, ana şu boisdan ham u qayerda, qanday lavozimda işlaşidan qatʼiy nazar, butun qobiliyati va aql-idrokini yaxşi işlarni amalga oşirişga, nomaqbul işlardan özini saqlaşga intilib yaşadi va bunga erişdi. Pirovardida, u öz faoliyati davomida Amudaryo tumani rahbariyatining yuksak işonçiga sazovor böla oldi. U 1977-yildan 2001-yilgaça, to nafaqaga çiqquniga qadar Amudaryo tuman partiya qömitasida instruktor, tuman qişloq xöjalik xodimlari kasaba uyuşmalari qömitasi raisi, sobiq Manğit davlat xöjaligi partiya qömitasi kotibi, sobiq 498-MSPMKda mehnatga haq tölaş böyiça muhandis, Amudaryo tumani qişloq quriliş trestida rejalaştiriş va iqtisodiyot bölimi boşliği, tuman davlat nazorat inspektsiyasi inspektori, tuman mulklarni xususiylaştiriş qömitasida yetakçi mutaxassis, Amudaryo tumani kasaba uyuşmalari faoliyatini muvofiqlaştirib turuvçi Kengaş raisining örinbosari, “Agrotaʼminot” idorasida hisobçi-iqtisodçi, ösimliklarni muhofaza qiliş idorasida boş hisobçi lavozimlarida faoliyat yuritdi. U qayerda, qaysi lavozimda işlaşidan qatʼiy nazar atrofidagi hamkasblari, qöl ostidagi mutaxassislar, endi iş faoliyatini boşlayotgan yoşlarga nisbatan samimiy döst, öz sohasining bilimdoni sifatida mehr-oqibatli ustoz maqomida böldi va hamişa el-yurt, özi mehnat qilgan jamoa hurmatini qozondi.
Hayotda köp narsa insonning öziga, muomala madaniyatiga boğliq, deyişadi. Şu nuqtai nazardan olib qaraydigan bölsak, Örozboy Boltaboyev nimagaki erişgan bölsa, odamşavandaligi, bilimdonligi, taşabbuskorligi va aql-farosati bilan erişdi. Heç esidan çiqmaydi: “Aralvodstroy” trestiga qaraşli quriliş taşkilotida mehnatni meʼyorlaştiriş böyiça muhandis lavozimida işlab yurgan kezlari ustozi, tumandagi taniqli muhandis Kim Mark Terenteviç:
– Örozboy, – dedi bir kuni, – sen juda yaxşi, masʼuliyatli mutaxassissan, lekin bugungi davr uçun bu senga kamlik qiladi. Iqtisodiyot sohasini puxta bilmasang, qaçondir bir kuni qiynalib qolasan. Öqi, bilimingni oşir.
U ustozining maslahatiga amal qilib 1971-1976-yillarda Toşkent xalq xöjaligi institutida sirtdan taʼlim oldi. Ustozi aytganiday, çuqur iqtisodiy bilim va hayotiy tajriba omuxtaligida u qişloq va xalq xöjaligi iqtisodiy asoslari tahlili böyiça tumandagi yetuk mutaxassislardan biriga aylandi.
Vaqt yugurik, inson izmiga heç qaçon böysunmaydi. Lekin Örozboy Boltaboyev öz hayotini töğri özanga yönaltira olgani uçun ham vaqtdan özib yaşadi. Umr yöllarida köp bora aççiq sinovlarga duç kelganida ham bu qiyinçiliklarni özining ötkir aql-idroki bilan yengib ötdi. Alloh rahmat qilsin umr yöldoşi Hanifa Aminova bilan yetti öğil, bir qiz farzandli bölişganlarida dunyoda ulardan baxtli inson yöq edi. Lekin oila boşiga bemavrid kelgan kulfat – umr yöldoşi Hanifaxon ayaning vafoti Örozboy Boltaboyevning qalbini yaraladi, endi 40 yoşdan oşganida 8 nafar farzandi bilan çirqillab qolaverdi. Ammo mahalla-köy, oşna, yor-döstlar, qarindoşlar mehri tufayli u ikkinçi marta turmuş qurdi. Axir biri-biridan murğak yetti öğil, bir qizni tarbiyalab, voyaga yetkaziş osonmi?
Öziga umr hamdami, farzandlariga ona bölib xonadoniga kirib kelgan Tölğonoy aya bilan göyo uning hayot osmonida oy ham balqiganday böldi. Hamişa xalq orasida, davlat işida böladigan Örozboy Boltaboyev Tölğonoy aya tufayli yana xotirjam hayotga qaytdi, xonadoni fayzga töldi. Quvonarlisi, 8 nafar farzandi 10ta böldi. Oilada yana ikki öğil dunyoga keldi. Örozboy ota bilan Tölğonoy aya 9 öğil, 1 qizning pir-u badavlat ota-onalari bölişdi. Xalqimizda: “quş uyasida körganini qiladi”, degan ibratli hikmat bor Örozboy otaning 10 nafar farzandi ham bir-birlariga mehr-oqibat bobida havaslarga munosib voyaga yetişdi. “Tuqqan emas, tarbiyalagan ona”, degan hayot sinovlaridan ötgan iboraga qiyosan aytadigan bölsak, Örozboy ota va Tölğonoy aya tarbiyasini olgan va bu ziyoli oila tutumlarini özlari uçun şaraf deb bilgan 10 farzand ham, nevara-çevaralar ham ota-onasiga, jigarbandlariga mehr-oqibat bobida biri-biridan aqlli, farosatli, odamiy fazilatlari bilan atrofidagilarga ibrat.
Bu nuroniy insonlarning farzandlari jamlaşib kelişsalar, katta xonadon töyxonaga aylanib ketadi. Biri öqituvçi, birlari şifokor, IIB xodimi, yana birlari mohir tadbirkor, hamşira, tarbiyaçi bölgan farzandlari kamolidan, ularning hayot tarzlaridan ota-onalarining köngillari töq. 38-sonli maktab direktori bölgan katta öğli Bahromjonga havas qilib qolgan barça farzandlari öqimişli, ziyoli insonlar bölganidan, ayni paytda nevara-çevaralari ham ilmga intiluvçan bölib ulğayişayotganidan Örozboy ota mamnun.
Ayni kunlarda 80 yoşlik baland dovondan hatlagan Örozboy ota 41 nafar öğil-qiz, nevara-çevara, hatto kelin va kuyovlarining ism-şarifi-yu, kasb-kori, qaysi OTM talabasi ekanligigaça adaşmay sanaydilar:
– Bahromjon pedagog, Saida hamşira, Davron IIB xodimi, Uluğbek tadbirkor, Baxtiyor vraç, Islombek bilan Muzaffar tadbirkor, Akmal mohir oşpaz, Umar öqituvçi, Akbarjon tadbirkor...
Otaxon farzandlari, nevara-çevara, kelin va kuyov öğillarining ismlarida ham yangişmaydilar, biz esa hisobda adaşib ketamiz. Bilganimiz, kelinlarining ham 4 nafari oliy maʼlumotli öqituvçi, vraç va tadbirkorlik sohasi bilimdonlari, nevaralarining 6 nafari OTM talabalari, yana bir nevara kelini öqituvçi, nevara kuyovlari ham öqimişli. Ularning barçasi özlaridan tinib-tinçib, uyli-joyli bölib ketişgan, har biri mustahkam oila qörğonining sohib va sohibalari. Nazarimizda bu ziyoli xonadondan el-yurtga, qalblarga ziyobaxş tarovat, samimiyat nurlari taralayotganday. Örozboy otaning 9 öğil, 1 qiziga xos bölgan özaro mehr-oqibatga, bir dasturxondan tuz-namak tatib yaşayotgan jigarbandlar örtasidagi mustahkam odamiylik riştalariga, töğrisi, dilimizda havaslar uyğondi. Örozboy otaga yanada uzoq va sermazmun umr tiladik.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶