ZIYoLI XONADONNING ZIYoBAXSh TAROVATI

Ocherk

Sharqning buyuk donishmandlaridan biri Abu Nasr Forobiyning “Fozil odamlar shahri” asarida shunday fikrlar bor: “... Jamoa bilan ishlashadigan odamlar eng aqlli insonlar boʻlishi zarur. Aqlli deb shunday insonlarga aytiladiki, ularda oʻtkir zehn-idrok bilan birga goʻzal fazilatlar ham boʻlsin”. Buyuk allomaning  fikridan kelib chiqib aytadigan boʻlsak, aynan ana shunday kishilar oʻzining butun qobiliyati va idrokini yaxshi ishlarni amalga oshirishga, yomon ishlardan oʻzini saqlashga bagʻishlaydi va har qanday vaziyatda aqlli, mantiqan toʻgʻri fikr yuritadilar.

Agar taʼbir joiz boʻlsa, Amudaryo tumanining Toʻlqin ovulida istiqomat qiluvchi mehnat faxriysi Oʻrozboy ota Boltaboyev oʻzining odamiyligi, atrofidagilarga nisbatan mehr-oqibati, insonparvarligi, samimiy doʻstona fazilatlari bilan bugungi yoshlarga haqiqiy ibrat, namuna boʻla oladilar. Chunki Oʻrozboy ota Boltaboyev butun ongli hayotini el-yurt farovonligi yoʻlida baxsh etgan, Amudaryo tumanining iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishiga samarali mehnatlari bilan juda katta hissa qoʻshgan. Yillar davomida qilgan halol va fidoyi mehnati evaziga bugungi kunda umrining sokin, pir-u badavlatlik pallasiga yetgan elda aziz nuroniylardan biri sifatida hamon xalq orasida, oʻzi istiqomat qilayotgan qishloq ahlining yaxshi kunlarida yoʻldosh, gʻamlariga sherik.

Oʻrozboy ota ana shu pir-u badavlatlik pallasiga yetgunlariga qadar sermahsul va mohiyatan mazmunli hayot yoʻlini bosib oʻtdi. 1943-yilda, ikkinchi jahon urushi eng avj olgan davrda, hozirgi Toʻlqin qishlogʻining Vais ovulida, oddiy dehqon oilasida dunyoga kelgan Oʻrozboy otaning bolaligi anchayin ogʻir kechgan.

– Urush davri boʻlganidan kattalar bizga “bu bola-ku”, deb qarashmagan, – xotirlaydi otaxon olis yillarni xayolan koʻz oldiga keltirarkan. – Front orti mashaqqatlari ham janggohlardan kam boʻlmagan. Ota-onamizga ergashib bolaligimiz kolxoz dalasida oʻtgan.

Oʻrozboy Boltaboyev ota-onasining toʻngʻich farzandi boʻlganidan umri dalada, ketmon chopish bilan oʻtayotgan Boltaboy ogʻa oʻgʻlini juda ertadan, 5 yoshida qishloqdagi obroʻli oʻqituvchi, Alloh rahmat qilsin, Jumamurod Nurullayevga topshirdi:

– Shu bolamni oʻz sinfingizga oling, juda oʻqishga ixlosli, uyda bizga savol beraverib, holi-jonimizga qoʻymaydi, – dedi oʻgʻlining maktabda oʻqishini chin dildan istagan ota.

Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi boʻlgan Jumamurod Nurullayev janglardagi jasorati uchun “Qizil yulduz” ordeni va qator jangovar medallar bilan taqdirlangan, uning koʻkragi turli nishonlar shodasiga toʻlib turar, Oʻrozboy Boltaboyevda bu inson dunyoda eng aqlli, dono va kuchli shaxs sifatida taassurot uygʻotgandi oʻshanda.

Jumamurod muallim oʻziga yarasha mehribon, hatto kezi kelganida juda qattiqqoʻl, qatʼiyatli edi.

– Ana shu ustozimga qoʻygan mehrim tufayli men hayotda oʻz oʻrnimni topdim, qachonki elga manzur ish qilsam, “taʼlim bergan ustozingga rahmat”, desalar, Jumamurod Nurullayev koʻz oldimga keladi, – minnatdorlik hissi bilan deydi Oʻrozboy ota.

Haqiqatan ham insonning hayoti yaxshi va nurli oʻzanga tushib, bir tekis, ravon kechishida ustozlar maslahati, taʼlim-tarbiyasi oʻta muhimligini Oʻrozboy Boltaboyev oʻz umri davomida chuqur idrok etdi va keyinchalik oʻzi ham koʻplab shogirdlarining hayotda oʻz oʻrinlarini topib ketishlarida fidoyi ustoz maqomida boʻldi.

Umumtaʼlim maktabini faqat aʼlo baholarga tugatgan Oʻrozboy Boltaboyev Nukus shahridagi gidromelioratsiya texnikumida  tahsil oldi. 1963-yilda mazkur ilm dargohini ham imtiyozli tamomlagan yosh mutahassis 1963-1966-yillarda Vatan oldidagi yigitlik burchini sharaf bilan ado etdi. Harbiy xizmatdan soʻng oʻn yil davomida Amudaryo tumanidagi yirik korxonalardan biri, sobiq “Aralvodstroy” trestiga qarashli qurilish tashkilotida mehnatni meʼyorlashtirish boʻyicha muhandis lavozimida ishladi. U bir vaqtning oʻzida mazkur qurilish tashkilotida oʻz vazifasidan tashqari, koʻplab jamoat ishlarini ado etdi. Xususan, qurilish tashkiloti yoshlar yetakchisi va tashkilot ofisi atrofini obodonlashtirish, koʻkalamzorlashtirish kabi ishlarga bosh-qosh boʻldi.

Ulugʻ alloma Abu Nasr Forobiy aytganlariday, Oʻrozboy Boltaboyev oʻtkir zehn-idrokli boʻlishi bilan birga goʻzal fazilatlar sohibi ham ediki, ana shu boisdan ham u qayerda, qanday lavozimda ishlashidan qatʼiy nazar, butun qobiliyati va aql-idrokini yaxshi ishlarni amalga oshirishga, nomaqbul ishlardan oʻzini saqlashga intilib yashadi va bunga erishdi. Pirovardida, u oʻz faoliyati davomida Amudaryo tumani rahbariyatining yuksak ishonchiga sazovor boʻla oldi. U 1977-yildan 2001-yilgacha, to nafaqaga chiqquniga qadar Amudaryo tuman partiya qoʻmitasida instruktor, tuman qishloq xoʻjalik xodimlari kasaba uyushmalari qoʻmitasi raisi, sobiq Mangʻit davlat xoʻjaligi partiya qoʻmitasi kotibi, sobiq 498-MSPMKda mehnatga haq toʻlash boʻyicha muhandis, Amudaryo tumani qishloq qurilish trestida rejalashtirish va iqtisodiyot boʻlimi boshligʻi, tuman davlat nazorat inspektsiyasi inspektori, tuman mulklarni xususiylashtirish qoʻmitasida yetakchi mutaxassis, Amudaryo tumani kasaba  uyushmalari faoliyatini muvofiqlashtirib turuvchi Kengash raisining oʻrinbosari, “Agrotaʼminot” idorasida hisobchi-iqtisodchi, oʻsimliklarni muhofaza qilish idorasida bosh hisobchi lavozimlarida faoliyat yuritdi. U qayerda, qaysi lavozimda ishlashidan qatʼiy nazar atrofidagi hamkasblari, qoʻl ostidagi mutaxassislar, endi ish faoliyatini boshlayotgan yoshlarga nisbatan samimiy doʻst, oʻz sohasining bilimdoni sifatida mehr-oqibatli ustoz maqomida boʻldi va hamisha el-yurt, oʻzi mehnat qilgan jamoa hurmatini qozondi.

Hayotda koʻp narsa insonning oʻziga, muomala madaniyatiga bogʻliq, deyishadi. Shu nuqtai nazardan olib qaraydigan boʻlsak, Oʻrozboy Boltaboyev nimagaki erishgan boʻlsa, odamshavandaligi, bilimdonligi, tashabbuskorligi va aql-farosati bilan erishdi. Hech esidan chiqmaydi: “Aralvodstroy” trestiga qarashli qurilish tashkilotida mehnatni meʼyorlashtirish boʻyicha muhandis lavozimida ishlab yurgan kezlari ustozi, tumandagi taniqli muhandis Kim Mark Terentevich:

– Oʻrozboy, – dedi bir kuni, – sen juda yaxshi, masʼuliyatli mutaxassissan, lekin bugungi davr uchun bu senga kamlik qiladi. Iqtisodiyot sohasini puxta bilmasang, qachondir bir kuni qiynalib qolasan. Oʻqi, bilimingni oshir.

U ustozining maslahatiga amal qilib 1971-1976-yillarda Toshkent xalq xoʻjaligi institutida sirtdan taʼlim oldi. Ustozi aytganiday, chuqur iqtisodiy bilim va hayotiy tajriba omuxtaligida u qishloq va xalq xoʻjaligi iqtisodiy asoslari tahlili boʻyicha tumandagi yetuk mutaxassislardan biriga aylandi.

Vaqt yugurik, inson izmiga hech qachon boʻysunmaydi. Lekin Oʻrozboy Boltaboyev oʻz hayotini toʻgʻri oʻzanga yoʻnaltira olgani uchun ham vaqtdan oʻzib yashadi. Umr yoʻllarida koʻp bora achchiq  sinovlarga duch kelganida ham bu qiyinchiliklarni oʻzining oʻtkir aql-idroki bilan yengib oʻtdi. Alloh rahmat qilsin umr yoʻldoshi Hanifa Aminova bilan yetti oʻgʻil, bir qiz farzandli boʻlishganlarida dunyoda ulardan baxtli inson yoʻq edi. Lekin oila boshiga bemavrid kelgan kulfat – umr yoʻldoshi Hanifaxon ayaning vafoti Oʻrozboy Boltaboyevning  qalbini yaraladi, endi 40 yoshdan oshganida 8 nafar farzandi bilan chirqillab qolaverdi. Ammo mahalla-koʻy, oshna, yor-doʻstlar, qarindoshlar mehri tufayli u ikkinchi marta turmush qurdi. Axir biri-biridan murgʻak yetti oʻgʻil, bir qizni tarbiyalab, voyaga yetkazish osonmi?

Oʻziga umr hamdami, farzandlariga ona boʻlib xonadoniga kirib kelgan Toʻlgʻonoy aya bilan goʻyo uning hayot osmonida oy ham balqiganday boʻldi. Hamisha xalq orasida, davlat ishida boʻladigan Oʻrozboy Boltaboyev Toʻlgʻonoy aya tufayli yana xotirjam hayotga qaytdi, xonadoni fayzga toʻldi. Quvonarlisi, 8 nafar farzandi 10ta boʻldi. Oilada yana ikki oʻgʻil dunyoga keldi. Oʻrozboy ota bilan Toʻlgʻonoy aya 9 oʻgʻil, 1 qizning pir-u badavlat ota-onalari boʻlishdi. Xalqimizda: “qush uyasida koʻrganini qiladi”, degan ibratli hikmat bor Oʻrozboy otaning 10 nafar farzandi ham bir-birlariga mehr-oqibat bobida havaslarga munosib voyaga yetishdi. “Tuqqan emas, tarbiyalagan ona”, degan hayot sinovlaridan oʻtgan iboraga qiyosan aytadigan boʻlsak, Oʻrozboy ota va Toʻlgʻonoy aya tarbiyasini olgan va bu ziyoli oila tutumlarini oʻzlari uchun sharaf deb bilgan 10 farzand ham, nevara-chevaralar ham ota-onasiga, jigarbandlariga mehr-oqibat  bobida biri-biridan aqlli, farosatli, odamiy fazilatlari bilan atrofidagilarga ibrat.

Bu nuroniy insonlarning farzandlari jamlashib kelishsalar, katta xonadon toʻyxonaga aylanib ketadi. Biri oʻqituvchi, birlari shifokor, IIB xodimi, yana birlari mohir tadbirkor, hamshira, tarbiyachi boʻlgan farzandlari kamolidan, ularning hayot tarzlaridan ota-onalarining koʻngillari toʻq. 38-sonli maktab direktori boʻlgan katta oʻgʻli Bahromjonga havas qilib qolgan barcha farzandlari oʻqimishli, ziyoli insonlar boʻlganidan, ayni paytda nevara-chevaralari ham ilmga intiluvchan boʻlib ulgʻayishayotganidan Oʻrozboy ota mamnun.

Ayni kunlarda 80 yoshlik baland dovondan hatlagan Oʻrozboy ota 41 nafar oʻgʻil-qiz, nevara-chevara, hatto kelin va kuyovlarining ism-sharifi-yu, kasb-kori, qaysi OTM talabasi ekanligigacha adashmay sanaydilar:

– Bahromjon pedagog, Saida hamshira, Davron IIB xodimi, Ulugʻbek tadbirkor, Baxtiyor vrach, Islombek bilan Muzaffar tadbirkor, Akmal mohir oshpaz, Umar oʻqituvchi, Akbarjon tadbirkor...

Otaxon  farzandlari, nevara-chevara, kelin va kuyov oʻgʻillarining ismlarida ham yangishmaydilar, biz esa hisobda adashib ketamiz. Bilganimiz, kelinlarining ham 4 nafari oliy maʼlumotli oʻqituvchi, vrach va tadbirkorlik sohasi bilimdonlari, nevaralarining 6 nafari OTM talabalari, yana bir nevara kelini oʻqituvchi, nevara kuyovlari ham oʻqimishli. Ularning barchasi oʻzlaridan tinib-tinchib, uyli-joyli boʻlib ketishgan, har biri mustahkam oila qoʻrgʻonining sohib va sohibalari. Nazarimizda bu ziyoli xonadondan el-yurtga, qalblarga ziyobaxsh tarovat, samimiyat nurlari taralayotganday. Oʻrozboy otaning 9 oʻgʻil, 1 qiziga xos boʻlgan oʻzaro mehr-oqibatga, bir dasturxondan tuz-namak tatib yashayotgan jigarbandlar oʻrtasidagi mustahkam odamiylik rishtalariga, toʻgʻrisi, dilimizda havaslar uygʻondi. Oʻrozboy otaga yanada uzoq va sermazmun umr tiladik.

Robiya YOʻLDOShEVA.