SOLIQ QONUNChILIGIDA NOGIRONLIGI BOʻLGAN ShAXSLARGA BERILGAN IMTIYoZLAR

Maʼlumki, mamlakatimizda soliq qonunchiligida ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda asosiy normativ-huquqiy hujjat bu Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi hisoblanadi. Dastavval soliq imtiyozlari tushunchasiga taʼrif beradigan boʻlsak, Soliq imtiyozlari bu – davlat tomonidan soliq toʻlovchilarga berilgan yengilliklar, soliqlar miqdorini kamaytirish, soliq toʻlash shartini yengillashtirish yoki soliqdan toʻla ozod qilishdan iborat.

Respublikamizda soliq imtiyozlarini yanada yaxshilash maqsadida soliq islohotlari davom ettirilmoqda. Soliq imtiyozlari samaradorligini monitoring va nazorat qilish boʻyicha taʼsirchan tizimni joriy etish orqali imtiyozlarning soliq toʻlovchining moliyaviy faoliyatiga taʼsirini tahlil qilish hamda samarasiz va maqsadsiz berilgan soliq hamda bojxona imtiyozlarini bekor qilish boʻyicha bir qancha meʼyoriy-huquqiy hujjatlar tasdiqlanishi, shu jumladan Soliq kodeksining tegishli moddalariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish orqali mustahkamlanib kelmoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 380-moddasiga koʻra, urush nogironlari va ishtirokchilari, shuningdek ularga tenglashtirilgan va doirasi qonun hujjatlarida belgilanadigan shaxslar, bolalikdan nogironligi boʻlgan shaxslar, shuningdek I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar, bolaligidan nogironligi boʻlgan, doimiy parvarish talab etadigan farzandi bilan birga yashab, uni tarbiyalayotgan ota yoki onalar qisman soliq solishdan ozod etiladi.

Ushbu soliq imtiyozlari faqatgina tegishli hujjatlar taqdim etilgan taqdirdagina qoʻllaniladi. Soliq kodeksining 383-moddasida qatʼiy belgilangan soliq stavkalari keltirilgan boʻlib, unga koʻra, qatʼiy belgilangan soliq stavkasi toʻlovchisi I yoki II guruh nogironligi boʻlgan shaxs hisoblanganida faoliyat turidan va uni amalga oshirish joyidan qatʼiy nazar, oyiga qatʼiy belgilangan miqdordagi soliqning 50 foizini, biroq BHMning 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda toʻlaydi.

Shuni alohida taʼkidlash kerakki, Soliq kodeksining 421-moddasida barcha soliq toʻlovchi subʼektlarga imtiyozlar berilgan boʻlib, aynan nogironligi boʻlgan fuqarolarga ayrim soliq imtiyozlari belgilab qoʻyilgan. Unga koʻra urush nogironlari va qatnashchilari, shuningdek, doirasi qonun hujjatlari bilan belgilanadigan ularga tenglashtirilgan shaxslar mulkida boʻlgan mol-mulk soliq solishdan ozod etiladi. I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar ham mulkida boʻlgan mol-mulk 60 kv.m. doirasida soliqdan ozod etiladi. Mazkur imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-mehnat ekspert komissiyasining maʼlumotnomasi asosida beriladi.

Urush nogironlari va qatnashchilari, shuningdek, doirasi qonun hujjatlari bilan belgilanadigan ularga tenglashtirilgan shaxslar hamda I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar yer soligʻidan ozod etiladi. Mazkur imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-mehnat ekspert komissiyasining maʼlumotnomasi asosida beriladi.

N.Jumaniyozova, tuman Adliya boʻlimining inson huquqlarini himoya qilish va huquqni qoʻllash amaliyotini oʻrganish boʻlinmasi bosh maslahatchisi.