QANDLI DIABET- ENDOKRIN TIZIMI KASALLIGI

Qandli diabet glyukozaning özlaştirilişi, buzilişi bilan boğliq bölgan va insulin garmonining nisbiy yoki mutlaq yetişmovçiligi tufayli yuzaga keladigan endokrin kasalliklar guruhidir. Uşbu kasallikda qonda qand miqdorining turğun oşişi kuzatiladi. Kasallik surunkali keçişi, şuningdek, uglevod, yoğ, oqsil, mineral va suv-tuz metabolizmi buzilişi bilan xarakterlanadi. Kasallik jiddiylik darajasiga qarab tasniflanadi.

Kasallikning birinçi darajasida qon tarkibidagi qand miqdori insulin bilan butunlay qoplanadi, boşqa körsatkiçlar ham meʼyorda böladi. Kasallik fonida rivojlangan patologiyalar uçramaydi, asoratlar kuzatilmaydi. Bunday natijaga davolaş kursiga töliq amal qiliş va parhez tutiş yordamida erişiladi.

Kasallikning ikkinçi darajasida köriş faoliyati, buyrak, yurak-qon tomir va asab tolalarida şikastlanişlar mavjud böladi.

Uçinçi darajada kasallik faol rivojlanişi kuzatiladi. Qondagi glyukoza miqdori 3-14 mmol/l atrofida böladi, yuqori proteinuriya kuzatiladi, şikastlangan organlar asta-sekin belgi berişni boşlaydi. Köriş pasayadi, gipertoniya kuzatiladi, oyoqlarda va barmoq uçlarida sezuvçanlik kamayadi.

Qandli diabetning 4-darajasida mutlaq dekompensatsiya kuzatiladi. Glyukoza miqdori jiddiy darajada kötariladi, qand miqdorini tuşirişga uriniş samara bermaydi. Peşob orqali oqsil ajralişi yanada faollaşadi. Buyraklar yetişmovçiligi yuzaga keladi, terida yaralar va gangrena uçraşi mumkin. Komaga tuşiş xavfi öta yuqori böladi.

Tahlil natijalariga köra, insonlarda yoş ötgan sari qondagi glyukoza miqdori oşib borar ekan. Bundan taşqari, ayollarda, erkaklarga nisbatan qandli diabet kasalligiga moyillik kuçliroq bölişi aniqlandi. Kasallik qança erta aniqlansa, uni davolaş yöllari ham şunça oson böladi.

Şu sababli, katta yoşdagi insonlarga qondagi glyukoza miqdorini nazoratda uşlab turiş böyiça tez-tez tibbiy körikdan ötib turiş tavsiya etiladi.

Marjona RAJABBOYeVA,

Samarqand davlat universiteti biologiya fakulteti talabasi.