LEYShMANIOZ KASALLIGI HAQIDA BILASIZMI?
Leyshmanioz – odamlarda va hayvonlarda uchraydigan (transmissiv protozoy) kasallik boʻlib, qoʻzgʻatuvchisi sodda turga mansub bir hujayrali organizm hisoblanadi va iskabtopar chivinlar chaqishi yoʻli bilan yuqadi. Insonda isitmalash, ichki aʼzolar yoki teri toʻqimalarining shikastlanishi bilan namoyon boʻladi. Kasallik ikki turga boʻlinadi. Birinchisi vestseral leyshmanioz koʻzgʻatuvchilari – jigar, taloq, limfa tugunlarida rivojlanib asta-sekin odam organizmining zaharlanishiga olib keladi.
Bu kasallik bilan asosan 1 yoshdan 5 yoshgacha boʻlgan bolalar kasallanadi. Kasallik manbai asosan itlar, boʻri, tulki va boshqalar boʻlishi mumkin. Bunda tana harorati 39-40 darajaga koʻtarilishi bilan boshlanib, surunkali kechadi, ayrim hollarda kasallik asta-sekinlik bilan boshlanib, umumiy holsizlik, terining rangsizlanishi, toshmalarning paydo boʻlishi bilan xarakterlanadi. Kasallikning birinchi alomatlari boshlanganda shifokorga zudlik bilan murojaat qilish kerak, chunki kasallikning natijasi oʻz vaqtida toʻgʻri oʻtkazilgan davolashga bogʻliq.
Ikkinchi turi – teri leyshmaniozidir. Terida chivin chaqqandan keyin inson tanasidagi inkubatsion davr asosan 1-4 haftagacha, baʼzan 1,5-2 oygacha davom etadi va yara paydo boʻlib, qichishish bilan boshlanadi. Terida bir umrlik chandiq qolishiga sabab boʻladi. Kasallikning bu turi bilan barcha yoshdagilar kasallanishi mumkin. Kasallikdan soʻng, mustahkam immunitet paydo boʻlib, bir umrga saqlanadi. Juda kam holatlarda kaytalanishi mumkin. Kasallik asosan yozning oxiri, kuz oylarida kuzatiladi.
Iskabtopar chivinlardan zararlanmaslik uchun kechkurunlari yarani bogʻlab qoʻyish lozim, chunki kasallik odamdan-odamga iskabtoparlarning chaqishi orqali yuqadi. Shu bilan birga daydi itlarga qarshi kurash olib borish lozim boʻladi. Iskabtoparlar koʻpayishiga qarshi olib boradigan chora-tadbirlardan asosiysi – bu aholi punktlari hamda xonadonlarda obodonlashtirish ishlarini olib borishdir. Ana shunda ushbu kasallikka chalinish keskin kamayishiga erishiladi.
N.MADIYaROVA, I.XOLMURODOVA,
tuman SEOJSB vrach-entomolog shifokorlari.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
