ÖQUVÇILARIM QORAQALPOQ TILINI SEVIŞADI
Umumtaʼlim maktablarida qoraqalpoq tilini öqitiş – avvalo öquvçilar qalbida özi örganayotgan uşbu tilga nisbatan ham eʼtibor, ham hurmat uyğotişdan boşlanadi. Çunki öquvçi qardoş tilga hurmat nazari bilan qarasagina, şu tilda sözlaşuvçi millatning anʼana va urf-odatlarini hurmat qiladi, tilini jon-jon, deb örganadi.
Biz Qoraqalpoğiston Respublikasida yaşaymiz. Farzandlarimiz, butun oila aʼzolarimiz bilan qoraqalpoq tilidagi telekörsatuvlarni miriqib tomoşa qilamiz. Çunki qoraqalpoq tilini tuşunamiz. Lekin özimiz eşitayotgan qoraqalpoq tilidagi har qanday nutqni tuşuniş boşqa-yu, qoraqalpoq tili va imlosini biliş boşqa. Bu tilni butun körki va jozibasi, leksik boyligini anglaş uçun faqat uning barça qatlamlarini – morfollogik, leksik, fonetik, sintaktik xususiyatlarini çuqur özlaştiriş kerak.
Men 19-umumtaʼlim maktabida öquvçilarga qoraqalpoq tilidan dars beraman. Öquvçilarning qoraqalpoq tiliga tuşunişlari, suhbatdoşi bilan muloqotga kirişa olişlari ularning bu tilni çuqur özlaştirişlariga yordam beradi. Ular hatto qoraqalpoq tilida şeʼr va hikoyalar yozişga, qoraqalpoq adabiyoti namoyondalari asarlari asosida turli bayram sanalarida sahna körinişlari tayyorlaşga intilişadi. Ularning bu intilişlarini qöllab-quvvatlaş maqsadida men darslarimda interfaol usullardan foydalanişga harakat qilaman. Xususan, qoraqalpoq şoirlarining şeʼrlarini özbek tiliga, özbek şoirlarining şeʼrlarini esa qoraqalpoq tiliga tarjima qilişni uyga vazifa sifatida topşiraman. Öquvçilarning aksariyati bu vazifani muvaffaqiyatli bajarişadi. Özlari tuşunmagan sözlarning maʼnolarini bilişga intilişadi.
Maktabimizda qoraqalpoq tili tögaragi faoliyat olib boradi. 20 nafar öquvçi şuğullanadigan mazkur tögarakning har bir maşğuloti juda qiziqarli, savol-javoblarga boy böladi. Qoraqalpoq tili iboralari, sinonimlari bilan özbek tili ibora va sinonimlaridagi öxşaşliklar, farqlar borasida sof qoraqalpoq tilida bahs-munozaralarga kirişadigan öquvçilarni körib quvonib ketaman. Tili, dini, milliy urf-odat va anʼanalari bir-biriga monand qoraqalpoq xalqi bilan özbek xalqining azaliy qondoş-qardoşligi bugungi avlodlar tomonidan naqadar uluğlanişi ularning qoraqalpoq tili va adabiyotini katta qiziqiş va ehtirom bilan örganayotganlarida yaqqol aks etib turadi.
Şuni alohida taʼkidlaşni istardimki, öqiş özbek tilida olib boriladigan maktablarda qoraqalpoq tilini öqitişda biroz qiyinçiliklar ham mavjud. Bu – qoraqalpoq tilidagi darsliklarning yetişmovçiligidir. Ayni paytda lotin alifbosiga asoslangan qoraqalpoq tili darsliklarining deyarli asosiy qismi eskirgan darsliklar bölib, yangilangan lotin alifbosiga asoslangan qoraqalpoq tili böyiça darsliklar bilan taʼminlaşga unçalik eʼtibor berilmayapti. Bu biz öqituvçilar uçun qiyinçilik tuğdirmoqdi. Çunki yangilangan lotin alifbosi bilan avvalgi alifbo öratsida ança farq bor. Şu bois, köpinça dars jarayonida biz öquvçilarga ana şu farqlar haqida tuşuntirişlar berib ötişimizga töğri kelmoqda.
Garçi öquvçilarimizning deyarli barçasi özbek oilalarining farzandlari bölsalar-da, ular jon-jon deb qoraqalpoq tilini örganişmoqda. Qoraqalpoq tilida şeʼr öqiş, aşulalar ijro etiş, hatto şu tilda ijod etişga intilişlari kuçli. Bu – qondoş va qardoş xalqlarning farzandlari uçun ham irsiyat, ham ezgu qadriyatdir.
Men barça yurtdoşlarimizni 1-dekabr – qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilgan kun bilan çin dildan tabriklayman. Har bir xonadonda har tong qoraqalpoq va özbek tilidagi ikki millat madhiyalari mangu jaranglab tursin deyman.
Ğulomjon ABDULLAYeV, 19-umumtaʼlim maktabi
qoraqalpoq tili fani öqituvçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶