OʻQUVChILARIM QORAQALPOQ TILINI SEVIShADI

Umumtaʼlim maktablarida qoraqalpoq tilini oʻqitish – avvalo oʻquvchilar qalbida oʻzi oʻrganayotgan ushbu tilga nisbatan ham eʼtibor, ham hurmat uygʻotishdan boshlanadi. Chunki oʻquvchi qardosh tilga hurmat nazari bilan qarasagina, shu tilda soʻzlashuvchi millatning anʼana va urf-odatlarini hurmat qiladi, tilini jon-jon, deb oʻrganadi.

Biz Qoraqalpogʻiston Respublikasida yashaymiz. Farzandlarimiz, butun oila aʼzolarimiz bilan qoraqalpoq tilidagi telekoʻrsatuvlarni miriqib tomosha qilamiz. Chunki qoraqalpoq tilini tushunamiz. Lekin oʻzimiz eshitayotgan qoraqalpoq tilidagi har qanday nutqni tushunish boshqa-yu, qoraqalpoq tili va imlosini bilish boshqa. Bu tilni butun koʻrki va jozibasi, leksik boyligini anglash uchun faqat uning  barcha qatlamlarini – morfollogik, leksik, fonetik, sintaktik xususiyatlarini chuqur oʻzlashtirish kerak.

Men 19-umumtaʼlim maktabida oʻquvchilarga qoraqalpoq tilidan dars beraman. Oʻquvchilarning qoraqalpoq tiliga tushunishlari, suhbatdoshi bilan muloqotga kirisha olishlari ularning bu tilni chuqur oʻzlashtirishlariga yordam beradi. Ular hatto qoraqalpoq tilida sheʼr va hikoyalar yozishga, qoraqalpoq adabiyoti namoyondalari asarlari asosida turli bayram sanalarida sahna koʻrinishlari tayyorlashga intilishadi. Ularning bu intilishlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida men darslarimda interfaol usullardan foydalanishga harakat qilaman. Xususan, qoraqalpoq shoirlarining  sheʼrlarini oʻzbek tiliga, oʻzbek shoirlarining sheʼrlarini esa qoraqalpoq tiliga tarjima qilishni uyga vazifa sifatida topshiraman. Oʻquvchilarning aksariyati bu vazifani muvaffaqiyatli bajarishadi. Oʻzlari tushunmagan soʻzlarning maʼnolarini bilishga intilishadi.

Maktabimizda qoraqalpoq tili toʻgaragi faoliyat olib boradi. 20 nafar oʻquvchi shugʻullanadigan mazkur toʻgarakning har bir mashgʻuloti juda qiziqarli, savol-javoblarga boy boʻladi. Qoraqalpoq tili iboralari, sinonimlari bilan oʻzbek tili ibora va sinonimlaridagi oʻxshashliklar, farqlar borasida sof qoraqalpoq tilida bahs-munozaralarga kirishadigan oʻquvchilarni koʻrib quvonib ketaman. Tili, dini, milliy urf-odat va anʼanalari bir-biriga monand qoraqalpoq xalqi bilan oʻzbek xalqining azaliy qondosh-qardoshligi bugungi avlodlar tomonidan naqadar ulugʻlanishi ularning  qoraqalpoq tili va adabiyotini katta qiziqish va ehtirom bilan oʻrganayotganlarida yaqqol aks etib turadi.

Shuni alohida taʼkidlashni istardimki, oʻqish oʻzbek tilida olib boriladigan maktablarda qoraqalpoq tilini oʻqitishda biroz qiyinchiliklar ham mavjud. Bu – qoraqalpoq tilidagi darsliklarning  yetishmovchiligidir. Ayni paytda lotin alifbosiga asoslangan qoraqalpoq tili darsliklarining deyarli asosiy qismi eskirgan darsliklar boʻlib, yangilangan lotin alifbosiga asoslangan qoraqalpoq tili boʻyicha darsliklar bilan taʼminlashga unchalik eʼtibor berilmayapti. Bu biz oʻqituvchilar uchun qiyinchilik tugʻdirmoqdi. Chunki yangilangan lotin alifbosi bilan avvalgi alifbo oʻratsida ancha farq bor. Shu bois, koʻpincha dars jarayonida biz oʻquvchilarga ana shu farqlar haqida tushuntirishlar berib oʻtishimizga toʻgʻri kelmoqda.

Garchi oʻquvchilarimizning deyarli barchasi oʻzbek oilalarining farzandlari boʻlsalar-da, ular jon-jon deb qoraqalpoq tilini oʻrganishmoqda. Qoraqalpoq tilida sheʼr oʻqish, ashulalar ijro etish, hatto shu tilda ijod etishga intilishlari kuchli. Bu – qondosh va qardosh xalqlarning farzandlari uchun ham irsiyat, ham ezgu qadriyatdir.

Men barcha yurtdoshlarimizni  1-dekabr – qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilgan kun bilan chin dildan tabriklayman. Har bir xonadonda har tong qoraqalpoq va oʻzbek tilidagi ikki millat madhiyalari mangu jaranglab tursin deyman.

Gʻulomjon ABDULLAYeV, 19-umumtaʼlim maktabi

qoraqalpoq tili fani oʻqituvchisi.