TUZ QAʼPIDA MUDPAB YoTGAN OROLBOʻYI HUDUDIDA HAYoT QAYTA JONLANMOQDA

Orol dengizi oʻtgan asrning oltmishinchi yillarida butun dunyodagi koʻllar orasida kattaligi jihatidan toʻrtinchi oʻrinni egallagan, maydoni 67 ming 499 kvadrat kilometr boʻlib, yiliga 40-45 ming tonna baliq ovlangan.

Dengizning tobora qurib borishi natijasida baliqlarning 11 turi, oʻsimliklarning 11, qushlarning 26, hayvonlarning 12 turi umuman yoʻq boʻlib ketgan. Bir vaqtlar – 1960-yillarda dengizning umumiy maydoni 68 ming kvadrat kilometrni, chuqurligi 54 metrni tashkil etgan boʻlsa, bugungi kunga kelib, umumiy maydoni 6200 kilometr kvadrat, chuqurligi 20 metrni tashkil etadi, suvining 1 metridagi tuz miqdori 130 grammga yetdi. Dengiz oʻrnida 5.5 million gektarlik tuz sahrosi paydo boʻldi. Bu sahrodan atmosferaga har yili 100 million tonnadan ortiq chang va tuz havoga uchib, bizning hududimizdagina ekologik muammolarni yuzaga keltirib qolmay, hatto Yevropa qitʼasiga, Irlandiya muzliklari, Norvegiya toʻqayzorlari, Antarktidaga ham yetdi. Orol dengizi hududida turmush tarzi tobora ogʻirlashib, yoz mavsumida havo harorati 40 gradusdan yuqori boʻlgan kunlar ikki hissa ortdi va hayvonot va nabotot olamiga jiddiy zarar yetkazmoqda. Xullas, har birimiz Orol fojeasi oqibatlarini turmushimizda har kuni yaqqol his qilayotirmiz. Shu kungacha barchaning koʻnglida bir xavotir yashirin edi: endigi hayotimiz qanday kecharkin? Ayniqsa, kun sayin turmush tarzi murakkablashib borayotgan moʻynoq tumani hayoti nima boʻladi?

Mamlakatimiz Prezidenti Sh.Mirziyoyev Qoraqalpogʻistonga har tashrifi chogʻida albatta, ushbu hududda boʻlib, haqiqiy ahvol bilan yaqindan tanishdilar, Orol fojeasi faqat Oʻzbekiston hal qilishi qiyin masala ekanligini chuqur his qildilar va hudud aholisiga alohida eʼtibor qaratdilar, munosib turmush tarzi yaratishga xizmat qiluvchi Moʻynoq tumanini 2017-2018-yillarda rivojlantirish va aholi bandligini taʼminlash boʻyicha 2017-yil 28-fevralda maxsus qaror qabul qildilar.

Shuningdek, “2017 – 2021-yillarda Orolboʻyi regionini rivojlantirish davlat Dasturi haqida”gi Qarori asosida oʻtgan davrda Qoraqalpoq diyorida koʻpgina ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar, yuksalishlarga erishildi.

Azal-azaldan bir ota-ona farzandlariday ahil va bir-biriga gʻamxoʻr boʻlib yashab kelgan qon-qarindosh qoraqalpoq elidagi ekologik muammo haqida hurmatli Yurtboshimiz 2017-yil 29-sentabrda boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining 72 sessiyasida soʻzlab, Orol dengizi fojeasi oqibatlarini hamkorlikda hal qilishga dunyo mamlakatlari eʼtiborini qaratdi, Orol dengizining bugungi xaritasini qoʻliga olib koʻrsatib, barcha mamlakatlar uchun ham bu fojea jiddiy xavotirlar tugʻdirishini isbotlab berdi. Natijada 2018-yil 27-noyabrda Nʼyu-York shahrida boʻlib oʻtgan Majlisda oʻzaro hamkorlik asosidagi Trast fondi tashkil etildi.

Bu Orol muammosi chin maʼnoda butun dunyo muammosiga aylanganidan darak beradi. Ayni kunda xalqaro tashkilotlar, hamkor mamlakatlardan ushbu fondga kelib tushayotgan mablagʻlar tuz qoʻynida mudrab yotgan Moʻynoqning uygʻonishiga, hayotning qayta jonlanishiga xizmat qilmoqda.

Hurmatli Yurtboshimiz 2018-yil 16-17-noyabr kunlari Qoraqalpogʻistonga tashrifi davomida ushbu hududda 2019-2020-yillarda 500 ming gektar yerda saksovulzor barpo etishni topshirgan edi. Bu haqda Oliy Majlisga qilgan Murojaatnomasida ham alohida toʻxtalib oʻtdi.

Bugungi kunda Orol dengizining qurigan hududida ushbu topshiriqni ado etish maqsadida qizgʻin mehnat jarayoni ketmoqda. Pespublikamizning turli viloyatlaridan hasharga kelgan 100 nafardan ziyod ishchi va mexanizatorlar, jami 406 dan ortiq texnikalar saksovul ekishga jalb qilingan, 2 ta samolyot yordamida kuniga 3 ming gektar yerga urugʻ sepilmoqda, 10 gradus atrofidagi sovuq havo ham yurtdoshlarimiz koʻnglidagi Orol fojeasi oqibatlarini bartaraf etishga hissa qoʻshishdek ezgu maqsad yoʻlidagi harakatlariga toʻsqinlik qilolmayotir.

Ha, bugun ushbu maqsad yoʻlida nainki butun elimiz, balki, butun dunyo birlashdi, oyoqqa turdi.

Bu ezgu ishlar ayniqsa bizning, ushbu hudud aholisining koʻnglida ertangi kunimizga ishonchni mustahkamlaydi. Bularni, muhtaram Yurtboshimizning Qoraqalpogʻiston Pespublikasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga qaratilayotgan eʼtiborini va amalga oshirilayotgan bunyodkorlik ishlarini yosh avlodlarga chuqur yetkazishga bagʻishlangan umumtaʼlim maktablarida qoʻshimcha dars soatlari joriy etildi.

Qoʻshimcha dars soatlarida foydalanish uchun Qoraqalpogʻiston Pespublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan Orol dengizining avvalgi va bugungi kundagi haqiqiy ahvoli, dengizning tobora qurib borishi natijasida yuzaga kelgan muammolar va ularning bartaraf etilishi uchun olib borilayotgan olamshumul ishlar haqida maʼlumotlar beruvchi videomateriallar tayyorlandi va maktablarga tarqatildi. Buningdek qoʻshimcha dars soatlar tumanimizning 38-40-maktablaridan boshlandi va umumtaʼlim muassasalarida davom ettirilmoqda.

Oygul PAJABOVA.