MADANIY MEROS OBʼEKTLARI – UMUMIY MULKIMIZ

Oʻzbekiston «Milliy tiklanish» demokratik partiyasining Saylovoldi Platformasida tarixiy, madaniy va ilmiy-intellektual merosimizni koʻz qorachigʻidek asrab-avaylash, boyitish va ularni yanada koʻpaytirishga koʻmaklashish, oʻzbek xalqining boy tarixi va madaniyatini oʻrganish, ushbu boyliklarni oʻsib kelayotgan yosh avlod oʻrtasida keng koʻlamda targʻib qilish, yoshlar ongida tarixiy meros va urf-odatlarimizga chuqur hurmat tuygʻusini uygʻotish, mavjud madaniy yodgorliklarni, Oʻzbekiston shaharlarining tarixiy koʻrinishini saqlab qolishda zarur chora-tadbirlarni amalga oshirish, tarixiy joylar, arxeologik yodgorliklarni butun insoniyat uchun qimmatli tarixiy esdaliklar sifatida asrab-avaylash va qayta taʼmirlash masalalari asosiy vazifalar sifatida belgilangan.

Mazkur vazifalarni amalga oshirish maqsadida tuman hududida mavjud boʻlgan arxeologik meros obʼektlarining bugungi kundagi ahvoli va ularni davlat muhofazasiga olish ishlarining natijasini oʻrganish maqsadida OʻzMTDPning xalq deputatlari Amudaryo tuman Kengashidagi partiya guruhi tuman partiya Kengashi bilan birgalikda tegishli soha mutaxassislaridan iborat ishchi guruh tuzilib, joylarda oʻrganish ishlari olib borildi.

Jumladan, davlat muhofazasiga olingan moddiy-madaniy meros obʼektlari hamda tarixiy, ilmiy, badiiy yoki oʻzgacha madaniy qimmatga ega boʻlgan yangi aniqlangan koʻchmas mulk obʼektlari, moddiy-madaniy meros obʼektlari, davlat kadastrining yangilanadigan roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etilayotgan obʼektlar tuman hududida 15 tani tashkil etadi. Ular arxeologik yodgorliklar, arxitektura yodgorligi, monumental sanʼat yodgorliklari kabilardan iborat boʻlib, hammasi diqqatga sazovor joylardir.

davomida madaniy meros obʼektlarining hech biri davlat kadastr roʻyxatidan oʻtkazilmaganligi aniqlandi hamda muhofazaga olingan obʼektlarni anglatuvchi belgilar qoʻyilmagan. Mangʻit shahrining Boyovul mahallasi hududidagi 2005-yilda qurilgan monumental sanʼat yodgorligi – Abu Rayhon Beruniyning byustida hozirgi kunda shoʻrlanib, nurash holatlari yuzaga kelganligi bois, qayta restavratsiyaga muhtoj. Qilichboy ovuli hududida joylashgan Qalʼajiq qoʻrgʻoni tarixan XIII-XIV asrlarga toʻgʻri keladi. Qoʻrgʻon 1981-yili mahalliy fuqarolardan biri Bekpoʻlat Avazmatov tomonidan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimi arxeologlariga berilgan axborot tufayli fanda ilk bor maʼlum boʻlgan. Hozirgi kunda Qalʼajiq qoʻrgʻoni atrofi ekin maydonlariga aylanganligi sababli yer maydonini toʻla aniqlashning iloji yoʻq. Qalʼa joylashgan yer relefini oʻrganish orqali uning toʻrt burchakka egaligi va taxminan 3,5 gektar maydonni tashkil etishi maʼlum boʻldi. Hozirda mazkur hudud “Dilorom” koʻp tarmoqli xususiy firmasi tasarrufiga oʻtkazilgan boʻlib, ekishlik yer maydoni sifatida foydalanilib kelinmoqda.

Tuman hududidan davlat roʻyxatiga olingan Chordara mahallasi, Qilichboy, Xitoy, Boʻzyop ovullari hududida joylashgan 1941-1945-yillardagi Ikkinchi jahon urushida halok boʻlganlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorliklar qarovsiz holga kelib qolgan hamda vaqtida obodonlashtirish ishlari olib borilmagan.

Bundan tashqari, ishchi guruh tomonidan Nazarxon ovuli hududidagi arxeologik yodgorliklardan Besh tub tepaligi, Nazarxon Ding minorasi, Nazarxon qalʼasi hamda Besh tom mahallasidagi Chilpiq arxeologik yodgorligi, Xoʻjakoʻl Ding minorasi, Xoʻjaniyoz biy tosh madrasasi, diqqatga sazovor joylardan Qipchoq ovuli hududidagi Hoji eshon bobo maqbarasi ham oʻrganildi. Oʻrganilgan har bir obʼektning oʻz tarixi, biz bilmagan siru sinoatlari borligi bizni hayratga soldi.

Darhaqiqat, oʻz tarixini bilmagan xalqning kelajagi ham maʼnosizdir. Shunday ekan, ajdodlarimizdan meros boʻlgan muqaddas yodgorliklarimiz tarixini chuqurroq oʻrganib, asl tariximizni yuzaga chiqarish bizning kelajak avlod oldidagi burchimizdir.

Shu oʻrinda aytib oʻtish joizki, tuman hokimining 2016-yil 15-dekabrdagi qarori bilan “Tuman hududidagi madaniy meros obʼektlariga homiylik yordamini koʻrsatuvchi korxona, tashkilot va muassasalar biriktirilib, obʼektlarning atrofini obodonlashtirish, obʼekt nomlari yozilgan belgilarni oʻrnatish, muhofaza qilish va qayta taʼmirlash, ularning muhofaza hududlarini belgilash, qayta roʻyxatga olish, kadastr roʻyxatidan oʻtkazish topshirilganligiga qaramasdan, amalda qaror ijrosi taʼminlanmagan.

Madaniy meros obʼektlari – umumiy mulkimiz. Bu bebaho maʼnaviy merosni asrab-avaylab, kelajak avlodlarga bus-butun yetkazishga barchamiz masʼulmiz.

Shirin YaNGIBOYeVA, Oʻzbekiston Milliy tiklanish

demokratik partiyasi tuman Kengashi raisi.