20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 20:57
Jamiyat 👁 3,634

QORAQALPOQ XALQINING TARIXI VA KELIB ÇIQIŞI HAQIDA

QORAQALPOQ XALQINING TARIXI VA  KELIB ÇIQIŞI HAQIDA

Mamlakatimizning barça qadimiy mintaqalarining tarixi kabi Qoraqalpoğistonning ham tarixi juda boy, hilma-xil va qiziqarlidir. Bu zaminni öziga xos arxeologik topilmalar qöriqxonasi deyiş mumkin. Çunki, bu erda kişining diqqatini tortadigan, hayratlantiradigan köplab arxeologik yodgorliklar mavjudki, ular öta noyobligi va maftunkorligi bilan alohida ajralib turadi. Tarixiy manbalarning dalolat berişiga köra, Qoraqalpoğiston hududida inson jamoalari sönggi paleolit davridan boşlab yaşay boşlagan. Miloddan avvalgi 5-mingyillikdan 2-mingyillik boşlariga qadar aholi, asosan, Amudaryo böylarida, Orol va Kaspiy dengizlari yon-atrofidagi çöllarda istiqomat qilgan. Miloddan avvalgi 2-mingyillikning ohirida bu hududda suğoriladigan dehqonçilik paydo bölgan.

Qadimiy Qöyqirilganqalʼa, Oyböğir va Burliqalʼa xarobalarida olib borilgan qazuv işlari jarayonida miloddan avvalgi 4-asrga mansub yozma yodgorliklar, Qöyqirilganqalʼa va Oqşoxonqalʼada qadimiy tasviriy sanʼat va haykaltaroşlik yodgorliklari topildi. Bu obidalar qadimda ayni şu zamindan ötgan Buyuk ipak yöli böylab joylaşgan bölib, ne-ne buyuk voqealar, ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning tilsiz guvohi bölgan.

Tuproqqalʼada Xorazmşohlarning saroyi joylaşgan bölib, u sönggi antik davrning eng ulkan yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Qadimiy daryolar - Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi, Qoraqum va Qizilqum sahrolariga tutaş hududlarda 20 asrning 30-yillarida taniqli arxeolog olimlar Yahyo Ğulomov va Sergey Tolstov rahbarligidagi arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi tomonidan katta ilmiy izlanişlarga asos solingan edi. Keyingi davrda arxeologlar tomonidan turli davrlarga, jumladan, toş asri va sönggi örta asrlarga mansub arxeologik yodgorliklar topildi va atrofliça örganildi. Natijada janubiy Orolböyi aholisining tarixi va madaniyatini qayta tiklaş imkoni yaratildi. Özbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpoğiston bölimi, şuningdek Qoraqalpoq davlat universiteti va Nukus pedagogika instituti olimlarining, jumladan Vadim Yagodin, Mirzamurat Mambetullaev, Ğayratdin Xöjaniyozov kabi ustoz–olimlarning jonbozligi tufayli arxeologik izlanişlar bugungi kunda ham qizğin davom ettirilmoqda.

Şu örinda arxeolog olimlarimiz tomonidan Qoraqalpoğiston zaminida topilgan arxeologik yodgorliklarning ayrimlari:

Milodgaça bölgan 4-3 asrlardan milodiy 12-13 asrlargaça bölgan davrga mansub qasr - Katta Guldursun qalʼasi;

Milodgaça bölgan 4 asrdan milodiy 4 asrlargaça bölgan davrga mansub inşoot – Qöyqirilganqalʼa inşooti.

Milodgaça bölgan 4 asrdan milodiy 4 asrgaça bölgan davrgaça bölgan davrga mansub qasr - Janbasqalʼasi.

Milodgaça bölgan 4 asrdan milodiy 4 asrgaça bölgan davrga mansub şahar – Aqçaxonqalʼa qalʼasi.

Milodiy 1-4 asrlarga mansub bölgan Tuproqqalʼa qalʼasi.

Milodiy 1-4 asrlar, 12 asr va 13 asrning boşlarida paydo bölgan Qizilqalʼa qalʼasi.

Milodgaça bölgan 4-3 asrlardan milodiy 4, 9-11, 13-14 asrlargaça bölgan davrga mansub bölgan Janpiqqalʼa şaharçasi. Milodiy 1-4 asrlarga mansub bölgan Çilpiq inşooti.

Milodgaça bölgan 4 asrdan milodiy 14 asrlarga qadar bölgan davrga mansub meʼmoriy yodgorliklar - Mizdaxkan-Gaurqalʼa (Xöjayli) majmuasi va boşqalar.

Qoraqalpoğistonda qadimiy madaniyat, anʼana va qadriyatlarni asrlar oşa asrab-avaylab kelayotgan, betakror folklor namunalari, xalq eposlari hamda musiqiy, amaliy sanʼat asarlarini jon-dilidan sevib, ularni bugungi zamon talablari asosida rivojlantirişga katta hissa qöşayotgan, el-yurtiga fidoyi, zahmatkaş va isteʼdodli odamlar köplab topiladi.

Qoraqalpoq zaminini Buyuk bobokalonimiz Amir Temurning zamondoşi Amir Yedigening vatani deb taʼkidlayli olimlarimiz. Bu ona tuproqdan xalq ğami uçun jon fido etgan ernazar Olaköz, Olloyor Döstnazarov kabi botir öğlonlarni dunyoga keltirgan, xalq maʼnaviyati tarixida örin tutgan Imom eşon, Qutluğ-xöja kabi yirik allomalar yaşagan diyor.

bu diyor xalqining milliy madaniyati, folklori, öziga xos sanʼati, mumtoz adabiyoti, urf-odat va anʼanalari keng dunyo jamoatçiligi eʼtiborini muntazam ravişda ohanrabodek öziga tortib kelmoqda.

Qoraqalpoğiston Ölkaşunoslik muzeyi va I. Savitskiy nomidagi Davlat sanʼat muzeyi, Berdax nomidagi muzeylarni xalq madaniyatining çinakam xazinasi deyiş mumkin. Uşbu muzeylarning eksponatlari keng xalqaro jamoatçilikning eʼtiborini öziga jalb etib, bugungi kunda turistlarning eng diqqatga sazovor maskanlaridan biriga aylangan.

Ayni kunlarda muzeylarda namoyiş etilayotgan milliy kiyimlar namunalari yaqin ötmişda unutilib ketayozgan moddiy madaniyani, bu sohadagi anʼanalarni qayta tiklaşda namuna sifatida xizmat qilmoqda. Ular orasida öziga xos körinişga ega bölgan "Sovut naqş” deb nomlangan naqşlar tizimi bilan ajralib turadigan "kök köylak” anʼanaviy bayramona, töy-tantanalar libosi hisoblanadi. Ayollar boş kiyimi bölgan "saukele” va "tobelik” hamon etnograf olimlar uçun jumboq bölib kelmoqda. Olimlarning fikriça, ular "Qiriq qiz” dostonida köylanadigan amazonka massagetlari dubulğalarini eslatadi.

Qoraqalpoq diyorida "Alpomiş”, "Yedige”, "Qirqqiz”, "Yerkosay”, "Koblan”, "Şahriyor”, "Maspatşa” va isteʼdodli xalq baxşilari tomonidan ijro etiladigan boşqa köplab qahramonlik mavzusidagi dostonlar juda şuhrat qozongan va ularda tarix voqealari badiiy obrazlar orqali jonli va yorqin lavhalarda aks ettiriladi.

Hozirgi kungaça saqlanib qolgan bunday xalq dostonlari xalq maʼnaviy hayotining ajralmas bir qismiga aylanib ketgan bölib, ular yoş avlodni ajdodlar anʼanalariga hurmat va sadoqat, ona yurtga muhabbat, kelajakga işonç, jasorat ruhida tarbiyalaşda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Najim Davqaraev, Qalli Ayimbetov, Sobir Kamolov, Çarjau Abdirov singari yirik olimlarning izdoşlari bölmiş olimlarimiz tomonidan qoraqalpoq milliy folklorining köpjildlik töplami naşrga tayyorlangan va ularning 80 jilddan ortiği çop etildi.

(Foto - ziyouz.uz)

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026