TAʼLIM-TARBIYa JARAYoNIDAGI BÖŞLIQLAR: ULAR QANDAY BARTARAF ETILADI?
Biz bilamizki, taʼlim-tarbiya jarayonidagi böşliq – bu taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvçi omillar natijasida öquvçilar bilimida paydo bölgan uzilişlar, özlaştirilmay qolgan bilim, könikma va malaka elementlaridir. Bu biz, taʼlim sohasi xodimlarini doimo öylantirib kelayotgan muammolardan biri hisoblanadi. Xöş, şunday ekan, böşliqlar qaçon namoyon böladi?
Bunday böşliqlar asosan fan öqituvçilari tomonidan ötkazilgan nazorat işi, maktab maʼmuriyati tomonidan ötkazilgan içki nazorat jarayonida, tuman, şahar XTMFMTTEB hamda hududiy boşqarmalar, xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ötkazilgan taşqi monitoring va öquvçilarning turli xildagi körik-tanlovlardagi iştiroki jarayonlarida yuzaga keladi. Demak, har bir pedagog yoki maktab rahbariyati taşqi monitoring jarayonini kutmasdan, içki nazorat işlaridan keyin xatolar ustida işlaşga alohida eʼtibor qaratişi zarur.
Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir qiladigan yuqoridagi kabi omillarni aniqlaş usullari ham mavjud. Yaʼni, maktab rahbarlari va ularning örinbosarlaridan, öquvçilardan, öqituvçilardan olingan anketa sörovnomalarini tahlil qiliş, öquvçilar örtasida test sinovlari yoki yozma işlar hamda öqituvçilar örtasida test sinovlari ötkaziş orqali salbiy taʼsir qiluvçi omillarni bartaraf etiş mumkin.
Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvçi eng asosiy omillarni esdan çiqarmasligimiz zarur.
Bular – öqituvçining kasbiy tayyorgarlik darajasi va kasb mahoratining talab darajasida emasligi, AKT vositalaridan muntazam ravişda foydalanmasligi yoki ayrim fanlar böyiça mutaxassislarning yetişmasligidir. Bundan taşqari, maktablarda katta mablağlar hisobiga yaratilgan şart-şaroit va moddiy–texnika bazasidan samarali foydalamaslik, maktabda taʼlim-tarbiya jarayoni va fan uslub birlaşmasi, uslubiyat kengaşlari faoliyati yaxşi taşkil etilmaganligi, öquvçilarning taʼlim olişlari uçun oilada nazorat yetarli emasligi ham yuqoridagi kabi salbiy taʼsir etuvçi omillardandir. Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvçi eng asosiy omillar örganilib, tahlil qilinganda, öqituvçilarning ilğor iş tajribalari aniqlanib, ommalaştirilmaganligi, dars jarayonida zamonaviy AKT dan foydalanişni töğri yölga qöymaganligi, maktab rahbarlari tomonidan taşqi va içki monitoring natijalari tahlil etilmay, yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanmaslik holatlari maʼlum böldi. Öqituvçilardan olingan sörovnomalar natijasiga köra, öqituvçilar öz fani böyiça ilğor iş tajribalari va yangiliklarni bilmasligi, zamonaviy AKTdan, böşliqlarni töldiriş böyiça fanlar kesimida tavsiyalardan, ilğor pedagogik texnologiyalardan, elektron darslik, virtual laboratoriyalardan foydalanmasligi aniqlandi.
Taʼlim muassasasida soğlom muhitni şakllantirişda eng avvalo, maktab rahbariyatining adolatli yondaşuvi va samarali boşqaruvi öta muhim ahamiyat kasb etadi. Öquvçilarning şaxsiy qobiliyatlari, öqituvçilarning kasbiy mahoratlari hurmat qilinişi, jamoatçilik bilan samarali hamkorlikning yölga qöyilganligi, oila-mahalla-taʼlim muassasalari hamkorligi doirasida ötkaziladigan tarbiyaviy tadbirlar, davra suhbatlari samarali natijalar beradi.
Bu vazifalarni amalga oşiriş bizni, şubhasiz, öz kelajagimizning haqiqiy bunyodkoriga aylantiradi. Bizning halqimiz hamişa ertangi kuniga katta umid bilan qaraydi. Şu maʼnoda öz farzandining baxtli, saodatli, bilimli, kasb-hunarli, yuksak maʼnaviyatga ega bölib yetişişini istaydi. Orzu-umidlar, uluğvor rejalar röyobi uçun esa faqat istakning özi yetarli emas. Buning uçun har birimizning qalbimizda çinakam fidoyilik bilan el-u yurtga muhabbat tuyğusi uyğunlaşib ketmoği kerak.
Fursatdan foydalanib barça hamkasblarimni, ona Vatan kelajagi bölgan öquvçi-yoşlarni mustaqilligimizning şonli 25 yilligi va Bilimlar kuni bayramlari bilan tabriklayman. Yurtimiz tinç, osmonimiz musaffo, farzandlarimiz barkamol, xonadonlarimiz hamişa obod bölsin!
Ravşan XALMURATOV,
tuman XTMFMTTEB huzuridagi Davlat taʼlim standartlariga rioya etiş monitoringini uslubiy taʼminlaş kiçik guruhi rahbari, Xalq deputatlari tuman Kengaşi deputati.
(Foto - http://karsu.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶