TAʼLIM-TARBIYa JARAYoNIDAGI BOʻShLIQLAR: ULAR QANDAY BARTARAF ETILADI?

Biz bilamizki, taʼlim-tarbiya jarayonidagi boʻshliq – bu taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvchi omillar natijasida oʻquvchilar bilimida paydo boʻlgan uzilishlar, oʻzlashtirilmay qolgan bilim, koʻnikma va malaka elementlaridir. Bu biz, taʼlim sohasi xodimlarini doimo oʻylantirib kelayotgan muammolardan biri hisoblanadi. Xoʻsh, shunday ekan, boʻshliqlar qachon namoyon boʻladi?  

Bunday boʻshliqlar asosan fan oʻqituvchilari tomonidan oʻtkazilgan nazorat ishi, maktab maʼmuriyati tomonidan oʻtkazilgan ichki nazorat jarayonida, tuman, shahar XTMFMTTEB hamda hududiy boshqarmalar, xalq taʼlimi vazirligi tomonidan oʻtkazilgan tashqi monitoring va oʻquvchilarning turli xildagi koʻrik-tanlovlardagi ishtiroki jarayonlarida yuzaga keladi. Demak, har bir pedagog yoki maktab rahbariyati tashqi monitoring jarayonini kutmasdan, ichki nazorat ishlaridan keyin xatolar ustida ishlashga alohida eʼtibor qaratishi zarur.

Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir qiladigan yuqoridagi kabi omillarni aniqlash usullari ham mavjud. Yaʼni, maktab rahbarlari va ularning oʻrinbosarlaridan, oʻquvchilardan, oʻqituvchilardan olingan anketa soʻrovnomalarini tahlil qilish, oʻquvchilar oʻrtasida test sinovlari yoki yozma ishlar hamda oʻqituvchilar oʻrtasida test  sinovlari oʻtkazish orqali salbiy taʼsir qiluvchi omillarni bartaraf etish mumkin.

Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvchi eng asosiy omillarni esdan chiqarmasligimiz zarur.

Bular – oʻqituvchining kasbiy  tayyorgarlik darajasi va kasb mahoratining talab darajasida emasligi, AKT vositalaridan muntazam ravishda foydalanmasligi yoki ayrim fanlar boʻyicha mutaxassislarning yetishmasligidir. Bundan tashqari, maktablarda katta mablagʻlar hisobiga yaratilgan shart-sharoit va moddiy–texnika bazasidan samarali foydalamaslik, maktabda taʼlim-tarbiya jarayoni va fan uslub birlashmasi, uslubiyat kengashlari faoliyati yaxshi tashkil etilmaganligi, oʻquvchilarning taʼlim olishlari uchun oilada nazorat yetarli emasligi ham yuqoridagi kabi salbiy taʼsir etuvchi omillardandir. Taʼlim sifatiga salbiy taʼsir etuvchi eng asosiy omillar oʻrganilib, tahlil qilinganda, oʻqituvchilarning ilgʻor ish tajribalari aniqlanib, ommalashtirilmaganligi, dars jarayonida zamonaviy AKT dan foydalanishni toʻgʻri yoʻlga qoʻymaganligi, maktab rahbarlari tomonidan tashqi va ichki monitoring natijalari tahlil etilmay, yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanmaslik holatlari  maʼlum boʻldi. Oʻqituvchilardan olingan soʻrovnomalar natijasiga koʻra, oʻqituvchilar oʻz fani boʻyicha ilgʻor ish tajribalari va yangiliklarni bilmasligi, zamonaviy AKTdan, boʻshliqlarni toʻldirish boʻyicha fanlar kesimida tavsiyalardan, ilgʻor pedagogik texnologiyalardan, elektron darslik, virtual laboratoriyalardan foydalanmasligi aniqlandi.

Taʼlim muassasasida sogʻlom muhitni shakllantirishda eng avvalo, maktab rahbariyatining adolatli yondashuvi va samarali boshqaruvi oʻta muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻquvchilarning shaxsiy qobiliyatlari, oʻqituvchilarning kasbiy mahoratlari hurmat qilinishi, jamoatchilik bilan samarali hamkorlikning yoʻlga  qoʻyilganligi, oila-mahalla-taʼlim muassasalari hamkorligi doirasida oʻtkaziladigan tarbiyaviy tadbirlar, davra suhbatlari samarali natijalar beradi.

Bu vazifalarni amalga oshirish bizni, shubhasiz, oʻz kelajagimizning haqiqiy bunyodkoriga aylantiradi. Bizning halqimiz hamisha ertangi kuniga katta umid bilan qaraydi. Shu maʼnoda oʻz farzandining baxtli, saodatli, bilimli, kasb-hunarli, yuksak maʼnaviyatga ega boʻlib yetishishini istaydi. Orzu-umidlar, ulugʻvor rejalar roʻyobi uchun esa faqat istakning oʻzi yetarli emas. Buning uchun har birimizning qalbimizda chinakam fidoyilik bilan el-u yurtga muhabbat tuygʻusi uygʻunlashib ketmogʻi kerak.

Fursatdan foydalanib barcha hamkasblarimni, ona Vatan kelajagi boʻlgan oʻquvchi-yoshlarni mustaqilligimizning shonli 25-yilligi va Bilimlar kuni bayramlari bilan tabriklayman. Yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, farzandlarimiz barkamol, xonadonlarimiz hamisha obod boʻlsin!

Ravshan XALMURATOV,

tuman XTMFMTTEB huzuridagi Davlat taʼlim standartlariga rioya etish monitoringini uslubiy taʼminlash kichik guruhi rahbari, Xalq deputatlari tuman Kengashi  deputati.

(Foto - http://karsu.uz)