​YoShLAR VA SUNʼIY INTELLEKT: IMKONIYaTLAR VA XAVFLAR

Sunʼiy intellekt (SI) — bu kompyuter yoki tizimlarning xuddi odam kabi fikrlashi, tahlil qilishi, oʻrganishi va qaror qabul qila olish qobiliyatidir. Oddiy qilib aytganda, odatda faqat inson ongi bajara oladigan vazifalarni kompyuter dasturlariga oʻrgatishdir.

Bugun yashayotgan dunyomizni ushbu texnologiyasiz tasavvur qilish qiyin. Telefonda rasm tahrirlash, internetdan maʼlumot qidirish yoki ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish — bularning barchasi ortida sunʼiy intellekt turibdi. Tabiiyki, bu yangiliklarni eng birinchi va tez oʻzlashtirayotgan qatlam yoshlardir. Xoʻsh, sunʼiy intellekt yoshlar hayotiga nima olib kirmoqda, u shunchaki foydali yordamchimi yoki yashirin xavf?

Bir tomondan, sunʼiy intellekt yoshlarga oʻz iqtidorlarini namoyish etish va bilim olish uchun misli koʻrilmagan imkoniyatlar eshigini ochmoqda. Endi murakkab matematik masalani tushunish yoki xorijiy tilni oʻrganish uchun har doim ham qimmat kurslarga borish shart emas, chunki sunʼiy intellekt dasturlari mavzuni xuddi shaxsiy oʻqituvchidek, oddiy misollar bilan tushuntirib bera oladi.

Shuningdek, yosh dizaynerlar, yozuvchilar yoki sozandalar SI yordamida oʻz gʻoyalarini tezda vizuallashtirishi, matnlar uchun reja tuzishi yoki yangi ohanglar yaratishi mumkin, bu esa vaqtni tejaydi va tasavvurni boyitadi.

Bundan tashqari, texnologiya rivojlangani sari "SI tahlilchisi" yoki "prompt muhandisi" kabi yangi va daromadli kasblar paydo boʻlmoqda va yoshlar buni qanchalik erta oʻrgansa, kelajak mehnat bozorida shunchalik raqobatbardosh boʻladi.

Ikkinchi tomondan esa, sunʼiy intellektga haddan tashqari suyanib qolishning jiddiy xavflari bor. Agar talaba yoki oʻquvchi har bir inshoni, ijodiy ishni SIdan tayyorlab olishga odatlansa, unda mustaqil fikrlash va tahlil qilish qobiliyati yoʻqolib boradi, miya tayyor narsaga oʻrganib, "dangasa" boʻlib qoladi.

Yana bir xavf shundaki, SI baʼzan juda ishonchli ohangda mutlaqo yolgʻon maʼlumotlarni ham toʻqib chiqarishi mumkin va yoshlar har doim ham maʼlumotning toʻgʻriligini tekshirib koʻrishmaydi, bu esa chalgʻishlarga olib keladi.

Qolaversa, SI bilan muloqot qilish shunchalik qiziqarli va osonki, u real hayotdagi doʻstlar, oila va jonli muloqot oʻrnini egallab qoʻyishi mumkin, natijada yoshlarda ijtimoiy koʻnikmalar zaiflashadi.

Xulosa qilib aytganda, sunʼiy intellekt xuddi oʻtkir pichoqqa oʻxshaydi — tajribali oshpaz undan ajoyib taom tayyorlashda foydalanadi, ehtiyotsiz odam esa qoʻlini kesib olishi mumkin. Yoshlar uchun sunʼiy intellekt ularning oʻrniga oʻylaydigan "sehrli tayoqcha" emas, balki ularning bilim va koʻnikmalarini oʻstirishga xizmat qiladigan kuchli qurol boʻlishi kerak. Texnologiyadan toʻgʻri maqsadda, meʼyorida va tanqidiy fikrlashni yoʻqotmagan holda foydalanishgina yoshlarni kelajakning haqiqiy yetakchilariga aylantiradi.

Fazilat Rajabova, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi