​ЁШЛАР ВА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ: ИМКОНИЯТЛАР ВА ХАВФЛАР

Сунъий интеллект (СИ) — бу компьютер ёки тизимларнинг худди одам каби фикрлаши, таҳлил қилиши, ўрганиши ва қарор қабул қила олиш қобилиятидир. Оддий қилиб айтганда, одатда фақат инсон онги бажара оладиган вазифаларни компьютер дастурларига ўргатишдир.

Бугун яшаётган дунёмизни ушбу технологиясиз тасаввур қилиш қийин. Телефонда расм таҳрирлаш, интернетдан маълумот қидириш ёки ижтимоий тармоқлардан фойдаланиш — буларнинг барчаси ортида сунъий интеллект турибди. Табиийки, бу янгиликларни энг биринчи ва тез ўзлаштираётган қатлам ёшлардир. Хўш, сунъий интеллект ёшлар ҳаётига нима олиб кирмоқда, у шунчаки фойдали ёрдамчими ёки яширин хавф?

Бир томондан, сунъий интеллект ёшларга ўз иқтидорларини намойиш этиш ва билим олиш учун мисли кўрилмаган имкониятлар эшигини очмоқда. Энди мураккаб математик масалани тушуниш ёки хорижий тилни ўрганиш учун ҳар доим ҳам қиммат курсларга бориш шарт эмас, чунки сунъий интеллект дастурлари мавзуни худди шахсий ўқитувчидек, оддий мисоллар билан тушунтириб бера олади.

Шунингдек, ёш дизайнерлар, ёзувчилар ёки созандалар СИ ёрдамида ўз ғояларини тезда визуаллаштириши, матнлар учун режа тузиши ёки янги оҳанглар яратиши мумкин, бу эса вақтни тежайди ва тасаввурни бойитади.

Бундан ташқари, технология ривожлангани сари "СИ таҳлилчиси" ёки "промпт муҳандиси" каби янги ва даромадли касблар пайдо бўлмоқда ва ёшлар буни қанчалик эрта ўрганса, келажак меҳнат бозорида шунчалик рақобатбардош бўлади.

Иккинчи томондан эса, сунъий интеллектга ҳаддан ташқари суяниб қолишнинг жиддий хавфлари бор. Агар талаба ёки ўқувчи ҳар бир иншони, ижодий ишни СИдан тайёрлаб олишга одатланса, унда мустақил фикрлаш ва таҳлил қилиш қобилияти йўқолиб боради, мия тайёр нарсага ўрганиб, "дангаса" бўлиб қолади.

Яна бир хавф шундаки, СИ баъзан жуда ишончли оҳангда мутлақо ёлғон маълумотларни ҳам тўқиб чиқариши мумкин ва ёшлар ҳар доим ҳам маълумотнинг тўғрилигини текшириб кўришмайди, бу эса чалғишларга олиб келади.

Қолаверса, СИ билан мулоқот қилиш шунчалик қизиқарли ва осонки, у реал ҳаётдаги дўстлар, оила ва жонли мулоқот ўрнини эгаллаб қўйиши мумкин, натижада ёшларда ижтимоий кўникмалар заифлашади.

Хулоса қилиб айтганда, сунъий интеллект худди ўткир пичоққа ўхшайди — тажрибали ошпаз ундан ажойиб таом тайёрлашда фойдаланади, эҳтиётсиз одам эса қўлини кесиб олиши мумкин. Ёшлар учун сунъий интеллект уларнинг ўрнига ўйлайдиган "сеҳрли таёқча" эмас, балки уларнинг билим ва кўникмаларини ўстиришга хизмат қиладиган кучли қурол бўлиши керак. Технологиядан тўғри мақсадда, меъёрида ва танқидий фикрлашни йўқотмаган ҳолда фойдаланишгина ёшларни келажакнинг ҳақиқий етакчиларига айлантиради.

Фазилат Ражабова, Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети талабаси