Amudaryo tumani fermerlari kengaşi Rayosati aʼzolarining fermerlarga MUROJAATI

"ĞALLANING ZANG KASALLIGIGA QARŞI KURAŞIŞ  VA HOSILNI PARVARIŞLAŞ BORASIDA KEÇIKTIRIB  BÖLMAYDIGAN VAZIFALAR"
Hurmatli dehqon va fermerlar, agrar soha fidoyilari xodimlari!

Respublikamizda boşoqli don ekinlarida 30 turdan ortiq kasallik va zararkunandalar zarar keltirişi aniqlangan bölib, şundan asosiy 4 turdagi kasallik va 6 turdagi zararkunandalar yuqori iqtisodiy hafli turlari hisoblanadi. Uşbu zararkunandalarga qarşi kuraşilmaganda  örtaça 15-20% gaça, iqlim şaroiti qulay kelgan yillari esa 45-50% gaça hosilni nobud qilişi mumkin. Şu bilan birga yetiştirilayotgan don sifatining yomonlaşişga olib keladi.

 Natijada bunday donning oziq-ovqat sanoati va uruğlik uçun yaroqsiz bölib qolişiga olib keladi. Respublikamiz ğallazorlarida tarqalib, zarari yil sayin oşib borayotgan asosiy zararkunanda-haşarotlar sifatida, zararli xasva, ğalla şiralari, buğdoy tripsi va şilimşiq qurt hisoblanadi. Bu zararkunandalar keyingi 4-5-yil davomida Respublikamiz suğoriladigan ğalla maydonlarida tobora keng tarqalib yetiştirilayotgan donning sifati va miqdoriga sezilarli salbiy taʼsir qilmoqda.

Respublikamizda oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlaş, ğalla bozorini erkinlaştiriş böyiça islohotlarni izçil davom ettiriş, içki bozorni buğdoy va un mahsulotlari bilan uzluksiz taʼminlaş hamda ularning narxlari barqarorligini saqlaşimizda bugungi kunda Siz aziz ğallakorlardan kuzgi buğdoyni kasalliklardan öz vaqtida, tizimli ravişda himoya qilişni taqozo etmoqda.

Bugungi murakkab global iqtisodiy ösiş şaroitda, oziq-ovqat xavfsizligi dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylanib borayotgan bir davrda, mamlakatimiz qişloq xöjaligi sohasida mavjud resurslar va imkoniyatlardan unumli foydalaniş, oziq-ovqat ekinlarini ikki barobarga köpaytiriş, sifatli hosil oliş, agrar sohada yangi iş örinlarini yaratiş muhim vazifalardan biri ekanligini barçamiz his etib turibmiz.

Şunday murakkab pallada Siz dehqonu-fermerlar tomonidan har qaçongidan köproq masʼuliyat bilan yondoşib işlaşni davr taqozo etmoqda.

Amudaryo tumani böyiça 2026-yil hosili uçun 4800 gektardan ortiq suğoriladigan maydonlarga kuzgi boşoqli don ekinlari ekilgan.

Bugungi kunda, ekilgan ğalla jami 4800 ga tuplaş, (100%), fazasida rivojlanmoqda.

Soha olim va mutaxassislari hamda Özbekiston fermerlari kengaşi rayosati aʼzolarining kuzatuvlariga köra bu yil barça ğalla maydonlarda zang kasalligi birinçi navbatda öğitlamagan va rivojdan orqada qolgan ğalla maydonlarga keng tarqalişi başorat qilinmoqda.

Köp yillik kuzatuvlar natijasida respublikada kuzgi buğdoyni yetiştirişni tahlil qilindi. Unga köra, 1999, 2004, 2009, 2010, 2016, 2024-yillarda sariq zang kasalligi uçun epifitotiya yillar, yaʼni sariq zang kasalligi öta avj olib, mazkur yillarda 50-60 foizgaça, hatto 1999 yilda Surxondaryoda 100 foizgaça buğdoy hosildorligini yöqotilişiga sabab bölgan.

Sariq zang kasalligining avj olişiga asosiy sabab, öşa yillari qiş oylari iliq va seryoğin kelib, kuzgi buğdoy sovuqli kunlar bölmaganligi uçun “tinim davri”ga kirmagan va sariq zang kasalligi janubiy viloyatlarda yanvar, fevral oylarida, boşqa viloyatlarda mart oyida kuçli rivojlanganligi sababli, kasallikni töxtaşişning imkoni bölmagan.

Sariq zangning keng tarqalişi va rivojlanişiga seryomğir va oçiq havoning surunkali almaşib turişi qulay şaroit tuğdiradi. Yuqori namgarçilikda uning sporalari ösa boşlaydi, +2 daraja haroratda esa ösimlik töqimasiga kiradi.

Kasallikning tez tarqalişi va rivojlanişi uçun 10-15 daraja iliq havo eng qulay vaziyat hisoblanadi. Keyingi yillarda qator mamlakatlarda mazkur kasallikning bundan ham yuqoriroq haroratlarda rivojlanişga moslaşgan ekotiplari paydo böldi. Xatto ayrim mintaqalarda kasallik öta kuçayib, epifitotiya şaklida tarqalmoqda.

Joriy yil hosili uçun ekilgan ğalla (buğdoy) “tinim davri”ga kirmadi. Qiş oylari iliq va seryoğin bölganligi sababli, sariq zang rivojlanişi uçun qulay şaroit bölmoqda.

Hurmatli dehqon va fermerlar!

Şuning uçun, bugundan boşlab barça ğallaçilik fermer tomonidan buğdoy parvarişida zang kasalligiga qarşi “Bir oylik zarbdor oyi” deb eʼlon qilib, uşbu mavsumda quyidagi işlarni amalga oşirişni tavsiya etamiz.

Birinçidan, ğallani azotli öğitlar bilan bahorgi birinçi oziqlantiriş gektariga 200-250 kg (fizik holda) berişni, hamda stimulyatorlar sepişni taşkil eting. Bunda, azotli öğit va stimulyatorlar  buğdoy ösimligini baquvvatlaştiradi va  kasallikka, zararkunanda haşoratlarga çidamlilikni oşiradi.

Ikkinçidan, sariq zang kasalligiga qarşi kuraşiş uçun qöllaniladigan fungitsidlarni kamida ikki marta sepişga yetadigan zahirasini yaratiş çoralarini köring. Ösimliklar karantini va himoyasi agentligi xodimlari bilan birgalikda kasallik alomatlarini aniqlaş böyiça monitoring işlarini boşlang va qayerda kasallik alomatlari paydo bölsa, kimyoviy kuraş çoralarini amalga oşiring.

Uçinçidan, zang kasalligi keng tarqalib ketişini oldini oliş uçun barça ğalla maydonlariga bir marta töliq kimyoviy işlov ötkazing.

Bunda, buğdoyda zang va boşqa kasalliklariga qarşi kimyoviy kuraş kuzatuv asosida ösimliklarni himoya qiliş mutaxassislarini tavsiyasi bilan amalga oşirilişi hamda fungitsidlar samaradorligini taʼminlaş uçun fungitsidlarni tizimli ravişda navbatlab qöllaş lozim. Birinçi işlovda propikonozol taʼsir etuvçi moddali preparatlarni, ikkinçi işlovda tebukonozol+propikonozol va uçinçi işlov propikonozol+ tsiperkonozol taʼsir etuvçisi bölgan preparatlardan biri bilan işlov beriş tavsiya etiladi. Preparatlar bilan ikkinçi va uçinçi işlovlar faqatgina kasallik belgilari kuzatila boşlaganda işlov beriş tavsiya etiladi.

Törtinçidan, Respublikamizda köp yillik kuzatişlarga köra fevral oyida ğalla ekinlari bilan birga ğalladoş begona ötlar rivojlanadi va ularga qarşi fevral oyida örtaça harorat +12-15 ^oS dan yuqori bölganda gerbitsidlar bilan işlov beriş katta samara beradi. Şuning uçun, fevral oyining uninçi ön kunligi va mart oyida ğalladoş begona ötlarga qarşi kimyoviy preparatlar sepişni taşkil eting.

Beşinçidan, Ösimliklarni kasalliklardan himoyalaş maqsadida fungitsidlar hamda zararkunanda haşarotlarga qarşi insektitsidlar va ösimliklar rivojini tezlaştiriş (qöşimça barg orqali oziqlantiriş) maqsadida stimulyatorlar zahirasini yaratib köying va dalada zararli xasva va boşqa zararkunandalar aniqlanişi bilan sistemali insektotsidlar va stimulyatorlar bilan profilaktik işlov ötkazing.

 Karantin agentligi tomonidan işlab çiqilgan “Agroko‘makchi” bepul mobil ilovasidagi onlayn başorat tizimidan kasalliklar, begona ötlar va zararkundalar bölimlarida aniqlab beriş imkoniyatlaridan keng foydalaning.

Aziz fermer va dehqonlar!

Prezidentimizning 2025-yil 9-dekabrdagi “Paxtaçilik va ğallaçilikda hosildorlikni oşiriş uçun yuqori samarador intensiv agrotexnologiyalarni qöllaşning qöşimça çora-tadbirlari töğrisida”gi  PQ-370-sonli hamda 2026-yil 5-fevraldagi “Suv resurslaridan foydalaniş samaradorligini oşiriş böyiça qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi PQ–47-sonli qarorlari bilan Siz fermerlarga katta imtiyoz va vakolatlar berilganligini esdan çiqarmang. Jumladan:

- 2026-yil hosilidan boşlab ğallani öz mablağlari yoki tijorat kreditlari hisobidan yetiştirib, uni belgilangan tartibda birja savdolari yoki davlat resursi uçun realizatsiya qilgan qişloq xöjaligi korxonalariga mahsulot qiymatining 10 foizi miqdorida subsidiya beriladi;

-2026-yil 1-oktyabrdan bank kreditlarini olmasdan, öz mablağlari hisobidan suv tejovçi texnologiyalarni jumladan, yomğirlatib suğorişni  joriy qiladigan fermerlar uçun subsidiya ajratişning yangi tizimi joriy etiladi: Yaʼni,

- hujjatlar va şartnomalar asosida subsidiyaning 50 foizi oldindan Agrar sohada tölovlar agentligi tomonidan ajratiladi;

-texnologiyalar örnatilib, işga tuşirilgandan söng qolgan 50 foizi tölab berilişi siz fermerlarning ğalladan yuqori hosil olişingizga zamin yaratiladi.

Hurmatli dehqon va fermerlar, agrar soha xodimlari!

Xalqimiz bugun biz dehqon va fermerlarning şijoati, ğayrat va matonatiga köz tikib turibdi. Buni bir zum bölsa-da, yoddan kötarmaylik. Dasturxonimiz tökin-soçin, bozorlarimiz noz-neʼmatlarga töla va arzon, turmuşimiz yanada farovon bölişi ayni paytda amalga oşiriladigan agrotexnik tadbirlarga boğliqligini unutmang.

Öz daromadingizni oşiriş hamda mamlakatimiz farovonligiga munosib hissa qöşiş uçun barçangizni sidqidildan işlaşga, fidoyilik namunasini körsatişga çaqiramiz!

Amudaryotumani fermerlari kengaşi Rayosat aʼzolari