“Фалон русумдаги смартфонимни сотаман” ёки “Катта миқдорда мева-чева бор, баҳоси келишилган нархда”...
Телеграм тармоғидаги бу каби хабарномаларга деярли ҳар куни кўзимиз тушади. “Сотса, сотавермайдими, шуни ижтимоий тармоқда овоза қилиш шартми?” дея ажабланишингиз мумкин. Лекин ана шу тахлит хабарномалар туфайли онлайн савдо қиламан деб фирибгарлар тузоғига илинган, бор будидан айрилиб, хонавайрон бўлган инсонлар тобора кўпайиб бораётганидан ҳушёр тортамиз. Мана шундайлардан бири Маъмуржон Россияда ишлаб қайтгач, кўп функцияли, янги русумдаги смартфон сотиб олди. Аввал фойдаланиб юрган смартфони ҳам ёмон эмасди, сотса, яхшигина даромад бўлади. Шу фикрда телеграм тармоғига эълон жойлади. Эълони тагига телефонининг баҳосини ва суратини жойлади. Орадан дақиқалар ўтиб-ўтмай, Маъмуржонга хабар келди:
– Телефонингизни мен олмоқчиман, Самарқандликман, агар картангизнинг кодини менга ташласангиз, ҳисобингизга сиз айтган маблағни ўтказиб бераман. Харидор топилганидан қувониб кетган Маъмуржон яқиндагина Россия давлатидаги ўзи ишлаган завод иш берувчиси томонидан ўз номига очилган, икки йиллик иш ҳақи жамланган картанинг кодини харидор айтган электрон почта манзилига осонгина киритди-ю... Битта тугмани босиши билан картасида яхши ният билан жамғариб қўйган, не машаққатлар билан ишлаб топган бор маблағи ечиб олинганини сезмай қолди. Қайта-қайта картасини очиб кўравериб асаби чарчаган Маъмуржон фирибгарга алданганини сезди.
Орадан анча вақт ўтиб, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимларининг аралашувидан сўнг фирибгар ушланганида билдики, ўзи каби киберҳужумга учраган содда, ишонувчан одамлар онлайн савдо қиламан деб миллион-миллион сўм маблағларидан айрилиб, суд идоралари эшигида ойлаб сарсон-у саргардон. Маъмуржон ҳам то фирибгарлардан пулларини ундириб олгунича она сути оғзига келди.
Бу тобора урчиб бораётган кибержиноятларнинг жуда оддий ва жўнгина кўриниши. Ваҳоланки, кибержиноят оламида деҳқонларнинг, тадбиркорларнинг банклардаги ҳисоб рақамларидан миллиардлаб маблағларини ечиб олаётган, онлайн савдо ниқоби остида катта-катта тадбиркорлик субъектларининг даромадларини ўзлаштириб олаётган уюшган кибержиноятчилар ҳам борки, бундайлар IT соҳасида жуда устамон бўлишади ва ҳар галги “ов”га чиққанларида сохта аккаунтлар орқали содда, ишонувчан, ҳуқуқий билими саёз одамларни ўз тузоқларига илинтирадилар.
Юқоридаги каби кўнгилсиз ҳолатларнинг олдини олиш, фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятини ошириш,уларнинг киберҳужумлар қурбонига айланишининг олдини олиш мақсадида мамлакатимизда 1-31 июль кунлари кибержиноятларга қарши кураш ойлиги деб эълон қилиниб, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимлари, шунингдек, IT мутахассислари ҳамкорлигида тарғибот тадбирлари амалга оширилмоқда.
Тарғибот ойлиги доирасида ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари ходимлари ва IT соҳаси мутахассисларидан иборат тарғибот гуруҳлари тузилиб, улар томонидан интернет орқали тобора хавфли тус олиб бораётган турли кўринишлардаги кибержиноятларнинг олдини олишга қаратилган тарғибот тадбирлари ўтказилиб, бу тадбирларга кўпроқ ёшлар қамраб олинмоқда.
Яқинда Амударё тумани ҳокимлигининг мажлислар залида кибержиноятларга қарши курашиш бўйича тарғибот гуруҳи аъзолари иштирокида ўтказилган тарғибот тадбирида Қорақалпоғистон Республикаси Ички Ишлар Вазирлиги Тезкор қидирув хизмати киберхавфсизлик бўлими ходими Шерзод Атамуродов, Амударё тумани Ички ишлар бўлими масъул ходими Илҳом Абутов, туман ҳокимлиги масъул ходимлари, Ички ишлар бўлими мутахассислари ҳамда Ўрта қалъа ва Қипчоқ овуллари аҳоли вакиллари, ёшлар иштирок этдилар.
Тадбирда Қорақалпоғистон Республикаси ИИВ Тезкор қидирув хизмати киберхавфсизлик бўлими ходими Шерзод Атамуродов ва Амударё туман ИИБ масъул ходими Илҳом Абутовлар киберхавфсизликка амал қилиш, кибержиноятлар қурбони бўлишнинг олдини олиш юзасидан иштирокчиларга кенг тушунчалар бердилар.
Айниқса, халқимиз орасида тобора оммалашиб бораётган ижтимоий тармоқлардан фойдаланишда эҳтиёт бўлиш зарурлиги, нотаниш одамлар билан мулоқотга киришишдан сақланиш, онлайн савдолар борасида ўзларига тегишли банк пластик карталарининг кодларини ошкор қилмаслик, шунингдек, мобиль алоқа воситалари бузилиб қолганида устанинг ҳаракатларини шахсан кузатиб туриш муҳимлигини таъкидладилар.
Тарғибот гуруҳи аъзолари иштирокчиларга кибержиноятчилар қўллайдиган усуллар, айнан ана шундай жиноятлар хусусида тушунчалар, шу билан бирга фуқаролар томонидан тушган саволларга ҳаётий мисоллар орқали жавоблар бердилар.
Робия Йўлдошева
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
