Сайёр судда 11 нафар маҳкум жазодан муддатидан илгари озод қилинди

Мамлакатимизда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг бош мақсади инсон қадр-қимматини улуғлаш, қонун устуворлигини таъминлаш ва адолат тамойилларини жамият ҳаётининг ҳар бир бўғинига чуқур сингдиришдан иборатдир. Айниқса, суд мажлисларининг бевосита жойларда, фуқаролар иштирокида сайёр тарзда ўтказилиши халқ ва давлат идоралари ўртасидаги ўзаро ишончни мустаҳкамлашга, аҳолининг ҳуқуқий маданиятини юксалтиришга беқиёс хизмат қилмоқда. Ана шундай ҳуқуқий тадбирлардан бири 30 июнь куни Амударё туманидаги Навоий маҳалла фуқаролар йиғинининг маъмурий биносида бўлиб ўтди.

Жиноят ишлари бўйича Амударё туман суди раиси Жасурбек Балтабаев раислигида ташкил этилган ушбу очиқ сайёр суд мажлисида туман прокуратураси ҳамда туман Ички ишлар бўлими Пробация гуруҳи масъул ходимлари иштирок этдилар.

Мазкур сайёр суд мажлисининг асосий кун тартибидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 73-моддаси, яъни жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш бўйича суд ҳужжатларини кўриб чиқиш масаласи ўрин олди. Маълумки, давлатимизнинг сиёсати жиноятчи ва ҳуқуқбузарларни фақатгина жазолашга эмас, балки жиноят содир этган шахсларни қайта тарбиялашга, уларни соғлом жамиятга тўлақонли қайтаришга ва янги ҳаёт бошлашлари учун кўмак беришга қаратилган. Шу нуқтаи назардан, илгари билиб-билмай жиноят содир қилган, бироқ бугунги кунда тузалиш йўлига қатъий ўтган, ўрнатилган тартиб-қоида талабларини сўзсиз бажарган ва энг асосийси, меҳнатга ҳалол муносабатда бўлиб, ўзининг ижобий томонларини намоён этган 11 нафар маҳкумнинг иши сайёр суд мажлисида атрофлича кўриб чиқилди. Суднинг инсонпарварлик тамойилларига асосланган қарори натижасида ушбу 11 нафар фуқаро ўзларига нисбатан тайинланган жазоларнинг ўталмай қолган қисмидан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинди.

Бироқ, давлат ва жамият томонидан берилган бундай юксак ишонч ҳамда имконият суиистеъмол қилинмаслиги қатъий уқтирилди. Шу боис, суд жараёнида озодликка чиқарилган маҳкумларга қонунчилик талаблари батафсил тушунтирилди. Жумладан, жазони ўташдан муддатидан илгари шартли равишда озод қилиниб, жазонинг ўталмаган қисми мобайнида қасддан янги жиноят содир этган тақдирда Жиноят кодексининг 60-моддасида назарда тутилган, яъни бир неча ҳукм юзасидан жазо тайинлаш қоидаларига мувофиқ ҳуқуқий оқибатлар келиб чиқиши ҳақида қатъий огоҳлантириш берилди.

Мазкур модда талабига кўра, агар маҳкум ҳукм чиқарилганидан кейин жазони тўла ўтамай туриб, янги жиноят содир этса, суд янги ҳукм бўйича тайинланган жазо муддатига илгариги ҳукм юзасидан ўталмай қолган жазо муддатини тўла ёки қисман қўшади. Бундай ҳолатда шахсга нисбатан жазонинг оғирроқ тури узил-кесил тайинланиши алоҳида таъкидлаб ўтилди. Бу эса ҳар бир фуқародан қонунларга сўзсиз итоат этишни ва жамият тартиб-қоидаларини ҳурмат қилишни талаб қилади.

Суд мажлиси давомида нафақат жиноий жазоларни ижро этиш масалалари, балки жамиятдаги долзарб ижтимоий-ҳуқуқий муаммолар ва уларнинг ечимлари ҳам диққат марказида бўлди. Хусусан, тадбир иштирокчилари ва йиғилган фуқароларга Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 3 март куни қабул қилинган “Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида”ги фармонининг мазмун-моҳияти ҳақида тушунтириш берилди. Мазкур фармон жамиятимизда хотин-қизлар ва ёш авлод вакилларининг ҳуқуқларини ҳар томонлама кафолатлаш, уларни турли хил тазйиқ ва зўравонликлардан муҳофаза қилиш ҳамда оилалардаги ижтимоий-маънавий муҳитни соғломлаштириш йўлида ташланган муҳим қадам эканлиги эътироф этилди.

Жойларда ташкил этилаётган бу каби очиқ сайёр суд мажлислари оддийгина жазолаш ёки афв этиш механизми эмас, балки аҳоли ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг барвақт олдини олиш, фуқароларнинг қонунларга бўлган ҳурмат ҳиссини ошириш ва жамиятда адолат мезонини мустаҳкамлашнинг энг самарали воситаларидан бири бўлмоқда. Инсонпарварлик ва қонун устуворлиги ёнма-ён юрган, ҳар бир фуқаро ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини теран англаган жойда эса, албатта, тинчлик, қатъий тартиб ва фаровонлик барқарор бўлади.