Технологиялар ва инсонийлик: мувозанат масаласи

Бугунги кунда технологиялар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиб улгурган. Ҳар биримиз эрталаб уйғонганимизда, аввало телефонимизга қараймиз, ишда компьютер олдида вақт ўтказамиз, кечқурун эса ижтимоий тармоқларда дўстларимиз билан мулоқот қиламиз. Аммо шунча қулайликлар ва енгилликлар ортида катта савол турибди: технологиялар инсонийликни ютиб юбормаяптимикан?

Технологиялар, айниқса сунъий интеллект ва рақамли воситалар, бизга катта имкониятлар яратмоқда. Иш жараёнлари тезлашди, масофавий таълим ва ишлаш имкониятлари пайдо бўлди, дунё билан бир неча сонияда боғланиш оддий ҳолга айланди. Шу билан бирга, виртуал дунёга ҳаддан ташқари боғланиш инсоний қадриятлар, шахсий мулоқот ва меҳр-оқибатга путур етказаётганини инкор қилиб бўлмайди.

Сўнгги йилларда ёшлар орасида юзма-юз мулоқот қилиш кўникмалари сусайгани кузатилмоқда. Дўстлар билан самимий суҳбат ўрнини қисқа хабарлар, эможи ва лайклар эгалламоқда. Шу билан бирга, кўпчилик технологиялар ортидан қувиб, ўз ҳаётининг ҳақиқий мақсадини унутиб қўяётгани ҳам сир эмас.

Албатта, технологияларни тўлиқ рад этиб бўлмайди ва бунга эҳтиёж ҳам йўқ. Чунки улар ҳаётимизни янада қулай ва самарали қилмоқда. Муҳими — уларни тўғри бошқариш ва инсонийлик билан мувозанатни сақлаш. Оилавий давраларда телефонни бир четга қўйиб, фарзандларимиз билан юзма-юз суҳбатлашиш, дўстлар билан тирик мулоқотни давом эттириш, бир сўз билан айтганда, ҳақиқий ҳаётнинг гўзаллигини унутмаслик керак.

Жамиятимизда “рақамли детокс” тушунчаси ҳам оммалашмоқда. Рақамли детокс деганда, телефон, планшет, ноутбук каби технологик воситалардан маълум вақт давомида онгли равишда воз кечиш тушунилади. Вақти-вақти билан технологиялардан вақтинча воз кечиб, ўзимизни руҳий ва жисмоний жиҳатдан тозалаш, табиий ҳаётга қайтиш соғлом турмуш учун муҳим саналади. Рақамли детоксни самарали ўтказиш учун аввало вақт ва машғулотларни олдиндан режалаштириш муҳим аҳамиятга эга. Масалан, дам олиш кунларини телефон ва интернетдан узоқда ўтказишга ҳаракат қилинг. Пиёда сайр қилиш, китоб ўқиш, спорт билан шуғулланиш ёки гаджетсиз бажариладиган бошқа севимли машғулотларга вақт ажратинг.

Ётишдан камида икки соат аввал телефон, ноутбук ва телевизордан фойдаланишни чеклаш тавсия этилади. Шу билан бирга, кечаси телефонда махсус тунги режимни ёқишни унутманг. Китоб мутолаа қилаётган пайтда ёки яқинларингиз билан учрашув чоғида телефонни овозсиз ҳолатга ўтказиб, уни алоҳида хонада ёки сумкада қолдириш мақсадга мувофиқ.

Шундай экан, технологияларни душман сифатида эмас, балки ёрдамчи восита сифатида қабул қилишимиз лозим. Инсонийлик — бизнинг энг катта бойлигимиз. Уни технологиялар соясида йўқотмасдан, аксинча, уларни жамият ривожи ва фаровонлиги йўлида тўғри йўналтириш — барчамизнинг вазифамиз.

Диёрбек Бозорбоев, Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети Жиззах филиали талабаси