Kutubxonalar xalq tafakkurini ifodalaydi

Xalqimizning tarixan yuksak kitobxonlik madaniya­ti natijasida Markaziy Osiyo hududida dunyoga mashhur ilm-fan markazlariga asos solingan. Ayniqsa, IX-XII asrlarda, Amir Temur va Temuriylar davrida mamlakatda ulkan kutubxonalar tashkil etildi, ilm-fan sohalari yuksaldi. Keyingi asrlarda ham Samarqand, Buxoro, Xiva, Qoʻqon shaharlarida hukmdorlar saroylarida yirik kutubxonalar faoliyat yuritgan.

Maʼlumotlarga koʻra, XX asrning boshida birgina Buxoro shahrida 13ta kutubxona, 96ta qiroatxona mavjud boʻlgan. Saroy kutubxonasida amirlarning shaxsiy jamgʻarmalari bilan birga 47.500-jild turli tillardagi qoʻlyozma va toshbosma kitoblar saqlangan.

Kutubxonalar yaqin tariximizda ham xalqimiz tafakkurini oʻzida ifoda etgan. XX asr boshida jadidchilik harakati rahnamolari tomonidan mintaqa shaharlarida maʼrifatni targʻib qilish maqsadida dastlabki ommaviy kutubxonalarga asos solinadi. Xususan, 1908-yilda Namanganda Ishoqxon oʻgʻli Ibrat tomonidan “Matbaai Ishoqiya” nomli ilk nashriyot qoshida “Kutubxonai Ishoqiya” nomli kutubxona tashkil etildi. Bu davrda Samarqand, Qoʻqon va Toshkent shahrida “Nashriyo­ti Behbudiya”, “Gʻayrat” nomli kutubxonalar hamda “Turon” jamiyati qoshida tashkil etilgan maʼrifat maskanlari faoliyat yuritgan.

Oʻsha davrda kutubxonalarni tashkil etishdan asosiy maqsad, eng avvalo yoshlar, maktab oʻqituvchilari, madrasa talabalari, ziyolilarni yangi adabiyotlar, darsliklar, matbuot bilan muntazam tanishtirib borish boʻlgan. Chunki bu maskandagi kitoblar va gazetalarni boshqa biror joydan topish amri mahol edi.

Tarixdan maʼlum, kutubxonalar va matbaa sohasi rivojlangan davlatlar taraqqiyotda boshqa davlatlardan ancha oldinda boʻlgan. 1445-yilda Iogann Gutenberg tomonidan kitob bosish dastgohining ixtiro qilinishi Yevropa taraqqiyotida muhim davr hisoblanadi. Chunki Gutenberg ixtirosidan keyin insoniyatning katta qismi savodli boʻlgan. Germaniya bugungi kunda eng kitobxon davlatlar qatorida eʼtirof etiladi.

Soʻnggi yillarda mamlakatimizda aholi, ayniqsa, yoshlar orasida kitobxonlikni keng targʻib qilish maqsadida bir qator tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. Intellektual koʻrik-tanlovlar, madaniy-maʼrifiy tadbirlar yoshlarni kitobxonlikka yanada yaqinlashtirdi. Birgina “Yosh kitobxon” tanlovida har yili minglab yoshlar ishtirok etishyapti. Shuningdek, tegishli tashkilotlar tomonidan tashkil qilingan kitobxonlik tanlovlarida eng bilimli, zukko yoshlar munosib taqdirlanmoqda. Bir soʻz bilan aytganda, ruhiy ozuqamiz boʻlgan mutolaa orqali moddiy ragʻbatlarga ham ega boʻlishimiz mumkin.

Amudaryo tumani Axborot-kutubxona markazi ham tuman aholisi, ayniqsa, yoshlarining maʼnaviy yuksalishi yoʻlida munosib xizmat qilib kelmoqda. Axborot-kutubxona markazi 2022-yil dekabr oyidan buyon Oybek nomli mahalla hududidagi yangi binoda faoliyat yurityapti.

Bugungi kunda Axborot-kutubxona markazida jami 17700 nafardan ziyod abonament roʻyxatga olingan. Shundan, 8850 nafardan ziyodini erkaklar, 8840 nafardan ziyodini ayollar tashkil qiladi. Kitobxonlarga 13 nafar xodim sifatli xizmat koʻrsatyapti.

Axborot-kutubxona markaziga Olmazor, Gulzor, Boʻston mahallalarining aholisi, 55-sonli maktab oʻquvchilari faol ravishda tashrif buyurishadi. Kutubxonaning kitob jamgʻarmasida har xil janrdagi, umumiy soni 65ming 300dan ziyod ilmiy, badiiy, publitsistik kitob­lar hamda gazeta-jurnallar mavjud. Shuningdek, kamyob nusxadagi adabiyotlarni mutolaa qilishlari uchun oʻquv zalida kitobxonlarga barcha zamonaviy sharoitlar yaratilgan. Bundan tashqari, joriy yil­­ning iyun oyida kutubxona jam­gʻarmasi 162 dona yangi chop etil­gan badiiy adabiyotlar bilan boyi­tildi.

Yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish va Axborot-kutubxona markazi faoliyati bilan yaqindan tanishtirish maqsadida madaniy-maʼrifiy uchrashuvlar, intellektual oʻyinlar, “Kitobxon ona – kitobxon bola” shiori ostida “Omadli kitobxon” tanlovlari oʻtkazib kelinyapti. Belgilangan ish rejaga muvofiq har oyda ovul va mahallalarda “Sayyor kutubxona” tadbirlari tashkil qilinib, kitobsevarlar qalbiga ziyo ulashilmoqda. Taʼlim muassasasalarida oʻtkazilgan kitob taqdimotlarida yoshlarga oʻzlarida va oilasida mutolaa madaniyatini shakllantirishlari uchun zarur tavsiyalar berilmoqda. Uchrashuvlarda xonadonlardagi shaxsiy kutubxonalar oʻsha oilaning bebaho boyligi ekanligi tushuntirilyapti.

Yoshlar orasida kutubxona ishiga qiziquvchi oʻquvchilar koʻp. Amudaryo muhandislik texnikumi Kutubxonashunoslik yoʻnalishi oʻquvchilari oʻquv-amaliyoti vaqtida faol ishtirok etib, amaliy tajribalarini oshirib borishadi.

Kutubxonalar ­— xalq tafakkurining oʻziga xos koʻzgusi. Bu koʻzgu yanada jozibali boʻlishida kutubxonachining samarali faoliyati, zamonaviy bilimi muhim ahamiyatga ega.

Biz bugun texnika taraqqiyoti asrida yashayapmiz. Lekin bu kitob­lardan, matbuot nashrlaridan uzoq­lashishimizga bahona boʻlmasligi kerak. Eng rivojlangan davlatlarda ham oʻzini ziyoli bilgan xalq ommaviy ravishda mutolaa qilishadi. Zero, insonning aqliy salohiyati va qalb dunyosini birinchi navbatda kitoblar boyitadi.

Munojot Safarboyeva, tuman Axborot-kutubxona markazi abo­nament va foydalanuv­chilarga xizmat koʻrsatish boʻyicha mutaxassisi.