Tuman Fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari kengaşi qişloq xöjaligi sohasi rivojiga munosib hissa qöşmoqda

Mamlakatimiz iqtisodiyotida qişloq xöjaligining örni alohida. Aholini sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlaş va qişloq joylarida yangi iş örinlarini taşkil qilişda fermer, dehqon va tomorqa xöjaliklari tasarrufidagi yer maydonlaridan samarali foydalaniş muhim ahamiyat kasb etadi. Şu sababli ham davlatimiz va hukumatimiz dehqonlarning yerdan möl hosil va yuqori daromad olişi uçun zarur huquqiy, taşkiliy-uslubiy va amaliy yordamlarni körsatib kelmoqda.

Uşbu yönalişda taşkil qilingan nodavlat tuzilma – Özbekiston fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari kengaşining asosiy maqsadi ham ekin yerlaridan samarali foydalaniş, fermer va dehqon xöjaliklari hamda tomorqa yer egalarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qiliş, şuningdek, qişloqda fuqarolarning bandligi va farovonligini oşirişga hissa qöşişdir.

Amudaryo tumani Fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari kengaşi ham bu maqsadlarga erişiş uçun turli çora-tadbirlar işlab çiqib, ularni muvaffaqiyatli amalga oşirib kelmoqda.

Tuman böyiça jami 39 ming 853 ta tomorqa yer egalar mavjud bölib, ular ixtiyorida 6 ming 652 gektar ekin yerlari bor. Kengaşning dastlabki hisob-kitoblariga köra 2024-yilda aholi ixtiyoridagi tomorqa yer maydonlarining 4 ming 332 gektariga ertaki ekinlari ekiladi. Jumladan 1 ming 989 gektar yerga sabzavot, 588 gektar maydonga poliz ekanlari, 782 gektar dalaga kartoşka, 422 gektar yerga dukkakli ekinlar, 160,8 gektar maydonga moyli ekinlar hamda 389,7 gektar dalaga boşqa ekinlar ekilişi prognoz qilingan edi. Şuningdek, joriy yil hosili uçun ötgan yilning avgust-sentyabr oylarida 1 ming 762 gektar piyoz va sarimsoqpiyoz ekinlari ekilgan.

Kengaş taqdim qilgan maʼlumotlarga köra bugungi kunda aholi tomorqalarining umumiy maydoni 13,9 gektar bölgan qismida 1 ming 183 ta issiqxonalar mavjud. 2024-yilda 49 ta ovul va mahallalardagi aholi tomorqalarida har birining maydoni 1-1,5 sotix, umumiy maydoni 12,8 gektar bölgan 877 ta ixçam issiqxonalar taşkil qilinişi rejalaştirilgan.

Maʼlumki, bir hududda joylaşgan tomorqaçilar ayni vaqtda bir xil mahsulot yetiştirsa, suvdan foydalaniş samaradorligi oşadi. Qolaversa, tomorqaçilarning özaro tajriba almaşişi yedan möl hosil oliş imkoniyatini oşiradi. Bu yetiştirilgan hosilni ulgurji sotiş uçun potentsial xaridorlarni jalb qilişda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Şuning uçun ham tumandagi mahallalarni “Bir mahalla – bir mahsulot” tamoyili asosida ixtisoslaştiriş böyiça Kengaş tomonidan qator amaliy işlar qilinmoqda. 2023-yilda 21ta mahallada şu tamoyil asosida işlar taşkil qilingan bölsa, 2024-yilda 27 mahalla bir xil mahsulot yetiştirişga ixtisoslaştiriladi.

Kengaşning rejalariga köra uşbu tamoyil asosida sabzavotçilik yönalişida 19ta mahalladagi jami 9 ming 565 xonadonning 1 ming 437 gektar, kartoşkaçilik yönalişida 2ta mahalladagi 3 ming 188ta xonadonning jami 466 gektar, polizçilik yönalişi böyiça esa 4ta mahalladagi 1 ming 594ta xonadonning jami 266 gektar tomorqa yerlariga bir vaqtda, bir xil ekin ekaladi. Bundan taşqari, bitta mahalladagi mevaçilik hamda boğdorçilik bilan şuğullanuvçi 7 ming 145ta xonadonga qaraşli jami 1 ming 186 gektar, yana bitta mahallada joylaşgan 2 ming 607ta xonadonga tegişli jami 401 gektar tomorqa yerlarida “Bir mahalla – bir mahsulot” tamoyili asosida mahsulot yetiştirişni yölga qöyiş rejalaştirilmoqda.

Tomorqani rivojlantiriş işlariga sektorlar ham faol jalb qilinmoqda. Joriy yil davomida tumandagi har bir sektorda 2ta mahalla, umumiy hisobda 8ta mahalladagi 16ta köçalarda joylaşgan jami 521ta xonadonning tomorqa yerlarini namunali qiliş böyiça “Yöl xarita”lari işlab çiqilgan.

Kengaş öz aʼzolarini nafaqat uslubiy, balki moddiy tomondan ham qöllab-quvvatlab kelmoqda. Joriy yil davomida Özbekiston Fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari Kengaşi jamğarmasi mablağlari hisobidan tumanimizda faoliyat yuritayotgan qişloq xöjaligi subʼektlariga boğ-tok qator oralariga ekinlar ekiş va tomorqa infratuzulmasini rivojlantiriş uçun jami 3 milliard sömlik kredit mablağlari ajratilişi belgilangan.

Yetiştirilgan mahsulotlarni saqlaş va sotişga kömaklaşiş maqsadida esa yil davomida tumanning 12ta hududida, şundan 8ta gavjum mahallalarda yengil konstruktsiyali dala dökonlari va kiçik siğimli muzlatkiç omborlari qurilişi közda tutilgan.

Bugungi kunda tumanda kompleks tomorqa xizmatini körsatuvçi 4ta yuridik taşkilot faoliyat yuritib, aholi tomorqa yer egalariga sifatli xizmatlar körsatib kelmoqda. Birgina “Amudaryo tomorqa xizmat” MÇJ klasteri Özbekiston Fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari jamğarmasi hisobidan 5 milliard söm kredit olib, 12 ta yönalişda tumandagi fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalariga xizmatlar körsatib kelmoqda.

Yaratilayotgan qulay şaroit va sohaga qaratilayotgan eʼtibor tufayli tumanimizda ilğor tomorqaçilar, namunali dehqon xöjaliklari, işbilarmon fermerlar safi kun sayin ortib bormoqda. Masalan, Oq oltin ovuli xududidagi şaxsiy tomorqa yer egasi Yangiboy Qurbanbayev 16 sotix tomorqaning 3 sotix yerida issiqxona taşkil qilgan. U har yili erta bahorda sabzavot köçatlarini yetiştirib, boşqa tumanlar bozorlarini ham köçat bilan taʼminlaşga hissa qöşib kelmoqda. Dehqon har yili tomorqasidan 2-3-marta hosil olib, oilasiga qöşimça 40-50 mln söm daromad keltirmoqda.

Tuman Fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalari Kengaşi tomonidan Kengaş aʼzolariga taşkiliy-uslubiy jihatdan ham yordamlar körsatib kelinmoqda. Kengaş huzuridagi Fermer xöjaliklarida buxgalteriya hisobi va hisobotini yuritiş markazi fermer xöjaliklarida hisob tizimini tubdan yaxşilaş va ularga bank xizmatlarini körsatişni yanada takomillaştirişda muhim vosita bölmoqda. Markazda tumanimizdagi paxtaçilik va ğallaçilikka ixtisoslaşgan 356ta fermer xöjaliklariga xizmat körsatuvçi soliq va statistika hisobotlari böyiça maslahatçilar, agronom va hisobçilar faoliyat yuritadi.

Mazkur mutaxassislar xöjaliklarining buxgalteriya hisobini yuritiş, işçilariga iş haqi hisoblaş va undan majburiy ajratmalar ajratiş, mavsum yakuni böyiça fermer xöjaliklarining asosiy vositalari, tovar-moddiy zaxiralari, pul mablağlari, debitorlik va kreditorlik qarzlarini inventarizatsiyadan ötkaziş, soliqlar böyiça hisob-kitoblar, soliq organlari bilan qarzdorlik böyiça soliştirma dalolatnomalarini tuziş hamda soliq va boşqa majburiy tölovlarning öz vaqtida tölanişini taşkil etişda amaliy yordamlar körsatib kelmoqda.

Bundan taşqari, fermer xöjaligining yil yakuniga köra daromadlari va xarajatlarini tahlil qiliş, tijorat banklaridan kredit olişi uçun zarur hujjatlarni tayyorlaş va keyingi yil uçun biznes reja tuziş, moliyaviy va statistika hisobotlari tuziş va ularni tegişli organlarga öz vaqtida taqdim etişda ham markaz xodimlarining xizmatlari katta.

Agronomlar esa fermer, dehqon xöjaliklari va tomorqa yer egalariga yer uçastkalaridan samarali foydalaniş böyiça maslahatlar berib, ularni sifatli uruğ va köçatlar bilan taʼminlaş, agrotexnik tadbirlarni öz vaqtida taşkil qiliş böyiça uslubiy va amaliy yordam körsatib kelmoqdalar.

Xulosa qilib aytganda, tuman Fermer, dehqon jöjaliklari va tomorqa yer egalari kengaşi rahbariyati va xodimlari amudaryolik fermer va dehqon xöjaliklari egalari hamda tomorqaçilarning manfaatlarini himoya qilib, ularning yanada rivojlanişi va köproq daromad olişi, şu orqali esa iqtisodiyot rivoji, aholining bandlik darajasi ortişi hamda xalq turmuşining yanada farovon bölişiga hissa qöşib kelmoqda.

Ğ.Yeşniyozov