Oʻzbekiston Respublikasida maʼmuriy sudlar va ularning vazifalari

Oʻzbekiston Respublikasida soʻnggi yillar davomida olib borilgan islohotlar tarixiga nazar soladigan boʻlsak, maʼmuriy sudlarni tashkil etish haqidagi tashabbusni Prezident Sh.Mirziyoyev oʻzining Prezidentlik vazifasini vaqtincha bajaruvchi boʻlgan paytidan oq ilgari surgan.

Yaʼni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev tomonidan 2016-yil 21-oktyabr kuni imzolangan «Sud-huquq tizimini yanada isloh qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Farmonining 6-bandiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokuraturasi va Adliya vazirligiga ilgʻor xorijiy tajribani chuqur oʻrganish asosida 2017-yil 1-iyulga qadar fuqarolik, jinoyat ishlari boʻyicha sudlar va xoʻjalik sudlarining vakolatlarini qayta koʻrib chiqish yoʻli bilan maʼmuriy sudlarni tashkil etishni nazarda tutuvchi takliflarni ishlab chiqish va kiritish topshirilgan.  

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi «Oʻzbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boʻyicha Harakatlar strategiyasi toʻgʻrisida»gi PF-4947-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan «2017-2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi»ning ikkinchi yoʻnalishi, yaʼni qonun ustuvorligini taʼminlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilishning ustuvor yoʻnalishlari boʻyicha sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini taʼminlash, sudning nufuzini oshirish, sud tizimini demokratlashtirish va takomillashtirish maqsadida sudlarni yanada ixtisoslashtirish, sud apparatini mustahkamlash vazifasi belgilangan boʻlsa, maʼmuriy, jinoyat, fuqarolik va xoʻjalik qonunchiligini takomillashtirish yuzasidan esa odil sudlovni amalga oshirish samaradorligi va sifatini oshirish, maʼmuriy, jinoyat, fuqarolik va xoʻjalik sud ish yurituvining protsessual asoslarini takomillashtirish vazifasi belgilandi.

Mazkur Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish yuzasidan qabul qilingan muhim tarixiy ahamiyatga ega hujjatlarning bir sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2017-yil 21-fevral imzolangan «Oʻzbekiston Respublikasi sud tizimi tuzilmasini tubdan takomillashtirish va faoliyati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi farmonini eʼtirof etishimiz lozim.

Ushbu Farmon bilan fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlarining huquqlari, erkinliklari, qonuniy manfaatlarining ishonchli sud himoyasini taʼminlash, maʼmuriy sud ish yurituvini amalga oshirish boʻyicha konstitutsiyaviy normani, shuningdek aholining huquqiy madaniyatini oshirish zarurati maʼmuriy sudlar tizimini tashkil etishni taqozo etishi zaruriyatidan kelib chiqib 2017-yil 1-iyundan ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan maʼmuriy nizolarni, shuningdek maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqishga vakolatli boʻlgan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlarini, tuman (shahar) maʼmuriy sudlarini tashkil etish belgilandi.

Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 6-aprel kungi «Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga oʻzgartishlar va qoʻshimcha kiritish toʻgʻrisida»gi qonuni bilan Oʻzbekiston Respublikasida sud tizimini tashkil etuvchi sudlar qatoriga maʼmuriy sudlar kiritilishi va ushbu qonunning maʼmuriy sudlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi qoidalari 2017-yil 1-iyundan eʼtiboran amalga kiritilishi belgilab qoʻyildi.

Keyinchalik, Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 12-aprel kuni «Sudlar toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik va xoʻjalik protsessual kodekslariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida»gi qonuni (Mazkur Qonun Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 28-iyuldagi OʻRQ-703-sonli «Sudlar toʻgʻrisida»gi Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.) qabul qilinib, ushbu qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasida

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi;

harbiy sudlar;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha sudi, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi jinoyat ishlari boʻyicha sudi, jinoyat ishlari boʻyicha viloyatlar va Toshkent shahar sudlari;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar iqtisodiy sudlari;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlari;

fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudlari;

jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudlari;

tumanlararo, tuman (shahar) iqtisodiy sudlari;

tuman (shahar) maʼmuriy sudlari faoliyat koʻrsatishi belgilab qoʻyildi.

Oʻzbekiston Respublikasining «Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksini tasdiqlash haqida»gi 2018-yil 25-yanvar kungi qonuni bilan amalga kiritilgan Kodeksning 3-moddasida ushbu Kodeksning fuqarolar va yuridik shaxslarning buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi maʼmuriy ishlarni koʻrib chiqish hamda hal etishda maʼmuriy sud ishlarini yuritishni amalga oshirish tartibiga nisbatan tatbiq etilishi nazarda tutilgan.

Yurtboshimiz tomonidan maʼmuriy sudlarni tashkil etishning huquqiy asoslarini yaratish yuzasidan qatʼiy olib borgan saʼi harakatlari natijasida Oʻzbekiston Respublikasida 2017-yil 1-iyun kunidan har bir tuman, shaharlarda ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan maʼmuriy nizolarni, shuningdek maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqishga vakolatli boʻlgan maʼmuriy sudlar  ish boshladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev butun jahonda pandemiya davri boʻlishiga qaramasdan  oʻzining sud-huquq sohasini yanada isloh qilish, fuqaro va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish choralarini kuchaytirish borasidagi ishlarini qatʼiy davom ettirgan holda 2020-yil 24-iyul kuni «Sudlar faoliyatini yanada takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi farmonini imzoladi.

Bu Farmonga muvofiq 2021-yil 1-yanvardan boshlab maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish vakolatini maʼmuriy sudlardan jinoyat ishlari boʻyicha sudlarga oʻtkazish,maʼmuriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan ishlarni koʻrishga ixtisoslashtirilgan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar markazlari va Toshkent shahrida tumanlararo maʼmuriy sudlarini tashkil etish belgilandi.

Hozirgi kunda ushbu Farmonga muvofiq qonunchilikka kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar asosida Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar markazlari va Toshkent shahrida tumanlararo maʼmuriy sudlari faoliyat koʻrsatmoqda.

Ularning faoliyatidagi mazkur Farmon asosida yuz bergan ixtisoslashuv fuqaro va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishga xizmat qilmoqda.

J.Aymaganbetova, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudyasi