TARAQQIYoT YOʻLIGA JIDDIY TOʻSIQ BOʻLUVChI VA JAMIYaT RIVOJIGA TAHDID SOLUVChI ASOSIY ILLAT – BU KORRUPTsIYaDIR

Davlatimiz rahbari Sh.Mirziyoyev oʻz faoliyati boshidan jamiyatimizda korruptsiyani yoʻqotish boʻyicha huquqiy asoslarni yaratishga katta eʼtibor qaratdi. 

Shavkat Mirziyoyevning 2016-yilgi saylovoldi dasturida korruptsiya va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish, shuningdek, huquqbuzarliklarning oldini olish masalalarini samarali yechish ustuvor vazifalardan biri boʻlib qolishi taʼkidlangan.

Shuningdek, Sh.Mirziyoyev tashabbusi bilan kiritilgan «Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida»gi qonun 2016-yili 24-noyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinib, bu qonun 2016-yil 13-dekabrda Senat tomonidan maʼqullandi.

2017-yili 3-yanvar kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti «Korruptsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida»gi qonunni imzoladi.

Ushbu qonunga koʻra, Korruptsiyaga quyidagicha taʼrif berildi, yaʼni korruptsiya — shaxsning oʻz mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud oʻzga shaxslarning manfaatlarini koʻzlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish boʻlib hisoblanadi.

 Bundan tashqari, korruptsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari

aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish, jamiyatda korruptsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish;

davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarida korruptsiyaning oldini olishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirish;

korruptsiyaga oid huquqbuzarliklarni oʻz vaqtida aniqlash, ularga chek qoʻyish, ularning oqibatlarini, ularga imkon beruvchi sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish, korruptsiyaga oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun javobgarlikning muqarrarligi printsipini taʼminlash ekanligi belgilandi.

Korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi davlat organlari

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi;

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati;

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi;

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi;

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti etib belgilandi.

Keyinchalik, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-sonli farmoni bilan 2017- 2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha harakatlar strategiyasi tasdiqlandi.

Ushbu harakatlar strategiyasining ikkinchi yoʻnalishi, yaʼni qonun ustuvorligini taʼminlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilishda jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklarning oldini olish tizimini takomillashtirish yuzasidan amalga oshirilishi lozim boʻlgan vazifalarning biri sifatida korruptsiyaga qarshi kurashishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish va korruptsiyaga qarshi kurashish tadbirlarining samaradorligini oshirish belgilandi.

2019-yil 27-may kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida korruptsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-5729-sonli Farmoni qabul qilindi.

Mazkur Farmonning 1-ilovasiga koʻra, “2019-2020-yillarda korruptsiyaga qarshi kurashish» davlat dasturi tasdiqlanib, dasturda 4 ta yoʻnalishda 35 banddan iborat vazifalar belgilab berilgan boʻlib, ular quyidagilardir:

Aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish, jamiyatda korruptsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish;
Davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarida korruptsiyaning oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish;

Korruptsiyaga oid huquqbuzarliklarni oʻz vaqtida aniqlash, ularga chek qoʻyish, imkoniyat yaratuvchi sabablar, shart-sharoitlar va oqibatlarini bartaraf etish, korruptsiyaga oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun javobgarlikning muqarrarligi printsipini taʼminlash;

Korruptsiyaga qarshi kurashish masalalari boʻyicha xalqaro hamkorlik.

Bundan tashqari, mazkur Farmon bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari rahbarlik qiluvchi korruptsiyaga qarshi kurashish sohasidagi faoliyat samaradorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish boʻyicha maxsus komissiya tuzildi.

2020-yili 29-iyun kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida korruptsiyaga qarshi kurashish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi farmoni qabul qilindi.

Oʻzbekiston Respublikasi Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi tashkil etilib, ushbu agentlikning vakolatlari, huquq va majburiyatlari, vazifalari belgilab berildi.

Korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha respublika idoralararo komissiyasi va uning hududiy idoralararo komissiyalari Oʻzbekiston Respublikasi korruptsiyaga qarshi kurashish milliy kengashi va uning hududiy kengashlari etib qayta tashkil etilib, agentlik Milliy kengashning ishchi organi etib belgilandi.

Oʻzbeksiton Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2021-yili
6-noyabr kuni lavozimga kirishish tantanali marosimiga bagʻishlangan Oliy Majlis palatalari qoʻshma majlisidagi nutqida kelasi besh yilda asosiy vazifalarni belgilash, «Harakatlar dasturidan - Taraqqiyot strategiyasi sari» degan asosiy gʻoyani amalga oshirishda korruptsiya masalasiga toʻxtalar ekan, soʻnggi besh yilda korruptsiyaga qarshi kurashish davlat siyosati darajasiga olib chiqilganligini taʼkidlab, Prezident «Bundan buyon ham taraqqiyot kushandasi boʻlgan ushbu illatga barham berishga davlat va jamiyatning barcha kuch va vositalarini safarbar etamiz. Bu borada aybdorlarni huquqiy javobgarlikka tortish bilan cheklanib qolmasdan, tizimli preventiv choralarni koʻrish zarur. Shu asosda korruptsiyaning nafaqat oqibatlarini, balki sabablarini oldindan bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan choralar amalga oshiriladi.” deya taʼkidladi.

Prezidentning ushbu fikrlari, yaʼni korruptsiyaning oldini olishda aybdorlarni huquqiy javobgarlikka tortish bilan cheklanib qolmasdan, tizimli preventiv chora-tadbirlarni koʻrish, yaʼni korruptsiyaning sabablarini barvaqt barataraf etish boʻyicha taʼsirli choralarni amalga oshirish kelasi besh yilda amalgaa oshiriladgan davlat siyosatining yoʻnalishlarini belgilab berdi deb hisoblayman.

Aynan ushbu fikrlarning mantiqiy davomi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-yanvar kuni “Korruptsiyaga qarshi kurashish ishlarining samaradorligini reyting baholash tizimini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-81-sonli qarori qabul qilinib, davlat organlari va tashkilotlari, shu jumladan, mahalliy davlat hokimiyati organlarida korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha chora-tadbirlarning samaradorligini tahlil qilish, baholash va kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan Korruptsiyaga qarshi kurashish ishlarining samaradorligini reyting baholash tizimini joriy etish va korruptsiyaga qarshi kurashish ishlarining samaradorligini reyting baholash quyidagi beshta yoʻnalish boʻyicha belgilangan indikatorlar asosida amalga oshirilishi belgilandi:

davlat tashkilotlarida korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha mexanizm va huquqiy asoslarning yaratilganligi hamda amaliyotga tatbiq etilganligi;

korruptsiyaviy xavf-xatarlarni aniqlash, baholash va ularni kamaytirish boʻyicha chora-tadbirlarning amalga oshirilganligi;

davlat tashkilotlari rahbarlarining korruptsiyaga qarshi murosasiz munosabatni koʻrsatuvchi xatti-harakatlarining mavjudligi;

xodimlarning korruptsiyaga qarshi kurashishga oid ichki tartib-taomillardan xabardorligi hamda ushbu sohada bilim va koʻnikmalarini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarning amalga oshirilganligi;

korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha tegishli soha yoki tarmoq kesimida aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish, ushbu illatga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishga qaratilgan targʻibot tadbirlarining samaradorligi.

Reyting baholash tizimining barcha sohalarga tatbiq etilishi jamiyatimizda korruptsiyaviy holatlarni boʻldirmaslikka, soha rahbarlarining shaxsiy masʼuliyatini oshirishga xizmat qiladi deb hisoblaymiz.

Qayrat Qipshakbayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Nukus tumanlararo maʼmuriy sudi sudyasi