BIZDAN QARZDORSIZ, KITOBXON!

Respublikamizning barcha joylaridagi kabi bizning tumanimizda ham aholining madaniy hordiq chiqarishlari uchun barcha imkoniyatlar yaratib qoʻyilgan. Madaniy dam olishning eng aʼlo turi – bu kitob oʻqishdir. Insonga hech bir narsa kitobchalik maʼnaviy boylik ato etolmaydi. Tumanimizning barcha hududlarida sara adabiyotlarga ega boʻlgan kutubxonalar muntazam ishlab turibdi. Kitobxonlar bu yerdagi jahon adabiyoti durdonalaridan olib oʻqib maʼnaviy oziq olishlari mumkin.

Tumanimizdagi “Jayxun ilhomlari” nodavlat notijorat tashkilotiga qarashli kutubxonada hozirgi kunda toʻrt yarim mingdan ziyod turli janrlardagi adabiyotlar mavjud. Ular orasida chet el yozuvchilarining asarlari bilan bir qatorda oʻzbek, rus, qozoq, qoraqalpoq, turkman tillaridagi adabiyotlar ham bor. Kitoblar oʻz janrlariga qarab, nasr, nazm, detektiv, darslik, tibbiyot, siyosiy adabiyotlar, mumtoz adabiyotlar, odobnoma, uy-roʻzgʻor ishlaridagi maslahatlar kabi boʻlimlarda saqlanmoqda.

Oʻtgan yillar davomida mazkur kutubxonadan 1230 nafardan ziyod kitobxon foydalangan. Men bu raqamlarni hozircha qoʻlimda bor hujjatlar asosida aytyapman. Qolaversa, ushbu yilning boshidan bu tashkilotga ishga kelganligimni hisobga olgan holda oʻtgan uch yil yaʼni, 2017-2018-2019-yillarda mazkur kutubxonadan kitob olish va kitoblarni qaytarishning qay ahvolda ekanligiga bir nazar tashlasak, degan fikrga keldim.

Demak, shu uch yil ichida shuncha kitobxon kutubxonadan foydalanib, kitob oʻqib rohatlangan ekan, bu quvonarli hol, albatta. Achinarli tomoni shundaki, shu muddat ichida kutubxonamizdan kitob olgan 341 nafar kitobxonlarning qoʻllaridagi 738 dona kitoblar oʻz vaqtida qaytarilmay, ularning qoʻllarida qolib ketmoqda. Bu nimasi? Axir bizdan olib oʻqigan kitoblar nahotki odobga, madaniyatga, birovning haqiga xiyonat qilmaslikka oʻrgatmagan boʻlsa? Oʻtgan yil olingan kitoblarni qoʻya turaylik, bundan ikki, uch yil oldin olingan kitoblarning kutubxonaga qaytarilmayotganiga nima deysiz?

Kutubxonamizga aʼzo boʻlganlarning aksariyatini maktab oʻquvchilari, kasb-hunar kollejlarining talabalari tashkil etishadi. Ular orasida ham qarzdor kitobxonlar koʻplab topiladi. Eng achinarlisi, kitob olib oʻqib, uni kutubxonaga qaytarib olib kelmayotgan katta yoshdagi kitobxonlarimiz, maktab va kasb-hunar kollejlarining oʻqituvchilari ham bor. Maktab oʻquvchilari-ku, yoshlik qilgandir, beparvo boʻlgandir, lekin ularning ustozlariga nima deymiz?

Mendagi mavjud hujjatlarga qaraganda oʻqituvchi Marhabo Yoʻldosheva (uy manziliga Zarbdor-10 deyilgan) 2018-yilning aprel oyida “Notiqlik sanʼati” kitobini olgan va qaytarmagan. 9-sonli umumtaʼlim maktabining oʻqituvchisi Sanobar Qalandarova 2018-yilning sentyabr oyida 5 kitob, shu maktab oʻqituvchisi Sevara Fayzullayeva ham xuddi shu sanada 5 kitob oʻqishga olib, hanuzgacha qaytarib bermagan.

Shuningdek, 39-sonli umumtaʼlim maktabi oʻqituvchilari Muqaddas Kamolova qoʻlidagi 2018-yilning oktyabr oyida olingan “Atirgulning tikoni” nomli S.G.Markes hikoyalar toʻplami, 19-sonli maktab oʻqituvchisi Alik Rahimov qoʻlidagi 2019-yilning fevral oyida olingan “Tentakning tajribasi” kitobi ham qaytarilmagan. 56-sonli maktab oʻqituvchilaridan Gulasal Saidova, Muhayyo Sobirova, sobiq 3-sonli akademik litsey oʻqituvchilari Muhabbat Odilova, Fazilat Oʻrozimbetova... Bu kitobxonlarimiz ham mana ikki yildan oshyaptiki, olgan kitoblarini qaytarishmagan. 40-sonli maktab oʻqituvchisi Dildora Tojiboyeva (kutubxona hujjatlariga koʻra rost boʻlsa) 2016-yilning 7-yanvarida olgan uchta kitobni hamon oʻzida saqlab turibdi. Bu kutubxonani mensimaslikmi, beparvolikmi, nima deyishga ham hayron boʻlasan kishi. Hozirgi holatimizning eng achinarli tomonlaridan biri – koʻpgina kitobxonlarimiz maktabning oxirgi sinfida, kasb-hunar kollejining oxirgi kurslarida oʻqiyotib, bundan 2 yoki 3-yil muqaddam kitob olishgan va qaytarishmagan. Hozirgi paytda ular yashayotgan yoki oʻqiyotgan manzil bizga nomaʼlum. Ammo zora insofga kelib kitoblarimizni qaytarishar, degan umidda baʼzilarining ismi-shariflarini keltirib oʻtamiz.

Gulmira Bayramboyeva 27-maktabning 10-sinfida oʻqiyotgan paytida 2017-yilning 18-iyulida 1 dona, Barchinoy Oʻrinboyeva 38-maktabning 11-sinfida oʻqiyotgan paytida 2019-yilning 12-aprelida 4 dona, Sherzod Qurbonboyev Mangʻit Iqtisodiyot kollejining 3-kursida oʻqiyotgan paytida 2018-yilning 4-iyunida 5 dona, Mohira Aminova shu kollejning 3-kursida oʻqiyotgan paytida 2019-yilning 17-mayida 1 dona, Muhiddin Kamolov Amudaryo qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kollejining 3-kursida oʻqiyotgan paytida 2019-yilning 13-martida 1 dona, Sarvinoz Yusupova shu kollejning bitiruvchi kursida oʻqiyotib 2018-yilning 29-dekabrida 1 dona, 3-sonli akademik litsey bitiruvchilaridan Sevara Bozorboyeva 2018-yilning 1-may kuni 2 dona, Zulayho Davlatboyeva 2017-yilning 12-yanvarida 1 dona kitob olib, kutubxonamizga qaytarib bermagan.

Ajabo, Iroda Siydabullayeva Amudaryo qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kollejida kutubxonachi boʻlib ishlarkan. U 2018-yilning 20-fevralida “Erta qaytgan turnalar”, “Mehrobdan chayon” kitoblarini olganiga (bor-yoʻgʻi) ikki yildan oshibdi. Har qalay, kutubxonachi odam, tushunar, kitoblarni qaytarib berar bir kun?!

Bu roʻyxatni uzundan uzoq davom ettiraverish mumkin. Hujjatlarni koʻzdan kechirib, ikki-uch yillab kitoblarni oʻz uyida saqlayotgan kitobxonlarimiz ustidan ginaxonlik qilyapmiz, xolos. Aslida, qarzdorlar roʻyxatida 3-sonli akademik litsey oʻquvchisi Shohruh Otanazarov, Amudaryo xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kolleji oʻquvchilari va oʻqituvchilari Husan Yoʻldoshev, Shohista Rahimboyeva, 56-sonli maktab oʻquvchisi Nodirbek Yusupov, 3-sonli akademik litsey oʻquvchisi Aʼloxon Rajabova, 16-sonli maktab oʻquvchilari Noila Qurbonboyeva, Nasiba Xudoyberganova, 40-sonli maktab oʻquvchilari Mahbuba Oʻtamurodova, Mohimjon Jabborberganova, Sabohat Murodboyeva, Zamira Yusupova, Umida Otanazarovalar ham bor.

Baʼzi bir kitoblar kutubxonamizda yagona nusxada boʻlishi mumkin. Demak, kitobxonlarimizdan qaytmayotgan 738 dona kitobga qanchalik kitobsevarlarning koʻz tikib kutishayotganligini tasavvur qilish qiyin emas.

Katta yoshdagi 78 nafar kitobxonlarimizning bu boradagi beparvoligi kishini hayratga soladi.

Kutubxonamizning eng koʻp aʼzolarini, bizga manzili yaqin boʻlgani uchun 40-sonli maktab oʻquvchilari tashkil qiladi. Shu boisdan kitob olib, qaytarib olib kelmayotgan oʻquvchilar soni bu maktabda 100 nafardan ziyod. Kitob qarzdor oʻquvchilar 3-sonli akademik litseyda 22 nafar, 16-, 20-, 56-sonli va 36-, 11-, 8-, 17-, 31-sonli maktablarda 8 nafar, Iqtisodiyot kollejida 7 nafar, Amudaryo xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kollejida 6 nafar, 42-sonli maktabda 5 nafarni tashkil qiladi.

Kitoblarni kutubxonaga qaytarish maqsadida qarzdor kitobxonlar roʻyxatini alohida tuzib, ularning oʻqish va ish-joylariga, uy manzillariga joʻnatishni ham amalga oshirmoqdamiz.

Ushbu maqola orqali kitobxonlarimizga murojaat oʻrnida bir gap aytmoqchimiz. Soʻz boshida aytganimizdek, davlatimiz tomonidan aholining madaniy dam olishlari, jumladan, kitob oʻqishlari uchun barcha sharoitlar yaratib qoʻyilgan. Kutubxona beminnat xizmatingizda! Bepul kitob ixtiyoringizda! Marhamat, kutubxonamizga keling, kitob olib oʻqing va oʻz vaqtida qaytaring. Oddiy va tushungan, oʻz hurmatini biladigan kitobxon uchun bundan ortiq yana nima kerak?

Oʻrozali REYIMOV, “Jayxun ilhomlari” NNT raisi