VARIATIV OʻQUV REJASI: BU REJA BIZ OʻQUVChILARGA NIMA BERADI?

Maktablarda variativ oʻquv rejasi uchinchi chorakdan boshlangani barchamizga maʼlum. Ammo bu rejaning samarasi va buni tashkil qilish koʻplab bahs va munozaralarga sabab boʻlmoqda.

Oliy taʼlim muassasalariga tayyorlanayotgan oʻquvchilar uchun, albatta, katta yengillik hamda vaqtdan unumli foydalanishga yordam beradi. Bu jarayonni tashkil etishda oʻqituvchilar ham oʻzining fikr-mulohazalarini bildirmoqda. Kimdir bu reja orqali yaxshi natijalarga erishishimiz mumkinligini, yana kimdir oʻzining qoʻshimcha takliflarini aytmoqda. Baʼzi oʻqituvchilarimiz bu jarayonning oʻquv yili boshidan boshlanishi yaxshi samara berishini taʼkidlashmoqda.

Umumtaʼlim maktablarining koʻpchiligida variativ oʻquv rejasini tashkil qilish boʻyicha bir qator muammolar ham yuzaga kelayotganini inkor eta olmaymiz. Yaʼni, baʼzi taʼlim yoʻnalishlarini toʻrt yoki besh nafar oʻquvchi tanlagan yoki butun boshli bir maktabda 10-11-sinflar bir yoki ikkita sinfni tashkil qilishi tufayli ularni yana variativ reja boʻyicha besh yoʻnalishga ajratganda ham sinfga oʻnga yaqin oʻquvchidan taqsimlanishi mumkin. Buning ustiga oʻqituvchilarimizning dars soatlari kamayishi yoxud koʻpayishi bilan bogʻliq muammolar yuzaga kelishi muqarrar.

 Oʻquvchilar repetitorga bormasdan dars jarayonining oʻzidayoq oʻzlari tanlagan yoʻnalishi boʻyicha bilimlarga ega boʻlishi biz uchun quvonarli holat. Ammo darsliklar bu talablarga javob berolarmikan?  

Shu bois variativ rejaga oʻtilgan maktablarda darslarni turli qoʻllanmalardan foydalangan holda oʻrganishga toʻgʻri keladi. Oliy taʼlim muassasalarining kirish imtihonlarida ham savollar faqat darslikdan tushayotgani yoʻq. Bunda kimnidir ayblamoqchimasman. Aksincha, darsliklarni  qayta koʻrib chiqish, ayniqsa, 10-11-sinf darsliklarini qayta nashr etish tarafdoriman. Variativ sinflarda esa oʻz taʼlim yoʻnalishiga oid fanlardan ixtisoslashtirilgan maktablardagi kabi boshqa darslik, yaʼni murakkablashgan oʻquv darsliklari ishlab chiqilsa, nur ustiga aʼlo nur boʻlardi.

Mazkur oʻquv yilidan boshlab OTMga kiruvchilar 5 fandan imtihon topshiradilar. Bularning 3 tasi – ona tili, matematika va Oʻzbekiston tarixi fanlari majburiy fanlar boʻlib, variativ sinflarda bu fanlar boʻyicha taʼlim olish oʻquvchilar uchun qulay. Shu oʻrinda variativ sinflarda dars oʻtadigan oʻqituvchilarning bilimga ham alohida eʼtibor berish darkor. Oʻqituvchi ana shu sinfni oʻqitar ekan, oʻz zimmasiga katta vazifa oladi va mana shu sinfdagi oʻquvchilarning kamida 50 foizi OTMga kirishi uchun harakat qilishi kerak. Agarda yil oxirida bunday natijaga erishilmasa, bu oʻqituvchining variativ sinfda dars berishini aslo toʻgʻri deb boʻlmaydi. Fidoyi va oʻz kasbini sevadigan oʻqituvchi oʻziga yaratib berilgan bunday katta imkoniyatdan oqilona foydalana bilishi kerak.

Taʼlim sohasida katta samara berishi mumkin boʻlgan bu variativ reja biz oʻquvchilar uchun katta imkoniyat. Oʻz navbatida biz oʻquvchilar ham mana shu imkoniyatlardan, yaratilayotgan sharoitlardan oʻrnida foydalansak, albatta, ijobiy natijani qoʻlga kiritamiz.  

Variativ reja natijasini esa yil oxirida koʻrishimiz mumkin. Bu boradagi mavjud kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha biz oʻquvchilarning takliflari ham oʻrganilib, eʼtiborga olinsa, maqsadga muvofiq boʻlar va rivojlanish sari yana bir qadam qoʻyishga erishilar edi.

Laylo OLIMOVA,
56-sonli maktab oʻquvchisi.