20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 18:57
Maqolalar 👁 1,146

YaXŞI MUOMALA – INSON ZIYNATI

YaXŞI MUOMALA – INSON ZIYNATI

Bismillahir rohmanir rohiym.

Inson özi tanho, odamlardan ajralib Robinzon Kruzoga öxşab, kimsasiz orolda yaşaşi, albatta, ança qiyin. U hamişa boşqalar bilan birgalikda muomalada böladi, köpçilik orasida yaşaşga könikkan.

Muomala ilmi – xavf, rijo, rizo, siddiq, ixlos kabi qalb holatlari haqidagi ilmdir. Tarixda uşbu ilmni mukammal egallaş bilan köpgina ulamolarimiz el orasida olimlik martabasiga erişganlar. Masalan, islom tarixida Sufyon Savriy, Abu Hanifa Köfiy, Imomi Molik, Imomi Şofʼiy, Imomi Ahmad ibn Hanbal (rahmatullohi aʼlayh)lar şunday insonlar sirasiga kiradilar.

Musulmon odam turli toifadagi insonlar bilan yaxşi muomalada bölişga harakat qilmoği, döstiga ham, duşmaniga ham özini xor tutmasligi, ularning haybatidan çöçimasdan, kibrdan yiroq bölgan holda, ehtirom va tavozʼe bilan muomala qilişi kerak böladi. Komil inson barça işlarda möʼtadil bölmoği va bir tarafga oğib ketmasligi darkor. Aqlli inson jamoat joylarida tiş kavlamasligi, barmoqlarini şiqirlatib qarsillatmasligi, kiyimini kiymasdan yelkasiga solib ötirmasligi, soqol va uzuklarini köz-köz qilib siypalayvermasligi kerak.

Odamlarning yuziga qarab esnamasligi, aksirmasligi, taom yeganda va içganda xörillatib, oğzini şapillatmasligi maʼqul. Ötirişlar va töy-maʼrakalarda vazminlik va sokinlik bilan ötirib-turişi, aytmoqçi bölgan fikrini şoşilmasdan, obdon miyasida pişitib, keyin gapirgani durust böladi.

Jamoat joylarida sabr va qanoat sukut bilan boşqalarni köproq eşitib, tilga emas, quloqqa kuç berişning afzalliklari töğrisida ham faqihlarimiz eslatib ötganlar.

Beʼmani gaplarni gapirmaslik, birovlarning ğiybatini qilişdan tiyiliş va davlat rahbarlari şaʼni va şaxsiyatiga örinsiz va nomunosib bölgan sözlarni aytişga mutlaqo yöl qöymasliklari qatʼiyan şart. Özining bola-çaqasini, xotinini, yozgan ijodiy işlarini va qilgan yaratuvçanliklarini köpçilik oldida aytib, özini-özi maqtaşi odob dasturimizga yot harakat hisoblanadi. Boşqa birovlarning maqtovga loyiq bölgan ibratli işlarini jamoat içida xolis maqtab, baho berilsa joiz. Ammo yomonlab, hasad qilişdan tiyilmoq zarur. Jamoat joylarida sözlovçining gapiga nihoyatda eʼtiborli bölişimiz, uning gapidan öta ajablanganligimizni yon-atrofdagilarga sezdirmasligimiz va boşqalardan gapni takroran aytişini söramasligimiz lozim.

Kiyiniş borasida ham öta yasanişga öç bölmasdan, örtaça holatda, öz yoşimizga munosib kiyimlar kiyişimiz, xuşböy atirlarni ham meʼyoridan oşirib yubormasligimiz zarur. Birovga hojatimiz bölsa, unga haddan taşqari yalinib-yolvormasdan, yalinçoqlik qilişimiz odobdan emas. Har qanday joyda biron kimsaga zulm qiliş islomda va dunyoviy qonunçiligimizda ham mutlaqo man qilingandir. Biror kişi bilan tortişib qolganda öz joyimizda viqor bilan, şoşilmasdan jahlimizni bosib olib, hujjat va faktlarni yaxşilab öylab, keyin javob qaytarsak, maqbul böladi.

Yaxşi kunlaringdagina, mansabing borida döst tutinuvçi odamlarni tanib- bilib oliş, ulardan olislaşiş kerak. Çunki ular duşmanlarning qilmişini har lahzada qilib qöyişi mumkin. Ötirişlarga va biron majlisga kirganda amri maʼruf qilinmayotgan yoki qurʼon tilovat etilmayotgan bölsa, “assalomu alaykumlar”, demasdan, “assalomu alaykum”, deb salom berib, ötirganlarning orasini yorib ötmasdan, qayerda böş joy bölsa, öşa yerga ötiriş va u yerdagi uluğlarga, ulamolarga söraşişlariga imkon beriş, undan keyin öng tarafdan söraşib boşlaş mumkin.

Aqlli inson öz boyligi va molining miqdorini jamoatda maqtamaydi. Çunki bundan boşqalarga kamlik kelişi yoki taʼma qilişi ham mumkin. Baʼzilar manmanlik feʼli sababli boşqalarni nazar-pisand qilmaydi, bu aslo mumkin emas. Zaif va ğarib insonlarning ham barçasi bilan teng muomala munosabatda bölişiga imkon beriş – bu aʼlo darajadagi odob xususiyatlaridandir. Xöjanazar Huvaydo aytadilar:

Hoki poyi yaxşilar böl, hok bölmasdan burun,

Bu qora yer bağri senga çok bölmasdan burun.

Şayx Saʼdiy özlarining “Guliston” asarida şunday deydilar: “Bir kuni qölimga tuşgan loy (gil) parçasidan söradim: “Namunça xuşböy bölmasang? Sening bu xuş-böyligingdan mast bölayozdim-ku?” U esa bunday javob berdi: “Aslida men heç kim eʼtibor bermaydigan bir loy (gil) parçasi edim. Ammo maʼlum muddat atirgul ösgan joyda böldim. Yaʼni, mendagi bu xuşböy muattarlikning asl sababi atirguldir”. Ha, bu örinda yaxşi insonlar bilan birpasgina hamsuhbat bölişning foydasi şayx tomonidan (aslida nazmiyda) yuksak darajada ifodalangan.

Payğambarimiz (s.a.v) öz hadislarida: “Yaxşi örtoq muşkanbar sohibi, yomoni esa temirçining olov purkovçi bosqoni kabidir. Muşki anbar egasi yo bu xuşböylikdan bir miqdorini senga hadya etadi yoki sen undan xarid qilasan yoxud uni hidlab foyda olasan. Ammo temirçi bosqonidan çiqayotgan alanga yo sening kiyimingni yondiradi, heç bölmasa, uning badböy hididan hidlaşga majbur bölasan”, – deganlar. (Imom Buxoriy, “Tajridi Sarih”, 1-jild, 28-sahifa).

Odamlar hayotida ikki narsa bilan taqdirlanadilar: yaxşilik qilgan – yaxşilik bilan, yomonlik qilgan – yomonlik bilan. Bu – qaytar dunyo hikmati, sinab körilgan haqiqat. Uç narsa kişini qiynab, umrining za-volini tezlaştirişi mumkin: baxil inson bilan birga yaşaş, tepsa-tebranmas kişi bilan ulfat böliş va bajarilişi uzoqqa çözilgan vaʼda.

Odobli odam ota-onasiga va yaqinlariga muomala borasida har qanday yomon xatti-harakatlardan saqlanadi. Ular bir narsani, aytsa yoki buyursa “uf” demasligi, doimo yaxşi sözlar aytib, köngillarini kötarib qöyişi uning farzandlik burçi ekanligini unutmasligi zarurdir. (Bu masala “Qurʼon”ning “Al-Isro” surasi, 23-oyatida ham keltirilgan).

Farzandlar heç vaqt ota-onasining ismlarini aytib çaqirmasligi, balki “oyijon”, “dadajon” deb çaqirgani maʼqul va afzal hisoblanadi. Uluğ sahobalarimizdan Abu Hurayra (r.a.) “Otangizning oldida yurmanglar, uni ismlari bilan çaqirmanglar va undan oldin ötirmanglar”, – deganlar. (Imom Buxoriy rivoyati).

Ota-ona, qariyalar, katta olimlar, davlat rahbarlari, ustoz-muallimlar kelsa, ularning hurmatini joyiga qöyib, örnidan turib, quçoqlaşib körişsa – bu yaxşi odobdir. Payğambarimiz (s.a.v) bir joyda ansoriylarning kattalaridan bölgan Saʼd ibn Muoz kelganlarida bunday deganlar: “Boşliqlaringiz uçun örningizdan turing”. (Imom Buxoriy rivoyati).

Uluğlarimiz aytibdilarki, barça sarmoyalarning yaxşisi va jamiki ziynatlarning mahbubroği – bu muomala odobidir.

Zero, hazrat Navoiy aytganlaridek:

Ayş, Navoiy, neça dilkaşdurur,

Lek adab birla hayo xuşdurur.

Hayovu adab birla tuzgil maoş,

Yana ayla, taʼzimu hurmatni foş!

Ne el yori bölsang, alar rangi böl,

Neçuk borsang, tutkil ul sori yöl.

Qodirbergan hoji

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026