SABR-QANOATLI MOMO
Oila albomidagi surat
Şildir-soçoqli matri römoli öziga yaraşgan, butun turiş-turmişidan şijoat, navqironlik aks etib turgan qoramağiz, istarasi issiq juvonning oila albomidagi surati diqqatimni tortdi. Suhbatdoşim, Amir Temur nomli ovulda istiqomat qiluvçi 92 yoşli onaxon Maryam momo bilan suratdagi navqiron juvon örtasida yer-u osmonça farq bor edi.
– Bu – bizning onamiz, – deydi onaxonning öğillaridan biri Baxtiyor aka Olloniyozov. – Yoşligida juda mehnatkaş, salobatli, uddaburon bölganlar.
Maryam Yusupova 1926-yilda hozirgi Amir Temur nomli ovulda tuğildi. U köplar havas qilgulik uddaburon, dala yumuşlari deysizmi, rözğor işimi, hatto bozor-öçarni ham qoyil-maqom qilib bajaruvçi, hamqişloqlari taʼbiri bilan aytganda, bir oilani obod qiladigan siyoqli qiz bölib ösdi. Ikkinçi jahon uruşi boşlanganida u 15 yoşli ösmir qizaloq edi. Köpga kelgan ğam-taşviş yuki Maryam tuğilgan oilani ham çetlab ötmadi. Ovulning navqiron yoşlari uruşga ketib, kolxozning çorvasi-yu paxtasi, uy-rözğor yumuşlari Maryam tengi va undan kiçik yoşdagi bolalar yelkasiga tuşdi. Oğirligi kamida 5-6 kilodan kam bölmagan bel-u ketmonlarni yelkalab qazuvga çiqqan Maryam özi tengi ösmir öğil va qizlardan köproq "norma” bajarardi. Bugun keçagidan köp qazuv işini qilişga intilar, köproq işlasam, iş haqim köproq böladi, degan xayolda özini ayamay ter tökardi qizgina. Iş haqi..... Iş haqi nari borsa oyiga yarim yoki bir botmon (15-20 kilo) buğdoydan ötmasdi. "Hamma narsa front uçun, ğalaba uçun!” degan şiorlar har qadamda, har bir uy peştoqiga osib qöyilardi.
– Uruş yillari umuman iş haqisiz işlayverardik, – eslaydi momo. – Heç kim "men falonday iş qildim, menga iş haqi bering”, – demasdi. Qanoatli edi xalqimiz.
Qanoat
Boriga şukur qilib, ertangi kunga umid, ğalabaga işonç bilan bir-biriga suyanç bölib yaşagan insonlarga matonatli, deya sifat beriş naqadar örinli. Maryam Yusupova ana şunday matonat sohibasi böldi. Ota-onasi tanlovi bilan hayotini boğlagan umr yöldoşi Nurjon Olloniyozov bilan 9 nafar farzandini kamolga yetkaziş, uyli-joyli qiliş orzusi bilan kamtaringina, şiringina yaşab, maşaqqatli mehnat zalvorini birgalikda yelkalab, totib yurganlarida bu oilaga musibat möraladi. 1956-yilda 9 farzandining birini eşikda, birini beşikda qoldirib Nurjon oğa qirqqa kirmay dunyodan ötdi.
– Yöqçilik qursin, – olis ötmişda qolgan ayançli hayot sahifalarini bir-bir varaqlaydi Maryam momo. – Bolalarimning otasi juda mehnatkaş, halol va tadbirkor inson edi. – Uruşdan keyingi oğir mehnat, oçarçilik sillamizni quritgan, ikki-uç odamning işini bir kişi bajarardi. Öşa yillardagi oğir mehnatga hamma ham çidayvermasdi. Bolalarimning otasini yetar-yetmaslik, yöqçilik yiqitdi..
Erining vafotidan söng Maryam kolxoz yumuşi, rözğor taşvişiga qöşib, 9 nafar murğak yetimlarga ham ota, ham onalik qildi. Tomorqasidagi beda öroqqa keldi, degunça farzandlarining katta yoşdagilarini yoniga olib, tong ğira-şirasida beda örardi. Nari-beri nonuşta qilib, yarim oç holatda kolxoz işiga otlanardi.
Keçqurun bolalarining oş-ovqati, kir-çiri, deganday, rözğor yumuşlarini bajarardi-yu, kun böyi söligan, erta tongda örilgan bedani oy yoruğida bozorbop qilib boğlab çiqardi. Bir-ikki soat mizğib olgan Maryam öğillaridan birini yoniga olib, eşak aravaga bedapoyani yuklab bozorga ketardi. Kun yoyilmay, bozor savdosini bitirib, yana uyiga qaytardi-da, kolxoz işiga otlanardi.
– "Temir xotin” degan kino-komediyani har gal tomoşa qilganimda onamning yoşlik davri yodimga tuşaveradi, – deydi onaxonning öğli Baxtiyor aka Olloniyozov. – Biz onamizning qaçon uyquga yotib, qaçon uyğonganlarini bilmasdik. Bilganim şuki, biz ertalab uyğonganimizda, işonsangiz, onamiz bir arava tut dol-şoxlarini özi qirqib, bitta özi taxlab qöygan yoki bir tandir non yopgan, heç bölmaganda 2 sotix yerning bedasini örib qöygan bölardilar.
Maryam Yusupovaning nomi kolxozning işlab çiqariş bilan boğliq majlislarida doim tildan tuşmasdi.
– Maryam Yusupova mavsumda falon tonni paxta terdi!
– Maryam Yusupova öz qaramoğidagi paxta dalasida ğöza yaganalaşni, suğoriş yoki çilpiş işlarini birinçi yakunladi!
Yillar bilan böy talaşib, birin-ketin farzandlari ulğaydi. Yöqçilikka, maşaqqatli mehnatga, hayot sinovlariga qanoat bilan çidab, har bir ötgan yoruğ kuniga şukronalar qilib yaşaşga örgangan onaxonning sabrini Alloh siyladi, yaxşi kunlar umidi uning umr yöllarini bezadi.
Umrning oydin manzillari
Töqqiz nafar farzandning rohat-faroğatiga yetkazdi uni Alloh. Bugun har biri bir baxtli oila qörğonini yaratib, Amu eliga singib ketgan öğil-qizlari, nevara-çevaralari yiğilib kelsalar, momoning katta xonadoni töyxonaga aylanib ketadi. Faqat momojonning birgina ökinadigan joyi bor. Tönğiç öğli, yelkasidan rözğorning oğir yukini olib, barça uka-singillarini röşnolikka olib çiqqan tadbirkor farzandi Jumaboy oğa Olloniyozovning hayotdan erta ketgani momoning qaddini bukib qöydi.
– Şukur, – deydi onaxon öğlining yaxşi fazilatlarini eslarkan. – Bozorga bedapoya olib çiqib sotganimda pulning hisobini qilayotib, "hali katta bölsam, sizni boşimga kötarib yuraman”, –derdi Alloh rahmat qilsin Jumaboyim. Özi hayotligida aytganini qildi. Boşida kötargandan ham ziyoda qilib şart-şaroitlar yaratib berdi. Bolalari omon bölsin.
Bugun Maryam momo Yusupovaning farzandlari el aro obrö-eʼtibor topgan, Nurjon bobo va Maryam momo xonadonlaridan rang olgan obod maskanlari – öz oilalarida tinib-tinçib, el-yurtga mehr qöyib, el-yurtdan mehr-muhabbat körib yaşamoqdalar. Ularning birovlari xalq taʼlimi sohasi fidoyilari bölsa, biri tadbirkor, biri fermer, tibbiyot sohasi xodimlari. Öğillari Ollombergan, Baxtiyor, Örozboy, Farhod Olloniyozovlar, qizlari Enajon, Qurbonoy va Sanamjonlarning har biri ibratli oila sohibi va sohibalari. Yana bir öğli Soliy Olloniyozov esa Toşkent şahrida yaşaydi. Tibbiyot fanlari nomzodi, taniqli bolalar şifokori.
Kelinlarining "ena-enajon!”lab talpinib turişlari-çi! Bu yoğini sörasangiz, Maryam momojonning nevara-yu çevaralarining aniq sanoğiga yetgunimizça hisobda adaşdik. Biri 110 nafar, desa yana bir sanoğimizda 120 dan oşdi. Ana şuni aytadilar-da, pir-u badavlatlik, deb. 92 yillik hayotining 60 yilini uyim, joyim, bola-çaqam, elim-yurtim, deb mehnat maydonida ötkazgan Maryam momo ketar çoğimizda duoga qöl oçdilar:
– Toza havolari, soğlom bolalari, el içinda mehr-oqibat bilan yurtimiz, xalqimiz tinç-totuv bölsin, omin!
Momojonimizning dilidan tiliga köçgan ezgu tilak bizning ham qalbimizni yoritib yubordi. Qarang, momo el-yurtiga toza havolar tilayotir. Musaffo osmon, musaffo havo bilan el-yurt omonligi, xalqimiz tinç-totuvligi bu – ona Vatan baxt-saodatidir.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶