YoZ – SOZ OʻTSIN, DESANGIZ...

Mana, 2016-2017 oʻquv yili ham yakunlanib, bolalar yozgi taʼtilga chiqishdi. Hamma ota-ona farzandini oromgohga joʻnata olmaydi, qolaversa, taʼtil davri 3 oy boʻlgani  holda oromgohlarda bola 10-15 kun dam olishi mumkin, qolgan vaqt esa ota-ona bagʻrida boʻladi.

Bunday paytda nimalarga eʼtibor berish kerak?

Avvalo, bolangizning toʻgʻri ovqatlanishi va dam olishini tashkil qiling!

Albatta, 9 oy maktabda darslar, turli xil maʼlumotlar olish bilan mashgʻul boʻlgan miya va tana charchashi tabiiy. Shuning uchun bolaning darmondorilarga boy, quvvatbaxsh taomlar bilan toʻgʻri ovqatlanishiga eʼtibor bering.

Bunday taomlar bilan ovqatlangan bola ota-onasi va yaqinlarining mehrini yaxshi his qiladi va har xil ruhiy jarayonlardan oson oʻta oladi.

Farzandingizning oʻrtoqlari bilan qiziqing!

Albatta, bolaning doʻsti boʻlgani yaxshi, chunki bola oʻziga doir yangiliklarni koʻpincha oʻrtogʻi, tengdoshi bilan baham koʻrgisi, unga maqtangisi, yo unga ichidagi sirlarini aytgisi keladi. Lekin notoʻgʻri tanlangan doʻst yoki dugona uning maktabda ham, uyda ham, boshqa joyda ham koʻngilsizliklarga uchrashiga sabab boʻlishi mumkin.

Qolaversa, baʼzan bolasi bilan masofa saqlaydigan, u bilan sirlashmaydigan oilalarda bola oʻz oʻrtogʻining maslahatlariga suyanib, muammolariga yechim topmoqchi boʻladi. Oʻz fikriga ega boʻlmagan bola yetakchilikni oʻz qoʻliga olgan tengdoshi taʼsiriga tez beriladi.

Albatta, bolangizning qiziqishlari va foydali mehnat bilan shugʻullanishiga sharoit yarating!

Bolalar odatda qiziquvchan boʻladi, lekin ularning qiziqishlariga eʼtibor berilmasa yoki ularni roʻyobga chiqarishga imkon yaratilmasa, qiziqishlar tez soʻnadi. Qiziqishlari soʻngan bola loqayd, beparvo boʻlib boradi, unda bemehrlik paydo boʻla boshlaydi. Taʼlim muassasalari, "Barkamol avlod” bolalar markazida tashkil  qilingan turli toʻgaraklar, tanlovlarda qatnashishlariga sharoit hozirlang. Uning kichkina yutugʻini ham eʼtiborsiz qoldirmang, maqtab qoʻying, bagʻringizga bosib, uni yangi yutuqlarga ruhlantiring. Imkon boʻlsa, tomorqada ishlash, uy hayvonlarini yoki gullarni parvarish qilish, ukasiga qarash, doʻkonga borib kelish kabi oila uchun ham, bola uchun ham foydali boʻlgan mehnatni uyushtiring. Lekin bola mehnatidan faqat pul, yoki manfaat topish uchun foydalanmang, bu haqda huquqiy-meʼyoriy hujjatlar borligini unutmang.

Televizor koʻrishini   cheklang!

Bugun muttasil televizor qarshisida oʻtirgan bola oʻqish davrida olgan bilimlarini tez unutadi.

Kompyuter va telefondan foydalanishini nazorat qiling!

Taraqqiyot asri hisoblangan davrda yashayapmiz. Bugun baʼzi ota-onalar kimligini koʻrsatib qoʻyish yoki bolasining hech kimdan kam emasligini isbotlash maqsadida ularga qimmatbaho telefon yoki kompyuter, planshetlar olib berishmoqda. Uzoq vaqt kompyuter qoshida oʻtirib, turli xil oʻyinlar oʻynagan bolaning fikrlash qobiliyati susayib ketadi. Ikki soat kompyuterda oʻtirgan bolaning miyasi torayib, maʼlumotlarni qabul qila olmaydi, demak, bola uchun yangi bilimlar eshigi yopiladi. Telefon esa darslardan, hayotdagi asosiy maqsad – bilim olishga boʻlgan eʼtibordan chalgʻituvchi vositadir. Bugun yosh yigit-qizlar hayoti bilan bogʻliq baʼzi muammolarning kelib chiqishiga, ayrim yoshlarimizning har xil zararli oqimlar taʼsiriga tushib qolayotganligiga ham kompyuter va telefonlar, ijtimoiy tarmoqlar sabab boʻlmoqda. Ayniqsa, ota-onalar "Koʻk kit” oʻyinining zararli oqibatlari, bu oʻyin oxiri oʻsmirlar oʻz joniga qasd qilish bilan tugayotganligini bilib qoʻyganlari, oʻz farzandlarini ijtimoiy xatarlardan omon saqlaganlari maʼqul.

Farzandingiz hayotini muhofaza qilishni

unutmang!

Yozda bolalar boʻsh vaqtini turli xil oʻyinlar oʻynash, choʻmilish, sayr qilish, qarindoshlarinikiga mehmonga borish bilan oʻtkazadi. Koʻpincha ertalab va kechqurunlari Mangʻit-Gurlan guzar yoʻlida velopoyga oʻynayotgan bolalarga koʻzimiz tushadi. Bolangizga velosipedlarni maxsus yoʻlakchalarda yoki sport maydonchalarida haydash kerakligini uqtiring.

Ularni suv havzalarida choʻmilishga, yaxshisi, oʻzingiz olib boring. Albatta, suv havzasining turli xil daraxt tomirlari, shisha siniqlari, suv osti toshlaridan xoli ekanligiga ishonch hosil qiling.

Eng muhimi esa farzandingizni kitobni sevishga va qadrlashga oʻrgating!

Mustaqil mutolaa bolaning dunyoqarashini shakllantiradi, bola oʻqigan asarini mulohaza qiladi, hayotiy muammolarni tushunishga urinadi. Kitob bolaning yoshiga mos kelishiga eʼtibor bering, u bilan kitoblar haqida suhbatlashing, uning fikrlarini qoʻllab-quvvatlang va inobatga oling.

Koʻpincha balogʻat yoshidagi oʻsmirlarning oʻyin orasida soʻkinish yoki koʻcha jargonlarini ishlatishiga guvoh boʻlamiz. Ota-onalarga oʻzlarining feʼl-atvoridagi tarbiyasizlik farzandlarida takrorlanishini eslatib qoʻyishni istardim.

Oʻzingiz uyda chiroyli muomalani yoʻlga qoʻysangiz, farzandingiz ham Sizdan oʻrnak olishini unutmang.

Farzandingizni tabiat qoʻyniga, bogʻ va xiyobonlarga olib chiqing!

Koʻpincha shaharda oʻsgan bolalar xonanishin boʻladi. Ular tabiat goʻzalliklarini koʻrib, hayratlanadi, ulardan zavq oladi. Bolaga inson tabiatning bir boʻlagi  ekanligini, atrof-muhitni, suv havzalarini iflos qilish oʻzimizga ham zarar keltirishini, obod va orasta yashash insonning ijobiy xislatlari ekanligini, tabiiy resurslardan tejab-tergab foydalanish zarurligi tabiat bagʻrida hikoya qilib berilsa, u bola shuuriga tez singadi.

Oilaviy bayram

uyushtiring!

Baʼzan bolalar odamovi, tortinchoq boʻladilar. Oʻsmir yoshidagi yigit-qizlarda turli fiziologik jarayonlar boshlanadi. Oʻsmir oʻzidagi oʻzgarishlar sababini tushunmay, serzarda, asabiy boʻlib qoladi. Agar Siz oilaviy bayramlar tashkil qilib, yosh farzandlaringizga tez-tez oʻz mehringizni bildirib tursangiz, oʻsmir yolgʻiz emasligini, kimlargadir kerakligini his qiladi. Bu esa uning oʻziga boʻlgan ishonchni orttiradi. Manmanlik va dabdabadan qoching, bolaning erkalanib ketishiga yoʻl qoʻymang.

Jazo usullari haqida oʻylab koʻring!

Baʼzan ota-onalar oʻz farzandlari xato qilib qoʻysa, ularni urish, soʻkish kabi usullar bilan jazolaydilar. "Falon narsa olib bermoqchi edim, endi yoʻq”,  deb ularga zahrini sochadilar. Agar bolaga xatosining oqibatlari tushuntirilsa, tahlil qilinsa, bola bu xatoni takrorlamasligi aniq. Kaltak yegan yoki soʻkish eshitgan bola alamzada boʻladi, u oʻz harakati oqibatlarini oʻylamaydi. Ota-onalar birovdan ayb axtarmay, bolasini "hayvon”, "eshshak”, deb haqorat qilish oʻrniga xatoning kelib chiqish sabablarini tahlil qilsalar, muammoga oson yechim topiladi.

Oilamizda biz xato qilib qoʻysak, otam hech qachon urushib, soʻkmas, ogʻzidan yomon soʻz chiqmasdi. Otam biror yerni chopiq qilish yoki maʼlum joyni tozalash kabi qoʻshimcha ishlar topshirar, biz esa uyqudan kechib, ertalab maktab vaqtigacha topshirilgan ishni bajarardik.

Albatta, har bir ota-ona oʻz farzandining kamolini koʻrishni, bolasining boshqalardan kam boʻlmasligini istaydi. Shunday ekan, farzand tarbiyasini oilangizdagi eng muhim vazifa deb biling. Ana shunda qariganingizda tinch, osoyishta va farovon umr kechirasiz. Bu esa oʻz qoʻlingizda, aziz ota-onalar!

Sanobar XOʻJAMURODOVA, 40-sonli maktab direktori, xalq deputatlari tuman Kengashi deputati.

(Foto - OʻzA)