“KITOB ÖQIMAYMAN, LEKIN UYIM SAROYDAN KAM EMAS...” yoxud köz-köz qilinayotgan maʼnaviy qaşşoqlik
... Yoşligimda kitobga juda öç edim: qayerga mehmonga borsam, eng avval kitoblar terilgan tokçaga köz taşlardim, agar men öqimagan kitobga közim tuşsa, bir çekkaga ötib olib, dasturxonga ham qaramasdan, kitobga muk tuşardim. Akalarim ham juda kitobxon edilar. Bir-birimizdan örnak olib, kitob öqirdik, bahs-munozaralar qilardik...
Bugun 34 yillik pedagogik tajribaga ega inson sifatida yoşlarimizning yutuqlaridan quvonaman, lekin ziyoli sifatida könglimning bir çeti hijil böladi…
Viloyatlardagi hamkasblar bilan uçraşganda axborot texnologiyalari taraqqiyoti bolalarimizni qaşşoq qilib qöyayotgani, bugungi yoşlarning kitob öqimayotganligi sabablarini tahlil qilamiz.
Farzandlarimizning ilmga intilayotgani – bizning yutuğimiz. Bugun oliy öquv yurtiga hujjat topşirayotgan, öqiş istagida repetitorlardan maxsus dars olayotgan yoşlar juda köp. Lekin darslik mutolaasi yaxşi-yu, badiiy asarlar eʼtibordan çetda qolayapti. Axir nazariy bilimdon degani maʼnaviyatli degani emas-da.
Köpçilik ota-onalar bolalariga noutbuk, telefon, qimmat kiyimlar, velosiped olib berganligini, Toşkent, Rossiyaga sayohatlarga olib borganini aytib maqtanişadi. Hatto, baʼzi davralarda yoşi katta kişilarning "Kitob ham, gazeta ham öqimayman, lekin tagimda maşina, uyim saroydan kam emas. Döstlarim ham bisyor, borsam, oyoğim tagiga qöy söyadi”, deb maqtanayotganini eşitib qolamiz. Axir ular bu gaplari bilan maʼnaviy qaşşoqligini köz-köz qilayotganini nahotki anglamayotgan bölsa?.. Bunday otadan:
– Farzandingiz kitob öqiydimi? – deb söraşning özi ortiqça.
Beixtiyor uning suhbatidan nari ketging keladi. Çala, noaniq, maqsadsiz va nursiz fikrli ota-ona bilan bir oilada ösayotgan bolaga içing açiydi.
Köpçilik ota-onalar: "bola kerakli narsalarni noutbuk yoki telefondan oladi, elektron kitoblar internetda tiqilib yotibdi”, – deyişadi. Lekin bugun telefonlar-u internetdagi köpçilik saytlar bolalarimizga buzğunçilik, zöravonlikni örgatayotganligi, bola tarbiyasiga ularning salbiy taʼsiri haqida ayrim ota-onalar öylab ham körişmaydi.
Abdulhamid Çölpon "Adabiyot nadur?” maqolasida:
"… töxtamasdan harakat qilib turgan vujudimizga, tanimizga suv, havo naqadar zarur bölsa, maişat yölida har xil qaro kuçlar bilan kirlangan ruhimiz uçun ham şul qadar adabiyot kerakdur. Adabiyot yaşasa, millat yaşaydi”.
"… Adabiyot çin maʼnosi ila ölgan, söngan,… öçgan, majruh, yarador köngilga ruh bermak uçun, faqat vujudimizga emas, qonlarimizga qadar singişgan qora balçiqlarni tozalaydurgan, ötkir yurak kirlarini yuvadirgan toza maʼrifat suvi,.. çang va tuproqlar tölgan közlarimizni artib tozalaydurgan buloq suvi bölganligidan bizga ğoyat kerakdur” – deb bejiz aytmagan.
Biz bolalarimizga özimiz örnak bölmoğimiz, ularning qiziqişlari, yoş xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlab öqiş könikmasini ham şakllantirmoğimiz kerak. Kitobdan, maʼnaviyatdan uzoqlaşiş inson hayotidagi muammolar va çigalliklar keltirib çiqaradigan asosiy omil ekanligini ularga tuşuntirmoğimiz kerak.
Baʼzan kasbi orqasidan rözğor tebratayotgan hamkasblarim ham adabiyot fanidan ötkaziladigan attestatsiyada test savollariga javob topa olmay qiynalayotganidan hayron qolaman. Bu bilan men hamkasblarimni yerga urmoqçi emasman, lekin bugungi adabiyot fani öqituvçisining saviyasi haminqadar bölsa, darsini xom-xatala ötib çiqsa, biz nega öquvçidan xafa bölamiz?
Baʼzan tuman televideniyesida turli sanalar munosabati bilan ayrim maktablarda ötkazilgan tadbirlarni körib: "Bu maktabda adabiyot öqituvçisi yöqmikan?”, - deb öylab qolaman. Axir öquvçilar nutqidagi ğalizliklarni bartaraf qiladigan adabiyot öqituvçilari-ku!
Baʼzan öquvçilarimga talabaligimda birinçi stipendiyamga kitob sotib olib, uydan pul kelgunça bir oy qiynalganimni aytib bersam, bolalar: "Ustoz, sodda bölgansiz-da”, – deb qöyişadi. Töğri, biz soddaroq bölgandirmiz. Sababi bizning talabalik davrimizda taraqqiyot ham soddaroq edi. Bugun şitob bilan rivojlanayotgan zamonda bolalarimiz köproq kitob öqişi uçun kitoblarning zamonaviyroq şakllarini – elektron kutubxonalarni köpaytirişimiz kerakdir.
Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12 yanvardagi farmoyişi bu sohadagi qilinadigan işlar kölamini belgilab berdi. Şunday ekan, aziz birodarlar, özini hurmat qilgan odam, boşqalardan hurmat talab qilgan odam – eng avvalo kitob öqiydi!
Hazrati Jomiy aytganlaridek:
Jahonda kitobdan yaxşi yor bölmas,
Davr ğamxonasida ğamğusor bölmas.
Yolğizlik kunjida undan har qaçon,
Yuz rohat yetar, lek bir ozor bölmas!
Sanobar XÖJAMURODOVA,
40-sonli maktab direktori, xalq deputatlari tuman Kengaşi deputati.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶