OILA – MUQADDAS QÖRĞON unga zavol yetmasin!
Biz kim, neça yoşda, qanday mansab, mavqeda bölmaylik, doimo bağriga talpinadigan, bahuzur orom olib, faroğat topadigan bir göşamiz bor, bu – oilamiz.
Bu maskan avvalo öz-özimizniki, özimizga tegişli hudud bölgani, yaqinlarimiz qurşovida umrguzaronlik qilişimiz tufayli ham aziz va möʼtabardir. Qolaversa, oila yangi avlodlar dunyoga keladigan, ösib-ulğayib, kamolga yetadigan jamiyatning bir bölagi.
Mustaqillik yillarida mamlakatimizda oilalarni muhofaza qiliş, mustahkamligiga erişiş borasidagi ğamxörliklar tobora kuçaytirilmoqda.
Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida, "Oila” Kodeksida oilalarning tinç, farovon yaşaş mezonlarini taʼminlovçi qoidalar öz ifodasini topgan.
Har bir inson – oila aʼzosi, oila esa jamiyatning ajralmas qismi. Insonning barkamolligi, uning jamiyatdagi tutgan örni – oilasidagi tarbiyadan, u yaşayotgan ijtimoiy muhitdan boşlanadi. Tarbiya qançalik mukammal bölsa, u şunçalik yetuk şaxs bölib yetişadi. Bu öz navbatida jamiyatning maʼnaviy-ruhiy hayotiga taʼsir etadi. Demak, oilalarning soğlom, ahilligi, tinç-osoyiştaligi – jamiyatning tinç-osoyiştaligini taʼminlar ekan. Keyingi yillarda oilalardagi notinçliklar, ajrimlarning köpayib ketayotgani şu boisdan ham har birimizni taşvişga solmoqda.
Mamlakatimiz miqyosidagi ajrimlarning 35,5 foizi oilaviy hayotning dastlabki 4-yilida sodir bölgan. Ajraşgan ayollarning 54,6 foizi 20-29 yoşdagilar, 1,9 foizi 18 yoşdagilar, 3,9 foizi 15-17 yoşdagilardir.
Tumanimiz misolida olib qaraydigan bölsak, yilimizning ötgan ön oyi mobaynida 1141 ta yangi oila bunyodga kelgan, 101 oila esa ajraşdi.
Bu raqamlar har birimizni ham huşyor tortişga, çor – atrofimizga fuqarolik burçi, masʼuliyati bilan qaraşga undaydi, şunday emasmi?
Oila mustahkamligiga erişiş kelin-kuyovning biologik va maʼnaviy yetuk yoşda turmuş qurişiga ham boğliq. Erta turmuş qurib, dunyoga kelgan farzandiga qanday ğamxörlik qilişni bilmaydigan kelinlar ham bor. Qizlarimiz avvalo öqib, biron kasb yo hunar egallab, egallagan kasbida işlab, jamoada yaxşi-yomonni körib, oilalar hayotini kuzatib, öziga kerakli xulosalarni olib, keyin turmuş qursa, ajralişlar birmunça kamayarmidi? Çunki qizlarning fiziologik töliq rivojlanişi 21 yoşdan keyin böladi. Qizlarning oilaviy hayotga ham jismoniy, ham ruhiy, maʼnaviy jihatdan tayyor emasligi töydan söng turmuş örtoği va yangi oila aʼzolari bilan munosabatlarni örnatiş, rözğor işlarini yuritiş va farzand tarbiyalaş borasida köpgina muammolarga duç kelişiga sababçi böladi.
Hozir turmuşga maʼnaviy tayyorgarlik degan sözni tilga oldim. Çunki yigit-qizlarimiz hozir turmuş qurayotib, ota-onasidan eng obröli, qimmat xizmat körsatuvçi töyxonani, eng qimmat ijara kelin köylagini, eng sönggi rusumdagi mebel, uy-rözğor jihozlarini talab qilişadi. U kişilarning özlari yemay-içmay, kiymay bolamga, qizimga deb yiqqani bu xarajatlarga urvoq ham bölmay qoladi. Qarabsizki, oyoq tirab turib olgan yigit-qizning talabi qondirilgunça ikkovining ham ota-onasi qarzga botib qoladi. Qarz – oiladagi kelgusi köngilsizliklarning boşlanişi böladi.
Psixologlarning taʼkidlaşiça, inson öziga ato etilgan baxtning törtdan uç qismini oiladan, qolgan bir qisminigina boşqa omillardan topar ekan. Şuning öziyoq oila qurişga neçoğlik masʼuliyat bilan yondoşiş lozimligini körsatadi. Ajrim tufayli er-xotinning özigina muammolar girdobida qolmaydi, balki şu oilalardagi farzandlar taqdiri ham ravon bölmaydi. Çunki ajrim tufayli farzandlar yo ota, yo ona tarbiyasidan mosuvo bölişadi. Farzandga ota-ona mehri örnini bosuvçi boşqa omilning özi yöq.
Tahlillar şuni körsatadiki, ajraşayotgan er-xotinlarning aksariyati 20-25 yoşli. Ular bir-ikki yil turmuş qurişgan, xolos. Ajraşiş holatlarining 18 foizi oiladagi kelişmovçiliklar, 22 foizi özaro muhabbatning yöqligi, qolganlari esa farzandsizlik, er yo xotinning kasalligi, içkilikbozlik tufaylidir.
Oilalarning buzilişi sabablari örganilganda, köproq qizlarning oila qurişga tayyor emasligi, kelinlik vazifasini uddalay olmasligi, yangi oilasidagilar bilan yaxşi munosabat örnata olmasligi, masʼuliyatni his etmasligi, yigitlarning oilani boşqariş, moddiy taʼminlaşni eplay olmasligi, farzandlar oldidagi burçini his etmasligi sabab bölayotganligi ayon bölmoqda. Biroq keyingi yillarda turmuşimizga tobora keng singib borayotgan zamonaviy kommunikatsiya texnologiyalari – kompyuter, uyali aloqa telefonlari ham baʼzan oilalardagi tinçlik-osoyiştalikka rahna solayotganligi bor gap.
Yaqinda şunday voqea böldi. Yangi tuşgan, öqituvçi bölib endi iş boşlagan bir kelinga maktabdan zarurat yuzasidan qönğiroq qilingan. Erkak kişining ovozini payqab qolgan kuyov xotiniga kim bilan, nimani gaplaşding, deb ödağaylay boşlabdi. Kelin qönğiroq kimdan ekanligini aytsa, eri işonqiramagan. Qani, gaping rost bölsa, özing şu raqamni ter, - deb turib olgan. Endigina iş boşlagan maktab direktori örinbosariga qönğiroq qilişga kelin önğaysizlangan. Jahli çiqib, menga işonmasangiz, birga yaşaşimizning nima maʼnosi bor, ketganim yaxşi, degan. Er ketsang ham oldin şu qönğiroq egasini menga topib berasan, deb turib olgan.
Qaynona, qaynotaning oqilona yöl tutib, muammoga yeçim topib berganligi bois, yoş kelin-kuyovning hayoti izga tuşib ketdi.
Şunday vaqtlarda oila qurişga psixologik yetuklikning neçoğlik muhim ekanligi yanada yaqqol namoyon böladi. Çunki psixologik yetuk şaxslar turli hayotiy vaziyatlarni töğri baholab, oqilona yeçim topa oladilar, turli şaroitlarga tez könika oladilar.
Oilani tanazzulga olib kelayotgan sabablardan yana biri işsizlikdir. Köp oilalarni kuzatsangiz, kelin ham, kuyov ham işlamaydi. Birpas rözğor işlarini saranjomlagaç, ikkovi ham bekor. Bekorçilikdan arzimaydigan seriallarni körişadi, internetdagi nomaqbul saytlarga kirişadi, vaqtini bemaqsad ötkazişadi. Ezgu niyat bölmagan köngilga esa şaytoniy öylar bostirib kelaveradi. Bu öz – özidan oiladagi totuvlikni yemiradi.
Hurmatli ota-onalar avvalo farzandlarini öqitib, kasb-korli qilib, keyin töy haqida öylasalar, albatta bu ijobiy natija beradi.
Har nima bölganda ham oilaning parokanda bölib ketişi jamiyatimiz uçun taşvişli hol. Çunki ajrimlar tufayli eng avvalo ayollar va bolalar aziyat çekadi, jamiyatning maʼnaviy rivojiga putur yetadi.
Ajrimlar tumanimizda jinoyatlarning yil sayin ösib ketişiga ham sabab bölayotir. Çunki ajraşgan onaga agar örtada farzandlar bölsa, aliment belgilanadi. Ajraşgan xotindan alamzada er hatto öz zurriyodlari uçun aliment tölaşni ham istamaydi, çap bergisi keladi.
Yaqinda aliment tölaşni istamay yurgan bir otaning işi sudda körib çiqildi. Uning farzandlariga tölaydigan aliment puli 31 millionga yetibdi. Afsuski, bunday misollar köp. Bu takror jinoiy iş. Endi ajraşib ketgan, yo ota, yo ona tarbiyasidan ayrilgan farzandlarning taqdirini kuzatsangiz, muammolar bundan ham çuqur ekanligini körasiz. Çunki ular bir umr otasi yo onasi taşlab ketgan degan "tamğa” bilan yaşaşadi. Ularda işonçsizlik, himoyasizlik hissi kuçli böladi. Bu ösmirlarning soğlom, zehnli bölib ösişiga, öz qobiliyatini namoyon etişiga tösiq böladi. Oqibatda u heç narsaga qiziqmay qöyadi. Hatto tartibsizlikka, isyonkorlikka moyil bölib ulğayadi.
Voyaga yetmaganlar orasida huquqbuzarliklar, jinoyatlar sodir etayotganlarning sakson foizdan ziyodi töliq bölmagan oilalar farzandlari ekanligi fikrimizni dalillaydi.
Tinç, farovon, baxtiyor turmuşimizdan örin olayotgan ajrimlar har bir fuqaroni öylantiradi, taşvişlantiradi, oldini oliş yöllarini axtarişga undaydi.
Har nima bölganda ham, kun sayin ösib borayotgan oilaviy ajrimlarga heç kimning befarq qaraşga haqqi yöq. Çunki ular – qöşnimiz, mahalladoşimiz, birodarimiz yo qarindoşimiz. Örtada sarson bölib qolayotgan begunoh norasidalarning ham baxtiyor, ota-ona mehriga qonib, betaşviş yaşaşga haqqi bor.
Oila – muqaddas qörğon. Tilagimiz unga zavol yetmasin, begunoh norasidalar ota, ona mehriga zor bö-lişmasin!
Oygul RAJABOVA.
(Foto - http://uchquduq-gazeta.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶