AYoLLARI EʼZOZ TOPGAN YuRT
(Publitsistika)
Ayol – millat tayançi, jamiyat körki, xonadonlarimiz fayzi. Unga onajon, deb talpinganimizda butun vujudimiz mehr-muhabbat buloğidan bahramand böladi. Tuğişganim, jigarbandim deb ardoqlasak, köngillarimizga xotirjamlik inadi. Ne uçun? Çunki, umrimizning har bir lahzasida bizning orzu-umidlarimiz, quvonç va taşvişlarimizni özinikiday qabul qilib, bizga hamdam-u hamroz yaşaguvçi mehribonimizdir u!
Barça zamonlarda ham bu zoti mukarramalarga köngillar ana şunday talpingan, ona va rafiqa, jon riştasi aro payvand farzandijonim, deb dil köşkidan joy berişgan. Lekin uning turmuş tarzini zamonga munosib tarzda özgartiriş, yangilaş, ayol şaxsining şakllanişida zarur bölgan şaroitlar yaratiş, ayolga eʼtibor masalasi faqat Mustaqillik davridagina muhtarama opa-singillarimiz qalbida qatlanib yotgan orzu-armonlardan hayotga köçdi.
Yaqin ötmişga bir nazar
... Erta tongdan paxta terimiga çiqib ketgan Jumabika onani ikki etak paxta termayoq dard tutdi. Jöyakka uzala tuşib yotib qolgan ayolga brigadir döq urdi:
- Jumabika, keça oldingi kundan 5 kilo kam paxta terding, bugun yana qanday bahona qilayotirsan. Ture, normangni bajar. Eşakning yuki yengil bölsa...
Jumabika onaning ahvolini tuşunib turgan ayollardan biri brigadirga urişdi:
- Undan köra arava-kölik top, u hozir dalada tuğib qöyadi...
Şunday böldi, sobiq Lenin nomli kolxoz (hozirgi "Çoyköl” ovuli hududida) aʼzolaridan biri Jumabika onaning paxta dalasida köz yorib, çaqaloği şamollab, nimjonligidan köpga bormay nobud böldi...
- Bunday voqealar ötgan qora kunlarda odatiy hol edi, - bot-bot hikoya qilardilar rahmatlik onajonim. – Bizdan sovet davlati faqat iş va yana iş sörardi. 8 nafar farzandimni dunyoga keltirib nari borsa, bir haftagina uyda ötirganman. Şukur momong ikki nafar, Jumabika momong bir, Guljon momong, Robiğa momolaring ham bir-ikki nafar bolalarini goh paxta terimi, goh ğöza yaganasi yoki qazuv paytlarida iş boşida dard tutib, dunyoga keltirişgan.
Onam boşidan keçirgan qora kunlar... Bu kunlarning içida biz ham bor edik. 8 nafar uzun-qisqa bolalarini ergaştirib tong azondan ğöza yaganasiga çiqqan onajonim, endi bilsam, sabr-qanoatning tirik timsoli bölib yaşagan ekanlar. Uyimizdan 4-5 çaqirim olisdagi öşa paytdagi Lenin nomli kolxozga qaraşli 8-brigadaning, "Ferma ovul” mavzesidagi 5 gektarlik paxta dalasida biz farzandlar ham onajonimizga qaraşiş uçun ğöza yaganalardik, ötoq qilardik. Şom qoronğuligida yana şunça yöl bosib uyimizga qaytardik. Biz bolalar har yer-har yerga tappa-tappa taşlab, uxlab qolardik. Onajonim keksa enam bilan öçoqqa olov yoqib, ovqat pişirardilar. Keyin bizni uyğotib:
- Hay, bolalarim-a, bu kunlar hali ötib ketar, yaxşi kunlar ham keladi hali, - derdilar horğingina.
Uyqusirab ötirib taomlanardik. Tongda yana onam uyğotardilar:
- Qani, turaqolinglar, hali qurtga barg tayyorlaş kerak. Paxta ötoğini bölsak, yaxşilab dam olasizlar...
Enam tonggi namoz ibodatiga kirişgan paytda biz ipak qurti uçun barg tayyorlardik. Söng qora qumğonimizni, tuz-namagimizni yelkalab, uzun-qisqa bölib onamning ortidan ergaşgança 5 gektarlik dala tomon yöl olardik...
Bolaligimiz, onajonim umrining gullagan fasli ana şunday ötardi. Bir tutamgina yoz tuni qanday ötib ketganini sezmay qolardik. 5 gektarerdagi ğözaning yaganasidan tortib, çilpişgaça bölgan parvarişida onajonim biz bolalari bilan daladan çiqmay işlardilar.
Bir kuni dala boşiga kolxoz kassiri keldi. Madrim aka ismli bu kişini körib, onajonim qançalik quvongan bölsalar, kassirning qölidan olgan "maoş”i – 19 söm pul xuddi qölini kuydirayotgan kabi şunçalik tez dili oğridi.
- Yoz böyi qilgan mehnatimning haqi şumi, xato hisob qilmadingizmi? – dedilar bazör tilga kirib.
- Özi sening hisobingda 1 gektar paxta yeri bor ekan, hisobni idoradagilar qilişadi, men faqat pulni tarqatuvçiman. - Şuniyam tuşunmaysanmi, deganday hiringlab kuldi kassir.
- Axir, axir yerim 5 gektar-ku!
Onam bu gapini aytgunça kassir amaki ketib bölgan edi...
Hamon eslasam, yuragim örtanib ketadi: aslida 5 gektarer uçun işlab, 1 gektarning haqiga qanoat qilgan, sözlasa sözi sinib, haqiqat deb tiklansa, dili sinib ötgan onajonlarim-ay! Ular juda köpçilik edilar. Yuzlab, ming-minglab özbek ayollari ana şunday ozorlarda qadlari dol bölib yaşaşga mahkum edilar. Keçagidan bir kilo paxtani kam tergan ayollar traktor faralari yoruğida qaytadan dalaga tuşib, "norma” bajarmagunça uyiga ketolmaganlariga neça bor guvoh bölganman. Kuzakning aççiq izğirinlarida qöllarining yoriqlaridan qon sizib turgan onajonlarning 6 million tonnalik xirmon tiklangunça tinim bilmaganlarini öz közim bilan körganlarim yodimga tuşadi-yu, yuragim zirqirab ketadi.
Yetti yaşar bolasini ergaştirib paxta tergan ayollar... Yetmiş yaşar momosining beliga quvvat bölib paxta tergan bolalar... Bolalarim tezroq maşaqqatdan qutulsin, 6 million tonna paxta tezroq terilsin, deya bolalariga kömakdoş bölgan momolar...
Ana şunday mehnat qilardik biz öz tuğilgan yerimizda. Rejadagi xirmon ana şunday fidoyiliklar evaziga yaratilardi. Ana şunday... Ayol bolasini bağrida olib ötirişdan mosuvo, bolalar 2-3 oylab öqib-örganişdan, keksalar huzur-halovatdan benasib. Şundayin fidoyiliklar evaziga onajonlarimiz suv-tekin haq olardilar. Uka akaning, singil opaning eski kiyimini kiyib, qanoat qilardik. Yamoq tuşgan paypoqlar, paxtadan böşagan fartuk (peşgir)lardan paytavalar örardik oyoqlarimizga.
Ota-onamning yillik daromadi (doxodi)ni intizorlik bilan kutardik.
- "Doxod”dan palto olib beraman.
- "Doxod”dan etik, römol, ..., ... olib beraman, - vaʼda qilişardi ota-onalarimiz.
"Doxod” oladigan kun kelardi. "Doxod” beruvçi bilan 5-6 nafar boşqa kişilar ham kelişardi. Katta jomadonda pul, qöllarida hisob-kitob daftarlari. Bir çekkadan öqişadi:
- Yer-mulk, tutun, qoramol uçun, parranda uçun, maşina-mototsikl uçun, ... Yana allambalo soliqlar. Eng söngida "sariyoğ” va "göşt plan”ga deb "doxod”dan qirqişardi-da, bir yil işlagan kolxozçiga arang bitta qöy yoki eçkining pulini berişardi...
Bolasiga uzun-uzun vaʼdalar bergan onajonlarim-a,- deyman hamon yuragim örtanib. – eskini butlab, kiyim kiygan ahli elim bolalari-ya! Sabr kosalari limmo-lim tölib, sabri sinmay mustaqillikka yetgan onajonlarim mening! Endi ularning sözlarini köring-a! Dil tuğyonlariga quloq tutsangiz – dilingizga, orzu-umidlariga oşno bölsangiz – hayotingizga zavqlar inadi! Şukronalardan köksingiz toğday yuksaladi. Yana onajonimning qalb iqrori yodimga tuşadi:
- Bugungi davr ayollari malikalarday eʼzozda, eʼtiborda!
Eʼzoz topgan ayollar
Bugungi davr ayoli – u olima, ötkir siyosatdon, intiluvçan talaba, har sohada faol, baxtiyor ona, rafiqa va beka!
Mustaqillikning ilk yillaridanoq Özbekistonda Ayollik saltanatining baxt-iqbol mezonlari böy tikladi. 1995-yil 2 martda qabul qilingan "Özbekiston Respublikasining davlat va ijtimoiy qurilişida xotin-qizlarning rolini oşiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Prezident Farmoni millatimiz ayollari hayotiga tub özgarişlar boşlab keldi. Uşbu Farmonga muvofiq mamlakat hayotidagi ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy rivojlaniş masalalarini hal qilişga izçillik bilan kirişildi. Ayol-qizlarning davlat va jamiyatni boşqarişdagi işti-rokini kengaytiriş, onalik va bolalikni muhofaza etişga alohida eʼtibor qaratildi. Aynan şu va şu kabi vazifalarni maromiga yetkaziş, ayollar hayotiga oid muammolarni izçil hal etişdek masʼuliyatli vazifani bajarişda ayollarning iştiroki taʼminlandi va Xotin-qizlar qömitasi raisi, Qoraqalpoğiston Respublikasida esa Vazirlar Kengaşi Raisining örinbosari hamda hokimlarning örinbosarlari lavozimlari joriy etildi. Mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy, maʼnaviy-maʼrifiy hamda siyosiy hayotida faollik bilan iş yuritişga kirişgan Ayollar hayotida Prezidentning mazkur Farmoni muhim ahamiyat kasb etdi. Onalik va bolalikni muhofaza etiş, ayollarning mehnat va dam oliş şaroitlarini yaxşilaş maqsadlarini ifoda etuvçi qonuniy asoslar yaratildi.
Mustaqillik davri ayollari endilikda töla davlat muxofazasidagi eʼzoz va hurmatga munosib şaxsga aylandi. Uning farzandi hali dunyoga kelmasidanoq alohida mehr bilan qamrab olindi. Farzandi ikki yoşga yetguniça ona va bola töla davlat nazorati ğamxörligidan bahramand. Ayolga bölgan eʼtibor va rağbatning yana bir ifodasi sifatida qabul qilingan "Özbekiston Xotin-qizlar qömitasi faoliyatini qöllab-quvvatlaş borasidagi qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi Prezident Farmoni, "Ayollar yili”, "Soğlom bola yili” deb nom olgan yillarda aynan yillar nomiga monand ravişda işlab çiqilib, hayotga tatbiq etilgan va muvaffaqiyatli takomilga yetkazilgan Davlat Dasturlari doirasida amalga oşirilgan işlar mustaqillik davri ayollari hayotini tubdan özgartirib yubordi.
Amudaryoda
Tumanimiz ayollari hayotidan qiyos: aholining qariyb 50 foizi, yaʼni 90 ming nafardan ziyodini ayol-qizlar taşkil qiladigan tumanimizda önlab ötkir siyosatdon ayollar bor. Ularning 6 nafari xalq deputatlari tuman Kengaşi, 1 nafari Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputatlaridir. Bugungi kunda 200 nafarga yaqin ayol-qizlar tadbirkorlik bilan şuğullanadi. Ular orasida turli xil nufuzli körik-tanlovlar, sport musobaqalarining ğoliblari bor. Agrar sohada, soğlikni saqlaş va taʼlim tizimlarida, sanoatda amudaryolik ayollar katta-katta imkonlarni közlab mehnat qilişmoqda. Xotin-qizlar tadbirkorligini qöllab-quvvatlaşga qaratilgan eʼtibor va davlat ğamxörligi natijasida faqat 2014-yilning özida 104 nafar tadbirkor ayollarga tijorat banklari to-monidan 1 mlrd. sömdan ortiq imtiyozli kredit mablağlari ajratildi. 2015-yilning şu davrigaça yana önlab ayol-qizlarga tadbirkorlik faoliyatlarini rivojlantirişlari uçun imtiyozli kreditlar berildi. Bugun tumanimiz ayollari uluğ işlarga boş, fikrda ilğor, mehnatda fidoyi, oilaparvar, elparvar, Vatanparvar. Toki, ana şunday fidoyi ayollar bor ekan, el-yurt hamişa tinç, osuda, xonadonlar fayzli. Oilalar ostonasidan boşlangan fayz-u tarovat ona Vatan kengliklarini quçgan. Bu – aziz va mukarrama ayollari eʼzoz topgan Vatanning fayz-u tarovatga töliq bugungi manzarasi. Baxt-iqboldan bahs etuvçi bu manzara bizniki, Özimizniki! Zero,
Bizniki tonggi şuʼla,
Bizniki yer-u osmon.
Tildan tuşmas aşula –
Bizniki Özbekiston!
Dasturxonda nonimiz,
Har manzil obod makon.
Uluğdir imkonimiz –
Bizga oçiq keng jahon!
Beşigin quçgan ona
Buyuk işlarga sarbon.
Vatan unga parvona,
Dilida yöqdir armon.
Samo töla yulduzlar,
Oy-u Quyoş bizniki,
Osuda tun, kunduzlar –
Davr-u davron bizniki!
Gul tutamiz jahonga,
Özbaki zabon bilan.
Şukr etamiz zamonga
Hur Özbekiston bilan!
Robiya YÖLDOŞEVA.
(Foto - http://uza.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶