Içimlik suvi resurslarini boşqariş: muammolar, yeçimlar va javobgarlik
Içimlik suvi inson hayoti uçun eng muhim va zarur resurslardan biri hisoblanadi. Uning mavjudligi va sifati jamiyat salomatligi, iqtisodiy rivojlaniş va ekologik barqarorlikning asosidir. Biroq, bugungi kunda dunyo miqyosida suv zaxiralarining kamayişi va unga bölgan talabning ortişi jiddiy global muammoga aylanmoqda. Global iqlim özgarişi, aholi sonining ösişi, sanoat va qişloq xöjaligida suvdan samarasiz foydalaniş kabi omillar suv taqçilligini kuçaytirmoqda. Bu esa köplab davlatlar, jumladan, Özbekiston uçun ham dolzarb vazifalarni yuzaga keltirmoqda.
Özbekiston Markaziy Osiyoda joylaşgan bölib, suv resurslariga bölgan ehtiyoji yuqori. Prognozlarga köra, 2030-yilga borib, Özbekistonda yiliga 7 milliard kub metr suv yetişmovçiligi kuzatilişi mumkin. Bu esa suv resurslaridan oqilona va unumli foydalaniş, şuningdek, hisob-kitob intizomini taʼminlaşni yanada muhim ahamiyatga ega qilmoqda.
Özbekistonda içimlik suvi taʼminoti sohasida bir qator muammolar mavjud. Bularning asosiylaridan biri suv resurslaridan notöğri va samarasiz foydalanişdir. Qişloq xöjaligida eskirgan suğoriş usullari, sanoatda suvni tejaş texnologiyalarining yetarli emasligi suv isrofgarçiligiga olib kelmoqda. Bundan taşqari, suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlar, hisoblagiçlarning plombalarini buziş yoki körsatkiçlarini soxtalaştiriş kabi qoidabuzarliklar tizim samaradorligiga jiddiy ziyon yetkazadi. Bunday harakatlar moliyaviy yöqotişlarga, suvning noqonuniy isteʼmoliga va oxir-oqibat halol tölov qiluvçi aholining ham suv taʼminotida uzilişlarga duç kelişiga sabab böladi.
Aholining suvdan foydalaniş madaniyatining pastligi ham muammolardan biridir. Köp hollarda suvdan behuda foydalaniş, uning qadriga yetmaslik holatlari kuzatiladi. Bu esa suv resurslarining yanada tezroq kamayişiga olib keladi va kelajak avlodlar uçun jiddiy xavf tuğdiradi.
Yuqorida qayd etilgan muammolarni hal etiş maqsadida Özbekistonda, xususan, Amudaryo tumanida keng qamrovli işlar amalga oşirilmoqda. Aholini toza içimlik suvi bilan barqaror va uzluksiz taʼminlaş, suv taʼminoti infratuzilmasini zamonaviylaştiriş va suv yöqotilişini kamaytiriş ustuvor vazifalardandir. Bu yönalişda xizmat sifati va masʼuliyatni oşiriş, isteʼmolçilarda suvdan foydalaniş madaniyatini şakllantirişga alohida eʼtibor qaratilmoqda.
Amudaryo tumanida Qoraqalpoğiston Respublikasi quriliş va uy-joy kommunal xöjaligi sohasida nazorat qiliş hududiy inspektsiyasi hamda “Qoraqalpoq suv taʼminoti” aktsiyadorlik jamiyatining tuman filiali xodimlari hamkorligida mahallalarda xonadonma-xonadon tarğibot işlari olib borilmoqda. Bu suhbatlar aholini suvdan oqilona foydalaniş, hisob-kitobda aniqlikni taʼminlaş va tölov intizomini yuksaltirişga qaratilgan. Şuningdek, suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlarni aniqlaş va ularning oldini oliş böyiça profilaktik çoralar körilmoqda. Bu kabi tadbirlar suv resurslarini tejaş va tizimning samaradorligini oşirişda muhim ahamiyat kasb etadi.
Suv taʼminoti tarmoqlariga özboşimçalik bilan ulaniş, hisoblagiçlarning plombalarini buziş yoki körsatkiçlarini soxtalaştiriş kabi qoidabuzarliklar nafaqat iqtisodiy zarar yetkazadi, balki butun suv taʼminoti tizimining işonçliligi va barqarorligiga putur yetkazadi. Şu sababli, Özbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi Kodeksida bunday harakatlar uçun qatʼiy javobgarlik belgilangan.
Qonunbuzarlik holatlarida fuqarolarga bazaviy hisoblaş miqdorining ön baravaridan ön beş baravarigaça, mansabdor şaxslarga esa ön beş baravaridan yigirma beş baravarigaça jarima qöllanilişi nazarda tutilgan. Bu kabi jazo çoralari suv resurslaridan noqonuniy foydalanişning oldini oliş, hisob-kitob intizomini mustahkamlaş va suv taʼminoti tizimining uzluksiz işlaşini taʼminlaşga qaratilgan. Qonunbuzarliklar oqibatida butun tizimning işonçliligi va samaradorligi izdan çiqadi, natijada halol tölov qiluvçi aholi ham bevosita jabr köradi.
Aholining huquqiy ongi va javobgarlik hissi ortgan sari, suv taʼminoti tizimidagi muammolar kamayib, uning samaradorligi oşib boradi. Bu esa nafaqat iqtisodiy barqarorlikni, balki ijtimoiy muvozanatni taʼminlaşda ham muhim örin tutadi. Suv resurslarini tejamli va oqilona boşqariş – bugungi kunning ustuvor talabi hisoblanadi, ayniqsa keskinlaşib borayotgan iqlim özgarişlari şaroitida. Tizimli va maqsadli işlar suvdan foydalanişda masʼuliyat va nazoratni mustahkamlab, keng kölamli ekologik barqarorlikni taʼminlaşga xizmat qiladi. Har bir fuqaroning suvga bölgan masʼuliyatli munosabati umumiy farovonlik va barqaror kelajakni taʼminlaşda hal qiluvçi ahamiyatga ega.
Xayrat Tulekbayev, Qoraqalpoğiston Respublikasi hududiy quriliş va uy-joy kommunal hujaligi soxasida nazorat qiliş inspektsiyasining şuʼba boşliği
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
