Ichimlik suvi resurslarini boshqarish: muammolar, yechimlar va javobgarlik

Ichimlik suvi inson hayoti uchun eng muhim va zarur resurslardan biri hisoblanadi. Uning mavjudligi va sifati jamiyat salomatligi, iqtisodiy rivojlanish va ekologik barqarorlikning asosidir. Biroq, bugungi kunda dunyo miqyosida suv zaxiralarining kamayishi va unga boʻlgan talabning ortishi jiddiy global muammoga aylanmoqda. Global iqlim oʻzgarishi, aholi sonining oʻsishi, sanoat va qishloq xoʻjaligida suvdan samarasiz foydalanish kabi omillar suv taqchilligini kuchaytirmoqda. Bu esa koʻplab davlatlar, jumladan, Oʻzbekiston uchun ham dolzarb vazifalarni yuzaga keltirmoqda.

Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda joylashgan boʻlib, suv resurslariga boʻlgan ehtiyoji yuqori. Prognozlarga koʻra, 2030-yilga borib, Oʻzbekistonda yiliga 7 milliard kub metr suv yetishmovchiligi kuzatilishi mumkin. Bu esa suv resurslaridan oqilona va unumli foydalanish, shuningdek, hisob-kitob intizomini taʼminlashni yanada muhim ahamiyatga ega qilmoqda.

Oʻzbekistonda ichimlik suvi taʼminoti sohasida bir qator muammolar mavjud. Bularning asosiylaridan biri suv resurslaridan notoʻgʻri va samarasiz foydalanishdir. Qishloq xoʻjaligida eskirgan sugʻorish usullari, sanoatda suvni tejash texnologiyalarining yetarli emasligi suv isrofgarchiligiga olib kelmoqda. Bundan tashqari, suv tarmoqlariga noqonuniy ulanishlar, hisoblagichlarning plombalarini buzish yoki koʻrsatkichlarini soxtalashtirish kabi qoidabuzarliklar tizim samaradorligiga jiddiy ziyon yetkazadi. Bunday harakatlar moliyaviy yoʻqotishlarga, suvning noqonuniy isteʼmoliga va oxir-oqibat halol toʻlov qiluvchi aholining ham suv taʼminotida uzilishlarga duch kelishiga sabab boʻladi.
Aholining suvdan foydalanish madaniyatining pastligi ham muammolardan biridir. Koʻp hollarda suvdan behuda foydalanish, uning qadriga yetmaslik holatlari kuzatiladi. Bu esa suv resurslarining yanada tezroq kamayishiga olib keladi va kelajak avlodlar uchun jiddiy xavf tugʻdiradi.

Yuqorida qayd etilgan muammolarni hal etish maqsadida Oʻzbekistonda, xususan, Amudaryo tumanida keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda. Aholini toza ichimlik suvi bilan barqaror va uzluksiz taʼminlash, suv taʼminoti infratuzilmasini zamonaviylashtirish va suv yoʻqotilishini kamaytirish ustuvor vazifalardandir. Bu yoʻnalishda xizmat sifati va masʼuliyatni oshirish, isteʼmolchilarda suvdan foydalanish madaniyatini shakllantirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda.

Amudaryo tumanida Qoraqalpogʻiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish hududiy inspektsiyasi hamda “Qoraqalpoq suv taʼminoti” aktsiyadorlik jamiyatining tuman filiali xodimlari hamkorligida mahallalarda xonadonma-xonadon targʻibot ishlari olib borilmoqda. Bu suhbatlar aholini suvdan oqilona foydalanish, hisob-kitobda aniqlikni taʼminlash va toʻlov intizomini yuksaltirishga qaratilgan. Shuningdek, suv tarmoqlariga noqonuniy ulanishlarni aniqlash va ularning oldini olish boʻyicha profilaktik choralar koʻrilmoqda. Bu kabi tadbirlar suv resurslarini tejash va tizimning samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Suv taʼminoti tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulanish, hisoblagichlarning plombalarini buzish yoki koʻrsatkichlarini soxtalashtirish kabi qoidabuzarliklar nafaqat iqtisodiy zarar yetkazadi, balki butun suv taʼminoti tizimining ishonchliligi va barqarorligiga putur yetkazadi. Shu sababli, Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksida bunday harakatlar uchun qatʼiy javobgarlik belgilangan.

Qonunbuzarlik holatlarida fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa oʻn besh baravaridan yigirma besh baravarigacha jarima qoʻllanilishi nazarda tutilgan. Bu kabi jazo choralari suv resurslaridan noqonuniy foydalanishning oldini olish, hisob-kitob intizomini mustahkamlash va suv taʼminoti tizimining uzluksiz ishlashini taʼminlashga qaratilgan. Qonunbuzarliklar oqibatida butun tizimning ishonchliligi va samaradorligi izdan chiqadi, natijada halol toʻlov qiluvchi aholi ham bevosita jabr koʻradi.

Aholining huquqiy ongi va javobgarlik hissi ortgan sari, suv taʼminoti tizimidagi muammolar kamayib, uning samaradorligi oshib boradi. Bu esa nafaqat iqtisodiy barqarorlikni, balki ijtimoiy muvozanatni taʼminlashda ham muhim oʻrin tutadi. Suv resurslarini tejamli va oqilona boshqarish – bugungi kunning ustuvor talabi hisoblanadi, ayniqsa keskinlashib borayotgan iqlim oʻzgarishlari sharoitida. Tizimli va maqsadli ishlar suvdan foydalanishda masʼuliyat va nazoratni mustahkamlab, keng koʻlamli ekologik barqarorlikni taʼminlashga xizmat qiladi. Har bir fuqaroning suvga boʻlgan masʼuliyatli munosabati umumiy farovonlik va barqaror kelajakni taʼminlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Xayrat Tulekbayev, Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududiy qurilish va uy-joy kommunal hujaligi soxasida nazorat qilish inspektsiyasining shuʼba boshligʻi