Internet – yoshlarga imkoniyatmi yoki tahdid?

XX asr oxirida internet odamlar hayotiga keng kirib keldi. Bu texnologik yutuq jamiyat taraqqiyoti uchun yangi ufqlarni ochdi. “Uzoqni yaqin qildi” degan ibora aynan internetga nisbatan aytilgandek tuyuladi. Chunki odamlar minglab kilometr uzoqlikdagi insonlar bilan bir zumda muloqot qilish, maktab loyihalari uchun kerakli maʼlumotlarni topish yoki hatto kechki ovqat uchun retsept izlash imkoniyatiga ega boʻldi.

Bugungi kunda internet turli yoshdagi insonlar uchun bebaho manbaga aylangan. Bilim olish, yangiliklardan xabardor boʻlish, onlayn savdo qilish kabi imkoniyatlar hayotimizni ancha yengillashtirmoqda. Ayniqsa, elektron tijorat, bank xizmatlaridan foydalanish, masofaviy ishlash kabi jarayonlar odatiy holga aylandi. Bu esa kundalik hayotda vaqt va kuchni tejashga xizmat qilmoqda.

Biroq internetning salbiy taʼsirlarini ham inkor etib boʻlmaydi. Bugun bolalar va yoshlarning koʻpchiligi kunning asosiy qismini ekran qarshisida oʻtkazmoqda. Bu holat ularning hayot tarzi, ruhiy holati va jamiyatdagi oʻrni bilan bogʻliq turli muammolarni keltirib chiqarmoqda.

Internetdan ortiqcha foydalanish oqibatida mustaqil fikrlash salohiyati zaiflashmoqda, cheksiz axborot oqimi esa yoshlarni chalgʻitib, bilim olishga boʻlgan qiziqishni kamaytirmoqda. Oqibatda real hayotdagi muloqot ikkinchi darajaga tushib qolmoqda. Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlardagi yolgʻon maʼlumotlar, manipulyatsiya va zararli kontent yosh ongga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Bu esa ularda befarqlik, yolgʻizlik, hatto depressiya holatlarini keltirib chiqarmoqda.

Sogʻliq nuqtai nazaridan ham internetdan haddan tashqari foydalanish jiddiy muammolarga olib kelishi mumkin. Doimiy ravishda ekran qarshisida oʻtirish koʻz salomatligiga zarar yetkazadi, notoʻgʻri holatda oʻtirish esa gavda tuzilishini buzadi. Uyqu rejimi buzilishi va jismoniy faollikning kamayishi umumiy salomatlikka salbiy taʼsir koʻrsatadi.

Shu bilan birga, davlat tomonidan yoshlar uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. “Yoshlar siyosati toʻgʻrisida”gi Qonun, “Yoshlar daftari” kabi tashabbuslar orqali ular bepul taʼlim olish, kredit va grantlar asosida oʻqish, kasb-hunar oʻrganish imkoniyatiga ega boʻlmoqda. Bu esa yoshlarning oʻz ustida ishlashi va kelajakka ishonch bilan qarashi uchun zamin yaratmoqda.

Afsuski, ushbu imkoniyatlar hamisha toʻgʻri yoʻnaltirilmayapti. Ayrim yoshlar bu imkoniyatlardan unumli foydalanish oʻrniga vaqtini foydali boʻlmagan, baʼzan zararli kontentlar bilan oʻtkazmoqda. “Toʻqlikka shoʻxlik” degan ibora aynan shunday holatlarga mos keladi.

Koʻp yillik tajribaga ega ustozlarimizning fikrlariga koʻra, internet yoshlar uchun bilim va madaniyat eshiklarini ochgani barobarida yuzma-yuz muloqotning kamayishiga ham olib kelmoqda. Yoshlar virtual hayotda yashashga moyil boʻlib borayotgani esa ularda psixologik muammolar, oʻzini past baholash va yolgʻizlik hissining kuchayishiga sabab boʻlmoqda. Shu bilan birga, internetda tarqalayotgan sunʼiy standartlar va soxta ideallar yoshlarni hayotga nisbatan notoʻgʻri yondashuvga olib kelayotgani taʼkidlandi.

Bularning barchasi shuni koʻrsatadiki, internet hayotimizga katta qulaylik va imkoniyatlar olib keldi. Ammo u bilan birga muayyan tahdidlar ham mavjud. Shuning uchun internetdan foydalanishda ehtiyotkor boʻlish, vaqtni unumli sarflash va real hayotga ham yetarlicha eʼtibor qaratish zarur. Ayniqsa, yoshlar internetdan faqat bilim olish, shaxsiy rivojlanish va ijobiy aloqalar oʻrnatish maqsadida foydalanishlari lozim. Shundagina internet tahdid emas, haqiqiy imkoniyatga aylanadi.

Mashhura Baxrinova, OʻzDJTU Xalqaro jurnalistika fakulteti talabasi.

(Foto: kun.uz)