Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligi — ekologik muhitni yaxshilash yoʻlida xayrli tashabbuslar maskani

2025-yil – Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili  

Yurtimizda oʻrmonlarni koʻpaytirish va yashil hududlarni kengaytirish yoʻlida muhim ishlar olib borilmoqda. Bu borada Amudaryo tumanidagi Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligi ham yashil maydonlarni asrash, ekologik muhitni yaxshilash, tuproq unumdorligini oshirish va shu kabi boshqa koʻplab muhim vazifalarni bajaryapti. Oʻrmon xoʻjaligida tashkil etilgan koʻchatxonalar, ularda oʻstirilayotgan turli manzarali daraxtlar va oʻrmonzorlar ekologik muammolarni hal etishda muhim omil hisoblanadi.

Oʻrmon xoʻjaligi Nazarxon va Qipchoq boʻlimlaridan iborat boʻlib, xoʻjalik xodimlari asosan, qum oʻrmonlari va saksovulzorlarni saqlash hamda qoʻriqlash ishlari bilan shugʻullanadi. Shuningdek, mevali va manzarali daraxt koʻchatlarini yetishtirishga ham alohida eʼtibor qaratiladi. Oʻrmon xoʻjaligidagi koʻchatxonada, asosan, manzarali, igna bargli, mevali daraxtlar va saksovul koʻchatlari yetishtiriladi.

Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligida 2024-yilda dastlabki rejaga muvofiq, 20 gektar oʻrmon fondi yerlarini foydalanishga kiritish belgilangan boʻlib, bu koʻrsatkich toʻliq bajarildi. Oʻrmonzorlar va butazorlar maydonini kengaytirish boʻyicha belgilangan reja 800 gektar boʻlib, amalda bu koʻrsatkich 5 ming 915 gektarga yetkazildi. Shuningdek, 4 ming 200 kg miqdorida daraxt va buta urugʻlarini tayyorlash belgilangan boʻlib, amalda 30 ming 125 kg urugʻlar tayyorlandi. Ushbu urugʻlar, asosan, Orol dengizining qurigan tubida oʻrmonzorlar barpo etish maqsadida yetkazib beril­yapti.

Tut koʻchatlarini yetishtirish boʻyicha ham kutilganidan ancha yuqori natijalar qayd etildi. Belgilangan 110 ming dona koʻchat oʻrniga 342 ming dona koʻchat yetishtirildi.

Xususiy sektor bilan hamkorlikda chorvachilikni rivojlantirish boʻyicha 531 bosh chorva yetishtirish rejasi 163,5 foizga bajarildi. Parrandachilik yoʻnalishida ham umumiy reja 11 ming 860 bosh oʻrniga 11 870 bosh qilib bajarildi.  Asalarichilik sohasida esa 1 ming 700 uyada shuncha oila asalari yetishtirilib, reja 100,6 foizga bajarildi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish yoʻnalishida ham belgilangan rejadan 65,8 foiz yuqori koʻrsatkich qayd etildi. Dorivor va ozuqabop oʻsimliklar yetishtirish hajmi 70 tonnani tashkil etdi.

2019-2024-yillar davomida xoʻjalikda jami 106 gektar maydonda ihota oʻrmonzorlari barpo etildi. Bundan tashqari, shu yillar ichida 31 ta hududda joylashgan 140 ta fermer xoʻjaligi hududiga 161 ming 157 dona koʻchat ekildi. Ushbu ishlarning asosiy maqsadi – shamol va qum koʻchishining oldini olish, yerlarning hosildorligini oshirish hamda ekologik muhitni yaxshilashdir.

2024-yilda 82ta tashkilot va korxona bilan 151 ming 792 dona koʻchat yetkazib berish boʻyicha shartnoma imzolandi. Jumladan, fuqarolar yigʻinlari bilan 18 ming 300 dona koʻchat uchun shartnoma tuzilgan boʻlib, turli tashkilotlar 40 ming 881 dona koʻchat bilan taʼminlandi. Jumur ovul mahallasida “Mening bogʻim” loyihasi doi­rasida 2,5 gektar maydon obodonlashtirilib, hudud tabiiy goʻzallik mas­kaniga aylantirildi. Mazkur bogʻ hududiga jami 1 ming 417 tup, jumladan 447 tup yasen, 428 tup katalpa va 542 tup qayragʻoch koʻchatlari ekildi. Shuning­dek, boqqa 10 ta oʻrindiq va 10 ta chiqindi qutisi oʻrnatilib, aholi uchun qulay sharoit yaratildi.

Joriy yilda Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligi tomonidan amalga oshirilishi rejalashtirilgan ishlar ham keng koʻlam kasb etadi. Xususan, oʻrmon fondi yerlaridan oqilona foydalanish maqsadida tumanda 231,5 gektar yer ajratilib, unda turli ekologik va iqtisodiy yoʻnalishdagi loyihalar amalga oshirilishi rejalashtirilgan.  

Tuman hududida 200 gektar maydonda choʻl oʻsimliklari, tez oʻsuvchi daraxtlar va butazorlar barpo etiladi. Bu nafaqat hududning ekologik holatini yaxshilash, balki havoning tozaligini taʼminlash va tuproqni eroziyadan himoya qilishda muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, koʻkalamzorlashtirish ishlarini yanada kengaytirish maqsadida 0,5 gektar yerda mevali va manzarali daraxtlar koʻchatxonasi tashkil etilishi rejalashtirilgan.  

Dorivor oʻsimliklar – naʼmatak, lavanda, moychechak, dalachoy va togʻrayhon yetishtirish maqsadida 30 gektar maydon ajratiladi. Bu oʻsimliklar tibbiy va farmatsevtika sohasida keng qoʻllanilib, ulkan iqtisodiy salohiyatga ega. Shuningdek, 1 gektar yerda donli, dukkakli va poliz ekinlari yetishtirish ham nazarda tutilgan. Bundan tashqari, 116 gektar yer ajratib, kambagʻal oilalar aʼzolarining bandligini taʼminlash maqsad qilingan.

“2025-yilda aholi band­ligini taʼminlash va kambagʻallikni qisqartirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Prezident Qarorida belgilangan vazifalarga koʻra, Amudaryo tumanida 7 ta mahallaga – Uyshin, Amir Temur nomli, Boʻz yop, Kuyuk koʻpir, Oq oltin, Bobur nomli va Qangli ovul va mahalla fuqarolar yigʻinlariga umumiy 6 ming 832 tup manzarali daraxt koʻchatlari va qalamchalar yetkazib berilishi rejalashtirilgan.  

Ekish uchun tumanning tuproq-iqlim sharoitidan kelib chiqib, tut, qayragʻoch va terak kabi tez oʻsuvchi hamda havoni tozalashda muhim ahamiyatga ega boʻlgan daraxt turlari tanlangan. Bu nafaqat atrof-muhitni obodonlashtirish, balki hududning iqlim sharoitini yaxshilash, chang va issiqlikni kamaytirish, suv resurslaridan tejamkorlik bilan foydalanish imkonini beradi.

Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligida hozirda 56 nafar xodim faoliyat yuritmoqda. Har bir xodim oʻrmonlarni himoya qilish, noqonuniy daraxt kesish va yongʻinlarning oldini olish, shuningdek, ekotizimni saqlashda jonkuyarlik bilan mehnat qilmoqda.

Erkinboy Toʻrayev, Qipchoq davlat oʻrmon xoʻjaligi direktori.