Pensiya taʼminoti: islohotlar, raqamlar, tahlil

Pensiya haqida gap ketganida sodda va samimiy xalqimizning ajib odatlari esingga tuşadi... Dunyoning allaqaysi burçagida davlatdan qarilik nafaqasi olayotgan nafaqaxördan pullarini nimaga sarflayotgani haqida söralsa, öziga şaxsiy nimadir xarid qilişi, sayohatga borişi, umuman, nafaqasini özi uçun yönaltirayotganini aytişi mumkin. Bizning bolaparvar, nur yuzli keksalarimizning köpçiligi esa nafaqa pulidan şirindan-şakar nevaralariga ham “uluş” berişi heç kimga sir emas. Ha, nuroniylarimiz doimo uyim, oilam, farzandlarim, deya yaşaydi. Har neʼmatni birgalikda baham köradi.

Söngi yillarda keksalarimizga bölgan eʼtibor, ularning moddiy taʼminoti, jamiyat hayotidagi iştirokiga alohida urğu berilib, pensiya tizimi ham isloh qilindi. Jumladan, davlatimiz rahbarining 2023-yil 1-noyabrdagi “Aholiga pensiya tayinlaş böyiça körsatiladigan davlat xizmatlari sifatini yanada oşirişga qaratilgan qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi qaroriga köra, 2024-yil 1-yanvardan boşlab, fuqarolarga davlat pensiyalarini tayinlaş uçun amaldagi tartibga qöşimça ravişda ularning xohişiga köra, Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali ham ariza beriş huquqi berildi.

Şuningdek, hujjatga köra, 2025-yil 1-martdan boşlab, fuqarolarga yoşga doir pensiyalarni “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti töğrisida”gi Özbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasida belgilangan yoşga tölişi munosabati bilan alohida murojaat talab etmagan holda, proaktiv şaklda tayinlaş tartibi joriy etiladi.

Amudaryo tumanida ham bu sohada qabul qilinayotgan huquqiy hujjatlarning mohiyati va ijrosiga soha xodimlari tomonidan alohida masʼuliyat bilan yondaşilmoqda. Iqtisodiyot va Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan taşqari Pensiya jamğarmasi Amudaryo tumani bölimida bugungi kunda 8 nafar xodim faoliyat yuritadi. Ular öz iş faoliyati davomida sohaga oid yangiliklar, qabul qilinayotgan Qarorlar ijrosi, mazmun-mohiyati, şuningdek, pensiya masalasida aholidan kelib tuşayotgan murojaatlar muhokamasi hamda galdagi vazifalar yuzasidan özaro tez-tez suhbatlar olib boradilar. Bu esa, işlarning öz vaqtida, tizimli olib borilişiga zamin yaratadi.

Maʼlumot uçun, 2025-yil 1-yanvar holatiga köra tumanimizdagi pensionerlar soni 24 ming 601 nafarni taşkil qiladi. Ularga har oyda 30,8 mlrd söm tölanib kelinmoqda. Şundan, 18 ming 771 nafariga bank plastik kartalari orqali, 5 ming 830 nafariga esa naqd pul körinişida pensiya öz vaqtida tölab kelinmoqda.

Maʼlumki, ayrim oilalarning moddiy holati yaxşilanişida oila byudjetiga har oy kirayotgan tuşumlar bilan bir qatorda davlatimiz tomonidan berilayotgan pensiya taʼminotining ham öz örni bor. Baʼzi keksalarimiz yoki nogironligi bölgan şaxslar öz pensiyasi yoki nafaqasi hisobidan soğliğini tiklaşi, sanatoriylarga borişi yoki özi uçun zarur bölgan vositani xarid qilişi mumkin. Şundan kelib çiqadigan bölsak, pensiyalarning öz vaqtida tölanişi muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda yoşga doir pensiya oluvçi 20 ming 266 nafar amudaryoliklar ham davlatimizning ijtimoiy taʼminotga qaratayotgan eʼtiboridan mamnun.

Xabaringiz bor, fuqarolarning pensiya taʼminoti sohasidagi qonunçilikni amaliyotda qöllaşda yuzaga kelayotgan turli xil yondaşuvlarning oldini oliş va korruptsiyani yuzaga keltiruvçi holatlarga barham beriş, ijtimoiy adolat tamoyilidan kelib çiqib, nogironligi bölgan şaxslarning daromadlarini oşiriş, ularning mehnatini munosib baholaş, şuningdek pensiya miqdorini köpaytiriş maqsadida 2022-yil 26-oktyabrda “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti töğrisida”gi Özbekiston Respublikasi qonuniga pensiya tayinlaş tartibini takomillaştirişga qaratilgan özgartiriş va qöşimçalar kiritiş haqida”gi Özbekiston Respublikasi qonuni qabul qilingan edi. Unga köra, I va II guruh nogironlik pensiyasi tayinlanganidan keyingi işlangan vaqt iş stajiga qöşib hisoblanişi, I va II guruh nogironlik pensiyasi tayinlanganidan keyin kamida 1-yil iş stajiga ega bölsa, fuqaroning arizasi asosida iş staji va iş haqi inobatga olingan holda pensiya har ikki yilda bir marotaba qayta hisoblab çiqilişi belgilangan. Bunda, pensiyani qayta hisoblaş fuqaro pensiya miqdorini qayta hisoblaş uçun murojaat qilgan sanadagi uşbu Qonunning 17-moddasida körsatilgan yoşga nisbatan talab qilingan iş stajidan kelib çiqqan holda amalga oşirilişi belgilangan. Bu esa, öz navbatida, nogironligi bölgan şaxslarning ijtimoiy himoyasini yanada kuçaytirişga, ularning huquq va erkinliklarini taʼminlaşga, ijtimoiy adolat tamoyillaridan kelib çiqib, moddiy jihatdan qöllab-quvvatlaşga, turmuş darajasini oşirişga xizmat qiladi.

Hozirda tumanimizda nogironlik pensiyasi oluvçilar 2 ming 936 nafarni taşkil qiladi. Şundan, I guruh köz kasalligi böyiça röyxatda turgan nafaqa oluvçilar 312 nafar, I guruh nogironligi bölgan şaxslar 482 nafar, II guruh nogironligi bölgan şaxslar 2 ming 339 nafar, III guruh nogironligi bölgan şaxslar 115 nafarni taşkil etadi. Şu bilan birga, 1 ming 265 nafar boquvçisini yöqotganlik pensiyasini oluvçilar röyxatga olingan.

Keyingi yillarda pensiya tizimida bir qator normativ huquqiy hujjatlar qabul qilinmoqda. Şu bilan birga sohada fuqarolarning murojaatlari bilan işlaş, ularga yeçim topiş, mavjud muammolarni bartaraf etiş maqsadida Özbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan taşqari Pensiya jamğarmasi ijro etuvçi apparatining “1271” murojaatlarni qabul qiliş qisqa raqami hamda jamğarmaning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari faoliyat körsatmoqda. Albatta, bundan közlangan maqsad bitta – xalqni rozi qiliş. Xalq öz hayotidan rozi bölgan yurtda esa özaro totuvlik hukm suradi.

Aziza Madrahimova