Пенсия таъминоти: ислоҳотлар, рақамлар, таҳлил

Пенсия ҳақида гап кетганида содда ва самимий халқимизнинг ажиб одатлари эсингга тушади... Дунёнинг аллақайси бурчагида давлатдан қарилик нафақаси олаётган нафақахўрдан пулларини нимага сарфлаётгани ҳақида сўралса, ўзига шахсий нимадир харид қилиши, саёҳатга бориши, умуман, нафақасини ўзи учун йўналтираётганини айтиши мумкин. Бизнинг болапарвар, нур юзли кексаларимизнинг кўпчилиги эса нафақа пулидан шириндан-шакар невараларига ҳам “улуш” бериши ҳеч кимга сир эмас. Ҳа, нуронийларимиз доимо уйим, оилам, фарзандларим, дея яшайди. Ҳар неъматни биргаликда баҳам кўради.

Сўнги йилларда кексаларимизга бўлган эътибор, уларнинг моддий таъминоти, жамият ҳаётидаги иштирокига алоҳида урғу берилиб, пенсия тизими ҳам ислоҳ қилинди. Жумладан, давлатимиз раҳбарининг 2023 йил 1 ноябрдаги “Аҳолига пенсия тайинлаш бўйича кўрсатиладиган давлат хизматлари сифатини янада оширишга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорига кўра, 2024 йил 1 январдан бошлаб, фуқароларга давлат пенсияларини тайинлаш учун амалдаги тартибга қўшимча равишда уларнинг хоҳишига кўра, Давлат хизматлари марказлари ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали ҳам ариза бериш ҳуқуқи берилди.

Шунингдек, ҳужжатга кўра, 2025 йил 1 мартдан бошлаб, фуқароларга ёшга доир пенсияларни “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 7-моддасида белгиланган ёшга тўлиши муносабати билан алоҳида мурожаат талаб этмаган ҳолда, проактив шаклда тайинлаш тартиби жорий этилади.

Амударё туманида ҳам бу соҳада қабул қилинаётган ҳуқуқий ҳужжатларнинг моҳияти ва ижросига соҳа ходимлари томонидан алоҳида масъулият билан ёндашилмоқда. Иқтисодиёт ва Молия вазирлиги ҳузуридаги Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Амударё тумани бўлимида бугунги кунда 8 нафар ходим фаолият юритади. Улар ўз иш фаолияти давомида соҳага оид янгиликлар, қабул қилинаётган Қарорлар ижроси, мазмун-моҳияти, шунингдек, пенсия масаласида аҳолидан келиб тушаётган мурожаатлар муҳокамаси ҳамда галдаги вазифалар юзасидан ўзаро тез-тез суҳбатлар олиб борадилар. Бу эса, ишларнинг ўз вақтида, тизимли олиб борилишига замин яратади.

Маълумот учун, 2025 йил 1 январь ҳолатига кўра туманимиздаги пенсионерлар сони 24 минг 601 нафарни ташкил қилади. Уларга ҳар ойда 30,8 млрд сўм тўланиб келинмоқда. Шундан, 18 минг 771 нафарига банк пластик карталари орқали, 5 минг 830 нафарига эса нақд пул кўринишида пенсия ўз вақтида тўлаб келинмоқда.

Маълумки, айрим оилаларнинг моддий ҳолати яхшиланишида оила бюджетига ҳар ой кираётган тушумлар билан бир қаторда давлатимиз томонидан берилаётган пенсия таъминотининг ҳам ўз ўрни бор. Баъзи кексаларимиз ёки ногиронлиги бўлган шахслар ўз пенсияси ёки нафақаси ҳисобидан соғлиғини тиклаши, санаторийларга бориши ёки ўзи учун зарур бўлган воситани харид қилиши мумкин. Шундан келиб чиқадиган бўлсак, пенсияларнинг ўз вақтида тўланиши муҳим аҳамият касб этади. Ҳозирги кунда ёшга доир пенсия олувчи 20 минг 266 нафар амударёликлар ҳам давлатимизнинг ижтимоий таъминотга қаратаётган эътиборидан мамнун.

Хабарингиз бор, фуқароларнинг пенсия таъминоти соҳасидаги қонунчиликни амалиётда қўллашда юзага келаётган турли хил ёндашувларнинг олдини олиш ва коррупцияни юзага келтирувчи ҳолатларга барҳам бериш, ижтимоий адолат тамойилидан келиб чиқиб, ногиронлиги бўлган шахсларнинг даромадларини ошириш, уларнинг меҳнатини муносиб баҳолаш, шунингдек пенсия миқдорини кўпайтириш мақсадида 2022 йил 26 октябрда “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонунига пенсия тайинлаш тартибини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси қонуни қабул қилинган эди. Унга кўра, I ва II гуруҳ ногиронлик пенсияси тайинланганидан кейинги ишланган вақт иш стажига қўшиб ҳисобланиши, I ва II гуруҳ ногиронлик пенсияси тайинланганидан кейин камида 1 йил иш стажига эга бўлса, фуқаронинг аризаси асосида иш стажи ва иш ҳақи инобатга олинган ҳолда пенсия ҳар икки йилда бир маротаба қайта ҳисоблаб чиқилиши белгиланган. Бунда, пенсияни қайта ҳисоблаш фуқаро пенсия миқдорини қайта ҳисоблаш учун мурожаат қилган санадаги ушбу Қонуннинг 17-моддасида кўрсатилган ёшга нисбатан талаб қилинган иш стажидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилиши белгиланган. Бу эса, ўз навбатида, ногиронлиги бўлган шахсларнинг ижтимоий ҳимоясини янада кучайтиришга, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашга, ижтимоий адолат тамойилларидан келиб чиқиб, моддий жиҳатдан қўллаб-қувватлашга, турмуш даражасини оширишга хизмат қилади.

Ҳозирда туманимизда ногиронлик пенсияси олувчилар 2 минг 936 нафарни ташкил қилади. Шундан, I гуруҳ кўз касаллиги бўйича рўйхатда турган нафақа олувчилар 312 нафар, I гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар 482 нафар, II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар 2 минг 339 нафар, III гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар 115 нафарни ташкил этади. Шу билан бирга, 1 минг 265 нафар боқувчисини йўқотганлик пенсиясини олувчилар рўйхатга олинган.

Кейинги йилларда пенсия тизимида бир қатор норматив ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинмоқда. Шу билан бирга соҳада фуқароларнинг мурожаатлари билан ишлаш, уларга ечим топиш, мавжуд муаммоларни бартараф этиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва Молия вазирлиги ҳузуридаги Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси ижро этувчи аппаратининг “1271” мурожаатларни қабул қилиш қисқа рақами ҳамда жамғарманинг ижтимоий тармоқлардаги саҳифалари фаолият кўрсатмоқда. Албатта, бундан кўзланган мақсад битта – халқни рози қилиш. Халқ ўз ҳаётидан рози бўлган юртда эса ўзаро тотувлик ҳукм суради.

Азиза Мадраҳимова