XOLIQ OTANING OLIM ÖĞLI
Şiddat bilan oldinga intilayotgan avtomobil Navoiy şahriga yaqinlaşganida Islombek tezlikni pasaytirib, yonida atrofni jimgina kuzatib kelayotgan rafiqasi Saidaxonga yuzlandi:
– Şaharda bir muddat töxtab, dam olaylik, bolalarning ham qorni oçdi, birorta çoyxonaga kirib, çoy-poy içib olsak, çarçoğimiz çiqadi, – deya orqa örindiqda bir-biriga suyanişib ötirgan farzandlariga qarab qöşib qöydi, – bolalar ham çarçaşdi, şunaqami, manğitliklar!
Islombek farzandlariga deyarli har kuni şunday murojaat qilişga odatlangan, garçi, ular poytaxtda, Toşkent şahrida tuğilişsalar-da, tag zamini – ildizi Manğit şahri, Amudaryo tumani ekanligini eslatib, bu tabarruk ota makoniga farzandlari qalbida mehr-muhabbat tuyğularini uyğotişni özining otalik burçi deb biladi. Şundanmi, farzandlari ham har gal Manğitga, Amudaryo tumaniga boradigan kunni özgaça soğinç va orziqiş bilan kutişadi.
Bu safar ham bolalar Alloh rahmat qilsin, Xoliq otasining hayotlik paytlarida özlariga aytib bergan ertaklari, sovğa qilgan kitoblari, Toşkentga borganlarida: “Şaharlaring juda çiroyli, yaşaşga qulay, baribir bizning Manğit, Amudaryo tumanimiz hamma joydan keng, bahavo, daryo böyiga borib, çöl havosiga bir töysang, dunyoga qayta kelganday yaşarib ketasan”, deya bir-ikki kundayoq ortiga qaytgisi kelib qolişi, harçand qistaşmasin, nevaralariga hazillaşib: “Amudaryo – mening ota makonim, Manğit – ona şahrim, ota-onamning oldiga boray”, deb hazillaşib qöyişlarini alohida mehr bilan eslaşdi. Hatto Manğitga tezroq yetiş ilinjida Toşkentdan çiqqanlaridan beri tamaddi qilib olişni ham xohlaşmagandi
Xoliq Davletov. Taniqli advokat, adolat va haqiqat himoyaçisi bölgan bu insonni nafaqat Amudaryo tumanida, balki sobiq ittifoq davrida qardoş Turkmaniston respublikasi, Qoraqalpoğistonning deyarli barça tumanlarida, qöşni Xorazm viloyatida juda yaxşi bilişar, hayotlarida nohaqliklarga duç kelgan insonlar “Xoliq advokat” nomini eşitsalar, yelkalaridan bosib turgan taşvişlar yukidan xalos bölganday, yengil tortişardi.
Öz umri davomida el aro katta obrö-eʼtibor qozongan Xoliq Davletov oilasida öta intizomli, madaniyatli umr yöldoşi, qattiqqöl, qatʼiyatli, talabçan ota sifatida mavqei, hurmati baland inson edilar. Umr yöldoşi Saragul momo bilan beş öğil, ikki nafar qizlarini tarbiyali, el-yurtga munosib insonlar qilib voyaga yetkazgan “Xoliq advokat”ning ortida, agar taʼbir joiz bölsa, el-yurtga ifor taratgan, gurkiragan çamanlar qoldi. Yetti nafar farzand bugun yetti çaroğon, baxtiyor oila qörğonining egalari.
Katta xonadondan har tarafga taralgan teran ildizlarning zamini mustahkam, gullab-yaşnagan çamanistonga aylanişgan. Tez-tez öğil-qizlari, nevara-çevaralari qadrdon ota makonda jam bölişsalar, Saragul momoning baxtiyorlikdan yuragi hapriqib ketadi. Şundanmi, Islombek farzandlaridan ham köra, köproq özi onajonining diydoriga oşiqib turadi.
Navoiy şahrida biroz tamaddi qilib olişgaç:
– Endi yölimizning asosiy qismi çöl, – dedi Islombek bolalariga, – hali daryo böyiga borib, çöl havosidan bir töyib simirsak, dunyoga qayta kelganday, yaşnab-yaşarib ketamiz.
– Xoliq otamning gaplari! – çuğurlaşdi bolalari.
– Ha-aa, ana şu havo tortadi-da meni Manğitga, bolalarim.
Islombekning bu gapidan söng farzandlari baravariga:
– Bizni ham! – deya qarsak çalib yuborişdi. – Axir manğitlikmiz-ku!
Inson borki, oilam, Vatanim, deb umr böyi ana şu muqaddas göşalar tomon intilib yaşaydi. Xoliq ota va Saragul momolarning törtinçi farzandi bölgan Islombek Davletov 1968-yilda Manğit şahrida dunyoga keldi. 1975-1985-yillarda Manğit nomli( hozirgi 31-sonli) maktabni faqat aʼlo baholarga tugatgan Islombekning quriliş yönalişida öqiş orzusini eng avvalo ota-onasi, aka-ukalari çin dildan qöllab quvvatlaşdi. U öşa yiliyoq Toşkent Politexnika institutining sanoat va fuqaro qurilişi fakultetiga, qurilişni taşkil etiş va uning iqtisodiyoti yönalişi böyiça öqişga kirdi. Tabiatan tirişqoq va intizomli bölgan Islombek Davletov mazkur oliy taʼlim dargohini imtiyozli diplom bilan tugatdi va institut yöllanmasi, qolaversa, ustozlarining tavsiyasi bilan ipk mehnat faoliyatini Toşkent arxitektura va quriliş institutining qurilişda iqtisodiyot va boşqaruv kafedrasida assistent, keyinçalik dotsent lavozimlarida işlaşdan boşladi. Özidagi ilmiy salohiyatni rivojlantiriş maqsadida 1994-1997-yillarda özi faoliyat yuritayotgan institutda, aspiranturaning kunduzgi bölimida tahsil oldi.

Qisqa fursat içida yoş, izlanuvçan va qatʼiyatli mutaxassis sifatida institut ilmiy-pedagogika jamoasining hurmatiga sazovor bölgan Islombek Davletov, oddiy, xalqona til bilan aytganda, juda tez "ösdi". U 1999-2008-yillarda Toşkent arxitektura va quriliş instituti qurilişni boşqariş fakultetida örindoşlik asosida öquv işlari böyiça dekan muovini, 2008-2010-yillarda institutning moliya va iqtisodiyot işlari böyiça prorektori, 2010-2012-yillarda esa iqtisodiyot va köçmas mulkni boşqariş kafedrasi dotsenti, keyinçalik 11-yil davomida hozirgi Toşkent arxitektura va quriliş Universitetining menejment kafedrasi mudiri lavozimlarida faoliyat yuritdi. 2023-yilning may oyidan boşlab mazkur Universitetning menejment kafedrasi professori vazifasida ilmga çanqoq, tanlagan sohalari böyiça intiluvçan va izlanuvçan talaba-yoşlarga taʼlim-tarbiya berib kelmoqda.
Pedagogik faoliyati bilan birga ilmiy izlanişlarini muvaffaqiyatli olib borgan yoş olim 1999-yilda, 31 yoşida ÖzFA huzuridagi Iqtisodiyot institutining Ixtisoslaşgan Kengaşida “Loyiha yeçimlarining ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini baholaş (uy-joy qurilişi misolida)” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi.
Özbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining qarori bilan iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega böldi. 2002-yilda dotsent, 2019-yilda sanoat iqtisodiyoti ixtisosligi böyiça professor ilmiy unvonlariga sazovor bölgan Islombek Davletov tinimsiz olib borgan ilmiy izlanişlari, qolaversa, aziz va muhtarama onajonining duolari tufayli 2023-yilning sentyabr oyida “Uy-joylar loyiha yeçimlarini kompleks baholaşning ilmiy-uslubiy asoslari” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini ham muvaffaqiyatli himoya qildi.
Toşkent davlat transport Universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvçi DSc raqamli ilmiy Kengaşida uning xizmat körsatiş tarmoqlari iqtisodiyoti ixtisosligi böyiça himoya qilgan doktorlik dissertatsiyasi 2024-yilning 7iyun kuni Özbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan juda yuqori baholanib, unga iqtisodiyot fanlari doktori (DSs) ilmiy darajasi berildi.
– Ilm yöli – eng maşaqqatli, şu bilan birga juda masʼuliyatli, – derdi doim otasi Xoliq Davletov. – Ana şu maşaqqat va masʼuliyat yukini yelkalaşdan oğrinmagan insongina" igna bilan quduq qazib" Vataniga, xalqiga obi-hayot tutadi. Modomiki, ilm yölini tanlagan ekansan, ortga qaytma, ilm maşaqqati deb, zimmangdagi masʼuliyatni aslo unutma, buni unutgan kuning seni eng avval ota makoning – Manğit va manğitliklar unutişadi...
Islombek har gal ilm yölida çekkan maşaqqatlari, ilmiy işlari qölyozmalari ustida muk tuşib, neça-neça tunlarni bedor ötkazgan damlarini eslaganida otasining uşbu ögitlari quloqlari ostida jaranglaydi va ilm maşaqqatidan ortga çekinmagani tufayli taqdir öziga ravo körgan yaxşiliklar, kasbdoşlari va şogirdlarining samimiy mehridan köngli xotirjam tortadi. Axir manğitlik olimning 5ta ilmiy monografiyasi, öz yönalişi böyiça u yaratgan 3ta darslik, 20ta öquv-uslubiy qöllanma, 212ta eng muhim va dolzarb mavzulardagi ilmiy maqolalari, Respublika matbuoti orqali eʼlon qilingan, quriliş sohasiga oid muammolar yeçimiga bağişlangan 46ta, xorijiy jurnallarda çop etilib, jahon ilmiy jamoatçiligining yuksak eʼtirofiga sazovor bölgan 34ta ilmiy-munozarali maqolalari bilan Özbekiston ilm-faniga munosib hissasini qöşgan pedagog olim sifatida uning yuzi yoruğ.
Respublikada bölib ötgan ilmiy anjumanlarda öqigan maʼruzalarining özi 96ta gala töplamlarida çop etilib, 36ta Xalqaro anjumanlar töplamlariga ilmiy maqola va maʼruzalari kiritilgan. Qolaversa, Islombek Davletov ommaviy axborot vositalaridagi öz yönalişi böyiça çiqişlari orqali keng jamoatçilikka ham yaxşi taniş. Uning bevosita rahbarligida 80 nafardan ziyod bakalavr, 20 nafardan ortiq magistrlar tayyorlandi. Ayni paytda esa 4nafar tayanç doktorant va mustaqil izlanuvçilar Islombek Davletov rahbarligida ilmiy izlanişlar olib borişmoqda
Islombek Davletov Özbekistonning turli hududlarida amalga oşirilayotgan quriliş maydonlarida, uy-joy kommunal xöjaligi sohasidagi korxona va taşkilotlar hamda uy-joy mulkdorlari şirkatlarida bölganida Universitet talabalarining özi rahbarlik qilgan bitiruv malakaviy işlari va magistrlik dissertatsiyalarida berilgan taklif va tavsiyalar muvaffaqiyatli tarzda amaliyotga joriy etilayotganini körib, köngli taskin topadi. Şu bois, har gal qadrdon ota makoni – Manğit şahriga qaddini tik tutib, yoruğ yuz bilan kirib keladi. Otasi Xoliq Davletovning sinçkov nazarini his qilgan kabi bolaligi keçgan möʼjaz göşa, darvoza oldida "bolam!" deb butun vujudi bilan quçoğini oçib, u tomon talpingan muhtarama onajoni bağriga yoş boladay singib ketadi göyo. Haligina Amudaryo ustiga qurilgan muhtaşam köprikdan ötayotib, ota makonning, ota-onasining haroratli nafasini tuygan Islombek Davletov ona mehri naqadar uluğ neʼmat ekanligini. ana şu neʼmat inson yuragida Vatanga muhabbat tuyğusini ulğaytirişini yurak-yuragidan his qildi. Umr yöldoşi Saidaxon, ota kasbini tanlagan öğillari – yaqindagina “Boğlanuvçan quriliş materiallari texnologiyasi” mavzusidagi magistrlik işini muvaffaqiyatli himoya qilib, Toşkent arxitektura va quriliş Universitetining muhandislik fakultetida assistent vazifasida işlayotgan katta öğli Jaloliddin, arxitektura va quriliş Universiteti talabasi Nizomiddin, aqlli va dono qizlari, Toşkent davlat Iqtisodiyot universiteti talabasi Diyoraxon, Toşkent şahridagi 196-sonli umumtaʼlim maktabining aʼloçi öquvçisi Durdonaxonlarning tez-tez “Manğitga boraylik”, “Amudaryoni soğindim”, deyişlarida ham kindik qoni tomgan aziz tuproq – ota makonga çeksiz mehr-muhabbat bilan boğlanib qolgan vatanparvar insonlargagina xos SOĞINÇ mujassamligidan köngli xotirjam tortdi. Axir mana şu qutluğ oila muhiti, qadriyatlari uni voyaga yetkazdi, şaxs sifatida şakllantirdi. Ota-onasining duolari, bugun uni qutlagani kelgan oşna, yor-döstlarining işonçi orzulariga parvoz, qadamlariga quvvat bağişladi.
Islombekning bu galgi ota makonga taşrifi jigarbandlari, yaqin döstlari uçun çinakam bayramga aylanib ketdi. Xoliqovlar oilasidan yetişib çiqqan professor, fan doktorini qutlagani kelganlarning keçgaça keti uzilmadi. “Bolam”, deb bağriga bosgan Xoliq otaning döstlari, ezgu tilaklarining adoği yöq onajonining dugonalari, sobiq maktabdoş, sinfdoş döstlari u bilan faxrlanişdi, qadrdonlik mehri bilan hurmat-eʼtibor körsatişdi. Tökin dasturxon atrofidagi qadrdonlar davrasida farzandidan qoniqiş bilan baxtga çömib ötirgan 88 yoşli nuroniy onaxon Saragul momo duoga qöl oçdi:
– Yurtimiz tinç, xalqimiz ahil va birdam, hayotimiz farovon bölsin, köngillarida yaxşilik, mehr-oqibat degan uluğ neʼmatni ardoqlab, quvonçimizga oşna barçadan Alloh rozi bölsin, hammani şunday yaxşi kunlarga yetkazsin, amiyn!
Momoning ezgu tilaklari şu kuni bizning ham hamrohimiz böldi. Bu bağri keng, biri-biridan bilimdon farzandlar, nevara-çevaralar kamolidan obod va çaroğon katta xonadondagi öziga xos özbekona tutumlar, anʼanalarga dilimizda havas uyğondi.
Ha azizlar, kiroyi farzandlaring, nevaralaring, oilang şunday bölsa...
Robiya Yöldoşeva.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶