НИКОҲ ШАРТНОМАСИ ВА УНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ ҲАҚИДА БИЛАСИЗМИ?

Никоҳ шартномаси — никоҳланувчи шахсларнинг, эр ва хотиннинг никоҳда бўлган даврда ва (ёки) никоҳдан ажратилган тақдирда уларнинг мулкий ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгиловчи келишувидир (Оила кодексининг 29-моддаси).

Эндиликда қонуний мулк тартиби билан бирга мулкнинг шартномавий тартибига ҳам ўрин берилди. Яъни, эр-хотин ўзларининг мол-мулкига, унинг айрим турларига ёки эр-хотиндан ҳар бирининг мол-мулкига нисбатан биргаликдаги, улушли ёки алоҳида эгалик қилиш тартибини ўрнатишга ҳақли эканликлари белгиланади.

ШАРТНОМАНИНГ ТУЗИЛИШ ТАРТИБИ

Тузиш вақти: Шартнома никоҳ қайд этилишидан аввал ёки қайд этилганидан кейин исталган вақтда тузилиши мумкин.

Кучга кириши:

Никоҳгача тузилган бўлса, никоҳ давлат рўйхатига олинган кундан кучга киради.

Никоҳдаги эр-хотин томонидан тузилган бўлса, шартнома нотариал тасдиқланган кундан кучга киради.

Муҳим жиҳати: Никоҳланувчилар шартнома тузганидан кейин қачон никоҳ тузишлари лозимлиги белгиланмаган. Бироқ шартнома қачон тузилганидан қатъи назар, фақат никоҳ қайд этилгач кучга киради.

НИКОҲ ШАРТНОМАСИНИНГ АФЗАЛЛИГИ

Никоҳ шартномасининг афзаллиги шундаки, у мулкий муносабатларни тартибга солиш орқали оилани мустаҳкамлайди, эр-хотинни:

Бир-бирига тегишли мулкдан тўғри фойдаланишга ва уни яхши сақлашга;

Мулкий мажбуриятларини ўз вақтида бажаришга ундайди.

Дарҳақиқат, суд орқали мулкни бўлишдек кўнгилсиз тортишувларни бошидан кечирганлар никоҳ шартномаси зарурлигини тасдиқламоқдалар. Бу борада ҳуқуқий тарғиботнинг кучайтирилиши, никоҳланувчиларнинг никоҳ шартномалари қоидалари билан таништирилиши келгусида никоҳ шартномаларининг ривожланиши учун кенг имкониятлар яратади.

Никоҳ шартномаси фақатгина мулкий муносабатларнигина тартибга солади холос.

ШАРТНОМАНИНГ ҲАҚИҚИЙЛИК АСОСЛАРИ

Никоҳ шартномаси қуйидаги шартлар асосида тузилган деб ҳисобланади:

Хоҳиш мавжуд: Яъни, эркак ва аёлнинг иккаласи ҳам бундай шартнома тузишга рози бўлиши.

Шахсий иштирок: Шартномани имзолашда ҳар иккаласи ҳам шахсан иштирок этиши.

Нотариал тасдиқ: Шартнома нотариал тасдиқланган бўлиши шарт.

ХУЛОСА

Хулоса қиладиган бўлсак, никоҳ шартномасини тузиш келажакда оилаларда юз бериши мумкин бўлган низоли вазиятларнинг олди олинади. Шу билан бирга, эр-хотин ўртасида ўзаро ишонч, ҳурмат, меҳр-оқибат тамойилига асосланган бахтли турмуш тарзини шакллантиради.

Моҳира Эшмурадова, Амударё туман ФҲДЁ бўлими мудираси.