НИКОҲНИ СУД ТОМОНИДАН БЕКОР ҚИЛИШ (АЖРАТИШ) ТАРТИБИНИ БИЛАСИЗМИ?

Никоҳ — бу фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида (ФҲДЁ) тузиладиган ҳуқуқий бирликдир. Оила кодексининг 14-моддасига кўра, никоҳ тузиш ихтиёрийдир ва мажбур қилиш тақиқланади. Никоҳ ёши эркаклар ва аёллар учун ўн саккиз ёш этиб белгиланади. Оила кодексида никоҳнинг тугатилиши ва ажратиш тартиби белгиланган. Никоҳ:

Эр-хотиндан бирининг вафоти ёки суд улардан бирини вафот этган деб эълон қилиши оқибатида тугайди.

Эр-хотиндан бири ёки ҳар иккаласининг аризасига мувофиқ никоҳдан ажратиш йўли билан тугатилади.

Суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган эр ёки хотиннинг васийси берган аризага мувофиқ тугатилиши мумкин.

НИКОҲДАН АЖРАТИШ ТАРТИБИ

Никоҳдан ажратиш икки хил тартибда амалга оширилади:

1. ФҲДЁ органлари орқали ажратиш:

Оила кодексининг 42 ва 43-моддаларида назарда тутилган қуйидаги ҳолларда никоҳдан ажратиш фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида (ФҲДЁ) амалга оширилади:

Вояга етмаган болалари бўлмаган эр-хотин никоҳдан ажратишга ўзаро рози бўлсалар.

Агар эр-хотиндан бири суд томонидан бедарак йўқолган деб топилган бўлса.

Агар эр-хотиндан бири суд томонидан руҳий касаллиги ёки ақли заифлиги сабабли муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса.

Агар эр-хотиндан бири содир қилган жинояти учун уч йилдан кам бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилинган бўлса.

2. Суд тартибида ажратиш:

Никоҳдан ажратиш тўғрисидаги ишлар суд томонидан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексида даъво ишларини ҳал қилиш учун белгиланган тартибда кўриб чиқилади.

СУД ЖАРАЁНИ ВА ЯРАШТИРИШ ЧОРАЛАРИ

Суд ишнинг кўрилиши жараёнида эр-хотинга ярашиш учун олти ойгача муҳлат тайинлашга ҳақли. Бу муҳлат никоҳни сақлаб қолиш учун сўнгги имконият ҳисобланади.

Суд эр-хотинга ярашиш учун муҳлат тайинлаб, ишнинг кўрилишини кейинга қолдирган тақдирда, қуйидагиларни ёзма равишда хабардор қилиши керак:

Эр-хотиннинг бирга яшаш жойидаги фуқаролар йиғинининг яраштириш комиссиясини.

Агар улар бирга яшамаётган бўлса, ҳар бирининг яшаш жойидаги фуқаролар йиғинининг яраштириш комиссиясини эр-хотинни яраштириш бўйича тегишли чоралар кўриш учун уч кундан кечиктирмасдан.

Оила муқаддаслиги боис, маҳалла, оила ва хотин-қизлар ташкилотлари, бутун жамоатчилик томонидан ажрим ёқасига келган оилаларни тиклаш ва яраштириш чоралари кўрилади.

Оилани яраштириш ва сақлаб қолиш чоралари кўрилгандан кейин, Оила кодексининг 41-моддасига кўра, агар суд эр ва хотиннинг бундан буён биргаликда яшашига ва оилани сақлаб қолишга имконият йўқ деб топса, уларни никоҳдан ажратади.

Таъкидлаш жоизки, судлар энг аввало оила тўғрисидаги қонунчилик вазифаларидан келиб чиқиб, қонунда назарда тутилган ҳамда оилани мустаҳкамлаш, эр-хотин ва уларнинг болалари ҳуқуқлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган барча чораларни кўришлари лозим.

М. Б. Қайпова, Фуқаролик ишлар бўйича Амударё туман судининг судьяси.