ҲИМОЯ ОРДЕРИ НИМА ВА УНИ БЕРИШ ТАРТИБИ

Ўзбекистон Республикасининг “Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонунига кўра, ҳимоя ордери — бу тазйиқ ёки зўравонликдан жабрланган шахсни давлат томонидан ҳимоя қилишни таъминловчи расмий ҳужжат ҳисобланади.

Аёлларга зулм ёки зўравонлик қилган шахсларга нисбатан қонунда белгиланган тартибда таъсир чоралари кўрилади. Ҳимоя ордери эса хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олишга қаратилган индивидуал чоралардан биридир.

Хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш бўйича якка тартибдаги чора-тадбирлар деганда, аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи тегишли ваколатли органлар ва ташкилотларнинг тазйиқ ёки зўравонлик содир этишга мойил ёки уни содир этган, ғайриижтимоий хулқ-атворга эга шахсларни аниқлашга қаратилган фаолияти тушунилади.

Хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш бўйича индивидуал чораларни қўллашнинг асослари қуйидагилардан иборат:

– тазйиқ ва зўравонлик қурбонининг мурожаати;

– жисмоний ёки юридик шахсларнинг хабарлари;

– ваколатли органлар ва ташкилотлар ходимлари томоидан тазйиқ ва зўравонлик ёки уларни содир этишга уриниш фактларини бевосита аниқлаш;

– давлат органлари ва бошқа ташкилотлардан олинган материаллар.

Зўравонлик ҳолатлари аниқланганда, хотин-қизларни ҳимоя қилиш бўйича ваколатли органлар бу ҳақда дарҳол ички ишлар органларига хабар бериши шарт.

Ички ишлар органлари эса оғзаки ёки ёзма тарзда келиб тушган хабарлар асосида зудлик билан чора кўриши лозим.

Ҳимоя ордери тазйиқ ёки зўравонликдан жабрланган шахсга топширилади, унинг нусҳаси эса зўравонлик содир этган ёки шунга мойил шахсга берилади.

Ҳимоя ордерини бериш Ўзбекистон Республикасининг мазкур қонуни ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 4 январдаги 3-сон қарори билан тасдиқланган низом асосида тартибга солинади.

Ҳимоя ордери ички ишлар органининг масъул раҳбари томонидан расман чиқарилади. Шу билан бирга, зўравонлик содир этган шахс ордер шартлари, уларга амал қилмаслик оқибатлари ва хулқ-атворини ўзгартиришга қаратилган тузатиш дастурларидан ўтиш зарурлиги ҳақида хабардор қилинади.

Ҳудудда зўравонлик ҳолати ёки таҳдиди аниқланган пайтдан бошлаб 24 соат ичида ордер расмийлаштирилиши шарт. У рўйхатга олинган пайтдан кучга киради ва ўттиз кунгача амал қилади.

Ҳимоя ордери қуйидаги чекловларни ўз ичига олиши мумкин:

– тазйиқ ва зўравонлик қилишни тақиқлаш;

– тазйиқ ва зўравонлик қурбонлари билан уни содир этган шахс томонидан алоқа қилишни тақиқлаш.

Д. Юсупова, Жиноят ишлари бўйича Амударё туман судининг тергов судьяси.