Patronaj xizmati: aholi salomatligini asrash yoʻlida

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻlikni saqlash vazirligining 2022-yil 27-iyul kungi “Aholi orasida profilaktik koʻriklar skrining dasturlari va patronajni amalga oshirishni yanada takomillashtirish choralari toʻgʻrisida”gi 210-sonli buyrugʻiga asosan har bir mahallada 2000 aholi nisbatiga koʻra 1ta oila shifokori, 2ta patronaj hamshirasi, 1ta amaliyot hamshirasi va doya biriktirilgan. KTMPga qarashli 34 ta tibbiy brigada aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish boʻyicha faoliyat olib bormoqda. Men KTMP 14- tibbiy brigadaning Boʻston mahallasiga qarashli 1068 aholisiga tibbiy xizmat koʻrsatib kelmoqdaman. 1068 aholining 1 yoshgacha 32 nafar, 0-18 yosh 380 nafar, 2-10 yosh aholi 208 nafar, 18-40 yosh 401 nafar, 40 yoshdan kattalar 327 nafarini, homiladorlar 18 nafarini tashkil qiladi.

Aholining tibbiy profilaktik koʻriklari, skrining dasturlari va patronaj xizmatini oʻtkazishdan asosiy maqsad aholiga koʻrsatilayotgan profilaktik tadbirlarni tashkillashtirish, kasalliklarni keltirib chiqaruvchi omillarni erta aniqlash va ularni bartaraf qilish choralarini koʻrish, fertil yoshdagi ayollar, homiladorlar, yangi tuqqan chilla davridagi ayollar va chaqaloqlar bilan birgalikda oʻzgalar parvarishiga muxtoj boʻlgan shaxslar, yolgʻizlar, nogironlar, surunkali kasalliklari bor ijtimoiy himoyaga muxtoj boʻlgan bemorlarni tizimli patronaj bilan qamrab olganmiz.

Profilaktik tibbiy koʻrik – kasalliklar va ularning rivojlanish xavf omillarini aniqlash, salomatlik guruhlariga ajratish, bemorlarga tavsiyalarni berish maqsadida oʻtkaziladigan tibbiy koʻrik majmuasi.

Chuqurlashtirilgan tibbiy koʻrik bu – tizimli chora-tadbirlar, yaʼni bir necha yoʻnalishdagi tor soxa mutaxassislarining obʼektiv koʻriklari, laborator va instrumental tekshiruvlaridan iborat boʻladi.

Maqsadli tibbiy koʻrik – aloxida algoritm boʻlib ayrim kasallik va xolatlarni aniqlash uchun uyushgan va uyushmagan axolining tibbiy koʻriklari hisoblanadi. Bunda bir necha yoʻnalishdagi shifokorlar ishtirok etishi, laborator va instrumental tekshiruvlar oʻtkazilishi mumkin. Bular nikohlanuvchi shaxslar, ishga, oʻqishga kiruvchilar, haydovchilar, zararli omillar bilan ishlovchilar, jazoni oʻtash joyidan ozod etilganlar, mehnat migrantlari va boshqalarning tibbiy koʻriklaridir.

Skrining – kasallik belgilari boʻlmagan shaxslarda kasallik xolatlarini, ularni keltirib chiqaruvchi omillarni aniqlash maqsadida oson va tez uslublarda oʻtkaziladigan birlamchi tekshirish uslubidir.

Dispanserizatsiya – kasalliklarni erta aniqlashga qaratilgan profilaktik tibbiy koʻrik va qoʻshimcha tekshiruv usullari hisoblanadi.

Dispanser koʻriklar – surunkali kasalliklari bor bemorlarning dispanser nazoratga olinishi, dinamik tibbiy kuzatuvlar, sogʻlomlashtirish va reabilitatsiya tadbirlaridir.

Oʻzbekiston Respublikasi SSV ning 2024-yil 12-yanvardagi “ Birlamchi tibbiy-sanitariya yordamini yangicha yondashuvlar asosida tashkil etish toʻgʻrisida” gi № 3-XS- sonli buyrugʻi ijrosini taʼminlash boʻyicha Amudaryo tuman tibbiyot birlashmasining 19-yanvar 2024-yil 294-13-81-TV/2024-sonli buyrugʻi ishlab chiqarilgan. 2024-yil 1-fevraldan 1-aprelgacha axolining salomatlik va fiziologik xolatidan kelib chiqib tegishli guruhlarga ( tayanch, past xavf guruhi, oʻrta xavf guruhi, yuqori xavf guruhi) tasniflash uchun qayta tibbiy koʻrik xatlovi amalga oshirildi.

1-tayanch guruhiga amaliy sogʻlom shaxslar (sogʻlom turmush tarziga rioya qiluvchi, surunkali kasalliklari boʻlmagan shaxslar) kiradi, 2-past xavf guruhiga surunkali kasalliklari aniqlanmagan, ammo kasalliklar rivojlanishi xavfi ( Ortiqcha vazn, zararli odatlar: ichish, chekish ) boʻlgan shaxslar kiradi. 3-oʻrta xavf guruhiga surunkali kasalligi boʻlgan, dispanser nazoratida turgan va sogʻlomlashtirishga muxtoj shaxslar kiradi. 4-yuqori xavf guruhiga surunkali kasalliklarning yaqqol asoratlari bor, oʻzgalar parvarishiga muxtoj, nogiron va yotib qolgan bemorlardir. Ular sogʻlomlashtirish reabilitatsiya tadbirlari oʻtkazilishi talab etiladigan shaxslardir.

Profilaktik koʻriklar oila shifokori tomonidan oʻtkaziladi. 1 yoshgacha bolalar yiliga 14-marta, 1-3 yosh bolalar yiliga 4-marta,3-5 yoshli bolalar yiliga 2-marta, 6-18 yosh bolalar va kattalar yiliga 1-marta profilaktik koʻriklardan oʻtkaziladi. Antropometrik oʻlchovlar oʻtkazilib bolaning ovqatlanishiga, uning jismoniy va psixomotor rivojlanishiga baxo beriladi. Baxolash natijalariga koʻra oia-onasiga boladagi oʻzgarishlar tushuntiriladi, maslahatlar beriladi va hamshira tomonidan ambulator kartaga maxsus shakllarda belgilanadi. Shifokor tomonidan dinamik oʻzgarishlar baxolanadi. Obʼektiv koʻriklar natijalari va tavsiyalar qayd etiladi. Xatlov natijasiga koʻra 3-4 xavf guruhiga ajratilgan shaxslarni sogʻlomlashtirish rejasi tuziladi. Axoli orasida sogʻlom turmush tarzi, toʻgʻri ovqatlanish va jismoniy faollikni targʻib qilinadi.

Aziza Artikova, KTMP 14-tibbiy brigada oila hamshirasi