ÖZBEKISTONDA VORISLIK
Jamiyat negizini oila taşkil qiladi. Meros – mol-mulk bilan boğliq nizolar asosan oilada, qon-qarindoşlar, ota-ona, farzandlar, aka-uka, opa-singillar, bir oila aʼzolari örtasida yuzaga keladi.
Merosni vorislar özaro kelişib, maqbul yeçimga kelib, nizosiz hal qilişi kerak. Agar nizo bölsa, sud orqali hal qilinadi. Nizolaşiş, sud tomonidan qonuniy yeçim topilgan taqdirda ham merosxörlar örtasida qarindoşlik riştalariga, mehr-oqibatga putur yetkazadi. Qolaversa, moddiy jihatdan ham ortiqça ovoragarçilikka olib keladi.
Vorislik – bu şaxsning vafotidan keyin unga xususiy mulk asosida tegişli bölgan mol-mulkning, şuningdek, meros qoldiruvçining şaxsi bilan çambarças boğliq bölgan baʼzi huquq va majburiyatlarning merosxörlarga ötişi hisoblanadi.
Vorislik ikki xil usulda, vasiyat böyiça vorislik va qonun böyiça vorislik asosida bölişi mumkin. Qonun böyiça vorislik vasiyat mavjud bölmasa yoxud butun merosning taqdirini belgilamasa amalga oşiriladi.
Meros tarkibiga meros oçilgan paytda meros qoldiruvçiga tegişli bölgan, uning ölimidan keyin ham bekor bölmaydigan barça huquq va majburiyatlar kiradi. Masalan, aşyolar, pul va qimmatli qoğozlar, mulkiy huquqlar, intellektual mulk obʼektlariga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvçi vositaga nisbatan mutlaq huquqlar, mulkiy majburiyatlar, şu jumladan qarzlar (merosxörlarga qoldirilayotgan meros qiymati doirasida).
Meros fuqaroning ölimi yoki uning sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilinişi oqibatida oçiladi.
Meros oçilgan paytda hayot bölgan fuqarolar, şuningdek, meros qoldiruvçining hayotlik paytida homila holida bölgan va meros oçilganidan keyin tirik tuğilgan bolalari vasiyat va qonun böyiça merosxör bölişlari mumkin.
Meros oçilgan paytda tuzilib bölgan yuridik şaxslar, şuningdek, davlat va fuqarolarning özini-özi boşqariş organlari ham vasiyat böyiça merosxör bölişlari mumkin.
Fuqaroning öziga tegişli mol-mulkni yoki bu mol-mulkka nisbatan huquqini vafot etgan taqdirda tasarruf etiş xususidagi xohiş-irodasi vasiyat deb eʼtirof qilinadi. Vasiyatnoma şaxsan tuzilişi lozim. Vasiyatnomaning vakil orqali tuzilişiga yöl qöyilmaydi.
Fuqaro özining barça mol-mulkini yoki uning muayyan qismini qonun böyiça merosxörlar doirasiga kiradigan, şuningdek, kirmaydigan bir yoki bir neça şaxsga, şu bilan birga yuridik şaxslarga, davlatga yoki fuqarolarning özini-özi boşqariş organlariga vasiyat qilişi mumkin.
Vasiyat qiluvçi qonun böyiça merosxörlardan bittasini, bir neçasini yoki hammasini izoh bermagan holda merosdan mahrum qilişga haqli.
Meros qoldiruvçi har qanday mol-mulk töğrisidagi farmoyişni öz içiga oladigan vasiyatnoma tuzişga haqli.
Meros qoldiruvçi vasiyat qilayotgan paytida öziga tegişli bölmagan mol-mulk töğrisidagi farmoyişni öz içiga oladigan vasiyatnoma tuzişga ham haqli. Agar meros oçilgan paytga kelib, bunday mol-mulk unga tegişli bölib qolsa, tegişli farmoyiş haqiqiy hisoblanadi.
Meros qoldiruvçi vasiyatnoma tuzilganidan keyin uni istagan paytda bekor qiliş va özgartiriş borasida erkin bölib, bunda bekor qiliş yoki özgartiriş sabablarini körsatişga majbur emas.
B.XODJAMETOV,
Qoraqalpoğiston Respublikasi Amudaryo tumanida
xususiy amaliyot bilan şuğullanuvçi notarius.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶