PUL QÖLNING KIRI...MI? YoXUD HAYoTIMIZDA TOBORA BOLALAB KETAYoTGAN NOMAQBUL ODATLAR XUSUSIDA MULOHAZALAR
"Agar yeb-içişim va kiyinişim bölmaganida gulday kunimni körar edim-ov", degan ekan bir jaydari odam. Ha, tan oliş kerak, avallari oila daromadining asosiy qismi oziq- ovqat, rözğor ehtiyoji va kiyim-keçakka işlatilar, heç bölmaganda maoş olinganida oyning yarmidan köpiga yetguday zahira ğamlanar edi.
Mening nazarimda keyingi yillarda bu zaruratlardan ham ustunroq “bordi- keldi” degan taşviş paydo böldi. Bu qarindoş-uruğ, yaqinlardan ham taşqari taniş, qöşni, mahalladoş,birga öqigan, birga armiyada xizmat qilgan, birga sihatgohda dam olgan, kasalxonada birga davolangan “köz qiymaslarimiz”, qöşnilarning qarindoşlari va hokazolarning töy-ziyofatlari, maʼrakalari, qirq yoşlikdan boşlanadigan turli yoşdagi yubileylarga qilinadigan manğitça şevada aytsam, qada-qoyimlardir.
Ha, ha, aslida arzimasdek köringan şu bordi-keldilar oilalarni baʼzan qiynab, baʼzan noqulay holga solib qöyayapti. Axir birovniki birovda qolmaydi deganlariday, qada qilganlarga qaytariş fursati yetganida kimning çöntagida puli bölsa, kimningdir çöntagi quruq bölişi ham mumkin. Lekin oila ehtiyojlaridan keçib, qarz olib bölsa-da,aytilgan joydan qolmaslikka intilamiz. Qöşni lar, sinfdoşlar, qurdoşlar, hamkasblar va hokazolar bilan oyma- oy öynaladigan ziyofatlar bularning ustiga ustak. Bunday “çiqimli” kunlar baʼzan hafta- ön kunda bir kelsa, baʼzan kuniga bir neçasi baravar kelib qoladi. Baʼzan töylarga kelgan taklifnomalarni öqib, töy egasining kimligini eslay olmay qoladigan kunlarimiz ham böladi. Lekin... baribir “ aytilgan joydan qolib bölmaydi”.
Baʼzan öylab qolaman: töylarni ulkan, haşamdor töyxonani töldirib, 300-400 odam yiğib dabdabali qilib beriş şartmi? It egasini, muşuk bekasini tanimaydigan darajada olomonni töplaşga ne hojat? Axir şunça odamni kutiş uçun ham töy egalari ozmunça zahmat çekişadimi? Aksariyat oilalar farzandlari maktabni bitirişi bilanoq xorijga işga yuborişga harakat qilişadi. U yoqda ne bir maşaqqatlar evaziga, musofirlikda işlab topilgan pullar esa töy-maʼrakaga yo maşina olişga işlatiladi. Göyo töylar, maşinalar, hovli-joylarimizni zamonaviy uslubda taʼmirlaş hayotimizning boş maqsadiga aylanib qolganday. Açinarlisi, mana şunday bölmağur orzu -havaslarni deb navqiron yigitlarning xorijda işlaşga majbur bölayotganidir. Natijada endigina oila qurgan yigitlar ham diydoriga töymagan kelinlar bilan ayro yaşaşyapti, norasida bolalar otasi bilan telefonda gaplaşadi, tuşlarida diydorlaşadi.
Bozordan qaytayotganimda 30- 35 yoşlar atrofidagi ikki kelinçakning suhbati diqqatimni tortdi:
– Keça “posobiya”m tuşganiga qöşnilarga “taşkil”imni berib qutulayin deb xarajat qilib qaytdim, – dedi biri qölidagi sumkalariga işora qilib.
– Töğri qilibsan, – uni quvvatladi hamrohi. – Axir mehmon çaqirişning özi böladimi? Kundan kun ötaversa, pul turadimi, işlatilib ketadi. Hammaga özim telefon qilib aytib çiqaman, sen bemalol işlaringga qarayver.
Men istay-istamay kelinçaklarning gurungini tinglaşga majbur edim. Şu barobarida öylayman: qöşni tengdoşlari bilan ziyofatlaşiş yurtimiz kelinlariga bolalari taşvişidan ham muhim bölib qoldimi? Nahotki? Buning uçun bolalar nafaqasi sarflanişidan taşqari neça oilada neça bolalar onasi ziyofatga ketib, qarovsiz qolib ketişi esa hammasidan ham açinarlidir.Şular haqda öylab ötirib, faylasufning “Pul topiş uçun jasorat, uni saqlaş uçun aql, sarflaş uçun esa sanʼat talab qilinadi”, degan sözlarini esladim.
Davralarda “odamlarda pul yöq” degan gaplarni tez- tez eşitamiz. Aslida pul yöq bölmaydi, doim mavjud, faqat çöntaklardan çöntaklarga köçib yuradi. Biz esa ... çöntaklarimiz böş bölmasligi uçun uni faylasuf aytganiday sarflaşga odatlanişimiz kerakka öxşaydi. Illo, nomaqbul işlarga emas.
Oygul RAJABOVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶