SUD XATŞUNOSLIGIDA YoZUVNING TUZILIŞI MUHIM AHAMIYaT KASB ETADI
Sud xatşunoslik ekspertizasining bevosita obʼekti odamning murakkab könikmalaridan biri – yozuv könikmasini amalga oşiriş bilan boğliq bölgan xat, yaʼni yozuv hisoblanadi.
Taʼkidlaş joizki, yozuv atamasining bir neça mazmuni mavjud. Kundalik hayotda yozuv deganda qölyozma matnni bajariş jarayoni, poçta jönatmasi, odamning fikrlarini şartli grafik belgilar yordamida qayd etiş va hokazolar tuşuniladi. Uşbu tuşunça kriminalistika fanida quyidagiça talqin etiladi:
Yozuv – bu odamlarning özaro muloqotga kirişişlarida oğzaki nutqiga qöşimça vosita bölib, oğzaki nutqni muayyan tarzda ifodalaydigan turliça grafik belgilar orqali amalga oşiriladi va oğzaki nutqni fazoda yuboriş hamda vaqtda qayd etişga xizmat qiladi. Yozuv odamning nutq faoliyatining bir turi sifatida, umumiy tarzda sifat jihatdan murakkab va köp qirrali könikmalar tizimiga asoslangan. Uşbu könikmalar tizimi odam yozuvining funktsional-dinamik kompleksini taşkil qiladi. Yozuvning tuzilişi uç guruh könikmalardan taşkil topadi.
Intellektual könikmalar guruhiga odamning idrok etiş, fikrlaş könikmalari va xotirasi va şu kabilar kiradi. S.M. Vul taʼkidlaganidek, “intellektual könikmalar odamni atrof-muhit va voqelikni, uning şaxsiy tajribasi va ruhiyatining öziga xos xususiyatlari bilan ifodalanadigan biliş usullarini aks ettiradi. Uşbu könikmalarning ayrim xususiyatlari yozuvdagi tuşunçalar va mazmunida mavjud böladi”.
Yozuv-nutq könikmalari guruhi öziga leksik, grammatik, stilistik, orfografik va punktuatsion könikmalarni qamrab oladi. Umuman olganda uşbu könikmalar odamning yozma nutqidagi örni va roliga köra farqlanadi. Leksik va sintaksis könikmalarsiz nutqni tasavvur qilib bölmaydi, şu boisdan uşbu könikmalar odamning yozma nutqida muhim ahamiyat kasb etadi. Orfografik va punktuatsion könikmalar aynan yozuv bilan boğliq ikkilamçi maʼlumotlarni taşkil qilganligi bois, yordamçi funktsiyalarni bajaradi.
Yozma-harakat könikmalari yozuvning bevosita grafik va texnik jihatlari bilan boğliq. Şu boisdan, uşbu guruh ikki turdagi, texnik va grafik könikmalardan taşkil topadi.
Taʼkidlaş joizki, yozuvning funktsional-dinamik kompleksining tuzilişi va qonuniyatlari sud xatşunosligi uçun muhim ahamiyat kasb etadi, çunki kriminalistik bilimlarning bevosita obʼekti bölgan yozuvning asosini aynan ular taşkil qiladi.
B.Yendirboyev, Özbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi 3-öquv kursi kursanti.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶