DIYDOR KÖRIŞMAGAN IKKI BUYuK QALB
Alişer Navoiy özigaça yaşab ötgan uluğ şoirlar ‒ Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviylarning «Xamsa» asariga javob tariqasida özining turkiy tildagi «Xamsa»sining birinçi dostonini yozgan yili olis Movarounnahrda, Farğona vodiysida yana bir buyuk şoir — Zahiriddin Muhammad Bobur tuğildi. Bobur Mirzo qonida şohlarga xos mardlik va şijoat bor edi, biroq unga şoirona qalb ham ato etilgandi.
Hukmdor bölmiş otasi Umarşayx Mirzoning bevaqt vafoti tufayli unga erta bilan taxtga ötirişga, öz beqaror zamonining hokimiyat talaşib, mamlakatni inqiroz va tanglikka olib kelgan temuriy şahzodalari orasida saltanat yuritişiga töğri kelgan edi. Siyosat maydoniga çiqib, içki kuraşlar avj olgan vaqtda Samarqandni ikkinçi bor qölga kiritadi. Şunda unga Navoiydan maktub keladi. Buni Bobur özining «Boburnoma» asarida şunday yozadi: «Uşbu ikkinçi navbat Samarqandni olganimizda Alişerbek tirik edi. Bir navbat menga maktubi ham kelgan edi. Men ham bir maktub yuborib edim: orqasida turkiy bayt aytib, bitib yuborib edim».
Balki Alişer Navoiy yoş Bobur timsolida elni tinç va osoyişta zamonga olib çiqişga qodir ezgu bir kuçni körgandir? Çunki özi bu paytga kelib keksaygan, davlat işlaridan tamoman isteʼfoga çiqqan, «Majolis un-nafois» tazkirasiga Xuroson va movarounnahrlik şoirlar ijodidan şeʼrlar töplayotgan edi. Ular maktub orqali diydorlaşdilar. Ammo «javob kelgunça ğavğo-töpolonlar böldi», deya «Boburnoma»da yozgan edi muallif. Çunki Bobur ikkinçi bor Samarqandni Şayboniyxonga topşirişga majbur bölgan edi. Bu orada Navoiy hazratlari vafot etadilar.
Oradan köp vaqt ötmay, Bobur saltanat uçun kuraşlarda mağlublik alamini çekib, Xurosonga ketişga majbur böldi. Movarounnahrni qölga kiritgan Şayboniyxon endi Xuroson tomonga yuriş qila boşlaydi. Bu paytda Qobulni egallab turgan Boburni Husayn Boyqaroning öğillari umumiy duşmanga qarşi ittifoqda kuraşiş uçun Hirotga çaqiradilar. Uni Boyqaroning öğli Badiuzzamon kutib oladi, Navoiy yaşagan uyga joylaştiradi. Bobur bu haqida «Boburnoma»da şunday yozadi: «Ertasi ertalab kelib Boği Navda tuşdim. Boği Navda bir keça böldim. Uni munosib körmay, Alişerbekning uylarini tayin qildilar. Hirotdan ketgunça Alişerbekning uylarida edim». Bobur Hirotda ötkazgan 20 kun mobaynida Sulton Husayn mirzoning xonaqohidan boşqa hamma joyni, jumladan, «Alişerbekning «Unsiya» atalmiş uylarini, «Qudsiya» nomli maqbara va masjidi Jomeʼni, «Xalosiya» va «Ixlosiya» hammomlarini, «Safoiya» va «Şifoiya» atalmiş şifoxonalarini» borib körganini yozadi. Yoş Bobur ança yillar oldin öziga xat yozgan, ehtirom ila yodida saqlaydigan kişi yaşagan uy, u yaşagan joyda turardi, biroq endi uning özi hayotda yöq, ammo u barpo etgan bino va imoratlar, boğlarda uluğ şoir qalbidagi ezgulik va gözallik aks etib turar edi.
«Boburnoma»da Alişer Navoiy tilga olingan örinlar köp, Bobur bu zot haqida yozar ekan, hurmat va ehtirom bilan yondaşadi. Tariximiz sahifalaridan mangu örin egallagan bu ikki buyuk zotning diydor körişmoqliklari nasib etmadi, biroq fano boğidagi keksa daraxt bilan yoş niholning orasida esgan nasim qisqa bölsa-da, bir-birlarini qalbdan anglab yetganliklari şubhasiz.
Siroj Olimov, 30-sonli maktabning ijodiy-madaniy
masalalar böyiça tarğibotçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶