21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 08:05
Jamiyat 👁 313

AYBSIZ AYBDOR QILINIB, OTILGAN ÖĞLONLAR

AYBSIZ AYBDOR QILINIB,  OTILGAN ÖĞLONLAR

Maʼlumot uçun
1937-yilning iyulidan 1938-yilning noyabr oyigaça sovet imperiyasi hududidan 1,5 milliondan ziyod odam qamalgan, 700 ming kişi otib öldirilgan. Özbekistonda esa 1937-yilning 10-avgustidan 1938-yilning 1-yanvarigaça, 5 oy davomida 10700 nafar kişi qamoqqa taşlangan. Ulardan 3613 kişi otib öldirilgan. 7087 kişi 8-yildan 10-yilgaça bölgan muddatlarga qamalgan.

Har gal 31-avgust sanasi yaqinlaşganida keksa avlod vakillari sobiq ittifoq – mustabid tuzum davridagi qatağon siyosatini oğir, dahşatli xotiralar bilan esga olişadi.
— Biz kördik, illoh-billoh farzandlarimiz körmasin, – degan edilar Alloh rahmat qilsin, Toşyop ovulining Şoir qozoq mavzesida yaşab ötgan Qutim bobo Dösimbetov. – Men 15-16 yoşligimda «xalq duşmani» tamğasi bilan qamoqqa olinib, Gurlandagi turmaxonada otib öldirilgan otam bilan akam Nurimbatni umumiy qabrdan kavlab olib, Qiliçboyning Dörmanidagi özimiz tuğilib, ösgan tuproqqa topşirganman...
Yagona aybi bilimdon tadbirkor va boy-badavlat bölgan otasi Dösimmat Matniyozov bor boyligini Qiliçboy hududida tuzilgan Stalin nomli kolxozga topşirganini, 13 boş tuya, 40 boş qoramol, 14 boş ot, 2 200 boş qöylarini xatlab olgandan söng ham çaqimçilar uni «xalq duşmani»ga çiqarib qöyişganini, natijada butun oila jonini omon saqlaş uçun özlari tuğilib-ösgan ota makonini tark etişga majbur bölişganini nadomat bilan xotirlar edilar.
Azizlar, qatağon yillari azob-uqubatlarini körganlar yolğiz Qutim bobo emas, balki Xorazm viloyatining Manğit tumanidan 1920-yillardan 1938-yilning oxiri, noyabr-dekabr oyigaça köplab begunoh insonlar turli xil azob-uqubatlarga duçor bölganlar.
Tarixda «katta terror» nomini olgan bu qatağon siyosati mustabid sovet rejimining heç keçirilmas jinoyatidir.
Qonli siyosat qurbonlaridan biri Manğitda tuğilib-ösgan serqirra bilim egasi Matniyoz Mufti Yusuf öğli edi. Rus, fors, arab tillarini yaxşi biladigan, 1879-yilda tuğilgan Matniyoz Mufti Xiva xonligining muhrini saqlovçi lavozimida xizmat qilgan. Xiva xonligi ağdarilgaç, mahalladagi yoş bolalarga uyida ilm örgatib yurganida «xonlikka xizmat qilgan» degan vaj bilan 1932-yilda qamoqqa olişgan va otuvga hukm qilingan.
Matniyoz Muftining zamondoşlari va döstlari 1875-yilda tuğilgan qora qipçoqlik Bobojon qori Nizomaddin oxun, Qipçoq qişloğidan Ernazar Şomurod öğli ham hibsga olinib, 1938-yilning 7-fevral kuni otuvga hukm qilingan va hukm ijro etilgan.
Men 2015-yildan beri tumanimizning turli hududlarida yaşagan va qonli sovet rejimining qatağon siyosati qurboni bölgan insonlar haqida maʼlumotlar töplab kelayotgan oddiy bir izlanuvçi-jurnalist sifatida  şuni afsus bilan qayd etamanki, biz vaqtida yonlarimizda bor bölgan tariximizning tirik guvohlari qadriga yetib, ular bilgan haqiqatlarni yozib olganimizda edi, erk, ozodlik, adolat yölida qurbon bölgan yurtdoşlarimizning qahramonona hayot yölini yaxşiroq yoritgan bölar edik.
Qiliçboy mavzesining Dörman qişloğilik Amat Yusupov quloq sifatida otişga hukm qilinganida 34 yoşda edi. Ayni kuçga tölgan, navqiron bu insonning aybi ham aqlli, bilimdon tadbirkorligi bölgan. Uning hamqişloği Raimjon Erniyozov ham öziga töq, bilimdon va tadbirkor insonlardan biri bölgan. Ikkala yigit ham qirqqa kirmay çaquvdan “quloq”qa tortilgan va 1938-yilning 10-fevralida otuvga hukm qilinganlar.
Qiliçboyliklar boşiga kelgan bu baloi kulfat şu bilan tugamadi. Birgina Manğit tumanining özidan 1938-yilning 10-fevral sanasida 30 nafarga yaqin elim, yurtim, degan ilm-u maʼrifatli, tadbirkor va işbilarmon insonlar ölim jazosiga hukm etilgan va şundan 13 nafari xolimbeglik edi. Bir kunda 13 nafar zabardast öğlonlarning oilalarida aza oçildi. 13 nafar xolimbeglik yigitlarning ortida bözlab qolgan norasida gödaklar, 20-30 yoşning nari-berisida bevalik jabrini tortgan yoş-yoş juvonlar, «Bolam!» deb unsiz faryodlar çekib, azoblar zabtidan tişlari tökilgan, erta keksaygan otalar, jafokaş onalar qoldi.

– Nafaqat  Xolimbegda, balki  butun Manğit tumanida odamlar biri-biri bilan körişib, sözlaşmoqqa, dardlaşmoqqa qörqib qoldilar, – deb yozgandi Qutim bobo Dösimmatov özining Amudaryo tuman hokimligiga 2001-yil 5-iyun sanasida otasi Dösimmat Matniyozovning nomini oqlaşda yordam sörab yöllagan murojaatida.   — Sababi, ikki kişi uzoq gaplaşib turib qolişining özidan qandaydir yomonlikning isi kelardi.
“Yomonlik…” Bu sözning zamirida eng yovuz illatlar bor – çaqimçilik, tuhmat, xiyonat, fitna, nayrang, makkorlik, duşmanlik… Şuning uçun bu sözni işlatganimizda qalbimiz muzlaydi, yuragimiz namakob içganday açişadi, vujudimiz karaxt böladi.
«Katta terror» nomini olgan 1937-yilning iyulidan 1938-yilning noyabr-dekabr oyigaça davom etgan bir yarim yillik qatağon davrida xalqimiz göyo zahar yutdi, sözlaşga oçilgan lablar qulflandi, tillar kesildi. Gung va kar, karaxt yaşadi xalq. Millat otalari bolalarini tuzum özgarayotgan kezlar notayin töz-tözlarga berdi, söng ikkinçi jahon uruşiga, yana qama-qamalar, «özbek işi», «paxta işi»… ga berdi, yovqur bolalarini.
Nazarimda, xalqimiz uçun bu qatağonlar, agar haqiqatga tik qaraydigan bölsak, juda uzoq – 70-yil davom etdi. Mana 30-yilki, yurtda erk tuği baland tutilgan – OZODmiz. Ming-ming şukur. Ana şu ozodlik yalovini tutib ötganlar va bugungi dorilomon kunlarga yetmaganlar haqqi, Vatanda TINÇLIK mangu bölsin! Aziz ajdodlarimiz ot surib ötgan bu qutluğ zamin mangu obod bölsin. Erk, hurriyat yölida jon fido etgan qatağon qurbonlari haqiga duo qiling, azizlar, ular bizning bugungi dorilomon kunlarimiz orzusida yaşab, şu orzu-armon bilan kafanlangan begunoh şahidlar edilar...

Robiya YÖLDOŞEVA.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026