TURSUNBOY SALOMChI

Hayotda shunday insonlar borki, ular bilan bir zum uchrashib, suhbat qurishning oʻzida hayot goʻzalligini, yashash zavqini, ertangi kunga boʻlgan ulkan ishonchni his qilasiz. Boʻlib oʻtgan suhbatdan koʻnglingiz koʻtarilib, barchaga nisbatan iliqlik tuyasiz.

Bugungi maqolamiz ana shunday inson haqida. Maqolamiz qahramoni – ustoz-murabbiy, mohir notiq, shoir-hikoyanavis Tursunboy aka Abdullayev. Bir odamda shuncha yaxshi xislatlarning jam boʻlgani sizni ajablantirayotgan boʻlsa, maqolamizni diqqat bilan oʻqing, tan bersangiz, biz ham xursand boʻlamiz.

Tursunboy Abdullayev 1951-yilning 20-oktyabrida tumanimizning Xitoy qishlogʻida tugʻildi. Otasi Abdulla aka, onasi Oyim opa oʻgʻillarini oq yuvib, oq tarab voyaga yetkazdi. U oʻzining ilk mehnat faoliyatini 1966-yilda Pushkin nomli, hozirgi 2-sonli maktabning 10-sinfini tugatib, sobiq Oxunboboyev nomli kolxozda hisobchi boʻlib ishlashdan boshladi.

Ilmga chanqoq yigit keyinchalik  Toshkent davlat universitetining filologiya fakulteti sirtqi boʻlimiga oʻqishga kirdi. Oʻqituvchilik faoliyatini 1970-yilda tumanimizdagi 19-sonli maktabda ishlashdan boshladi. Shu bilan birga 1976-79-yillarda yoshlar tashkilotining kotibi vazifasida ham faoliyat olib bordi.

Oʻqituvchilik faoliyatini 1979-yilda 2-sonli maktabda davom ettirdi. 2003-2007-yillarda shu maktabda direktorlik lavozimida ishlab, nafaqaga chiqdi.

Tajribali ustoz hozirgi kunda ham shogirdlar davrasida tez-tez boʻlib, ulardan qimmatli oʻgitlarini ayamaydi. Shogirdlari ham uning izzat-hurmatini joyiga qoʻyishadi.

Tursunboy aka mahallaning eng faol aʼzolaridan biri. U  Xitoy ovul fuqarolar yigʻinida boʻlib oʻtadigan madaniy-maʼrifiy ishlarga bosh-qosh. Bunday ishlarda oʻzi tashabbuskor, oʻzi ijrochi, oʻzi tashkilotchi boʻlib, yoshlarga ibrat koʻrsatib kelmoqda. Zero, Xitoy qishlogʻining bugungidek gullab-yashnashida Tursunboy akadek fidoyi insonlarning hissalari salmoqli boʻlmoqda.

Shu bilan bir qatorda Tursunboy aka oilada mehribon, farzandlarga oʻrnak boʻlguvchi ota hamdir. Ular Enajon opa bilan baxtli turmush kechirib 2 oʻgʻil, 5 qizning koʻngli toʻq ota-onalari boʻlishdi. Hammalari uyli-joyli boʻlishib, hayotda oʻz oʻrinlarini topib ketishgan. 20 nafar nevara, 2 nafar chevara voyaga yetmoqda.

Ustoz-murabbiy nimagaki qoʻl ursa, barchasi koʻngildagidek bitadi. Oila tomorqasi saranjom-sarishta. Uy oldidagi turli xil mevali daraxtlar gullab, meva tugib yotibdi. Farzandlar bir-biriga mehribon. Otalarining hurmatini joyiga qoʻyib oppoq rangli “Neksiya” avtomobilini sovgʻa qilishgan.

Tursunboy aka maktabda oʻqituvchilik qila boshlaganidan buyon badiiy ijoddan qoʻl uzmaydi. Uning sheʼrlari respublika va tuman gazetalari sahifalarida uzluksiz tarzda yoritilib kelinmoqda. Har bir bayram, muhim sanalar munosabati bilan oʻtkaziladigan tadbirlarda ishtirok etib, bu koʻrinishlar Amudaryo televideniyesida muntazam yoritib kelinmoqda.

Badiiy adabiyot va ona tili oʻqitish uslubi haqidagi risolalari barchaga tanish. Tursunboy aka bir necha oʻnlab hikoya va hajviyalarning ham muallifidir.

Yana bir muhim gap – maqolamizga bejizga “Tursunboy salomchi” deb mavzu tanlamadik. Toʻy boshlovchilik qobiliyati ustozning eng alohida, asosiy koʻzga tashlanadigan xislatlaridan biridir. U 1975-yildan nikoh toʻylarida qatnashib, toʻy kechalarida boshlovchilik qila boshlagan edi. Eh-he, oradan qancha yillar oʻtdi. Tursunboy salomchi boshqargan toʻylardagi kelin-kuyovlarning katta farzandlari hozirgi kunda 45 yoshdan oshib ketdi.

Toʻylarda udumimizga koʻra, kelin kelgan uyda kelin salom aytish, aytganda ham salom oluvchilarning kasbiga, xarakteriga, tashqi koʻrinishlariga, toʻy berayotgan uy egalariga qay jihatdan qarindoshligiga qarab, hech kimning koʻnglini ogʻritmaydigan, ranjitmaydigan qilib oʻrniga qoʻyishning oʻzi boʻlmaydi.

Kelin salom toʻy bazmiga ulanib ketgach, 4-5 soatgacha davom etadigan nikoh toʻyida boshlovchi boʻlib, mehmonlarni zeriktirmay, tinimsiz notiqlik qilib, yigʻilganlarning koʻnglini olish oson ish emas.

Bunday xususiyatga ega boʻlish, deyarli 45-yildan buyon el eʼtiboridan tushmay, hurmatga sazovor boʻlib yurish barchaga nasib etavermaydi. Biroq Tursunboy aka shunday martabaga erishdi.

Oʻqidi, oʻrgandi, barcha bilan izzat-hurmatda boʻldi.

Madaniyatning eng kuchli omillaridan biri – notiqlik, deydilar. Tursunboy aka notiqlikni madaniyat darajasiga koʻtargan inson. Yana bir joyda: “chiroyli gapirish qadr topmagan jamiyatda ritorika – soʻz riyokorligi – mahmadonalik hokim boʻlib qoladi”, deyilgan. Ustoz bor davrada soʻz qadri hamisha yuksak boʻldi.

2013-yilda shoir Ahmad Nafasovning “Salomchi – mening unvonim” nomli kitobi chop etildi. Bu kitob Tursunboy salomchi haqida. Boshqalarni bilmadim-u, boshqa kasb egalari haqida koʻplab kitoblarni oʻqiganman, ammo oddiy salomchi haqida butun boshli kitob yozish... Demak, ustoz shunga loyiq.

Tursunboy akaning oilaviy albomini, bisotidagi suratlarini tomosha qilib, hayratga tushasiz. Bu suratlarda qanchadan-qancha buyuk zotlar muhrlangan. Tursunboy aka oʻzining yaxshi xislatlari bilan ularga yaqin boʻlaolgan, doʻst tutingan. Davralarni birga oʻtkazishgan. Bular mashhur hofizlar, baxshilar, shoir-yozuvchilar, soʻz ustalari, taniqli sanʼatkorlar, el-yurt hurmatiga sazovor boʻlgan insonlar.

Tursunboy aka ularning har biri bilan qanchalik doʻst, hamfikr boʻlaolgani diqqatga sazovor. Tursunboy aka haqida maqola  tayyorlash borasida respublikamiz hamda qoʻshni Xorazm viloyatida yashovchi elga taniqli insonlar bilan hamsuhbat boʻldik. Ustoz haqida Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, mashhur qoʻshiqchi-shoir Oshiq Erkin (Madrahimov), ovoz yozish ustasi Ozod Hayitov, Xorazm viloyat televideniyesining rejissyori Umrbek Shomurodov, shifokor Tojiboy hoji Bozorboyev, shoir Ahmad Nafas, Ellikqalʼa tumani hokimining maʼnaviyat ishlari boʻyicha oʻrinbosari Hojiboy Sotliqov, Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, “Mahalla iftixori”koʻkrak nishoni  sohibasi Xonimjon Rajabovalar juda iliq fikrlarni bildirdilar.

Bunday yuksak eʼtiroflarga sazovor boʻlish har kimga ham nasib etavermaydi.

Ustoz qunt bilan oʻqib-oʻrganib, arab yozuvi asosidagi eski oʻzbek yozuvini ham mukammal oʻzlashtirdi. U nuroniylar orasida islomiy maʼrifat mavzusida bemalol fikr yurita oladi.

Maqolamiz qahramoni Tursunboy aka Abdullayev bu yil muborak 70 yoshni qarshilash arafasida.

Biz ham bir ixlos qoʻygan shogird sifatida muhtaram ustozga uzoq umr, ijodlarida barkamollik, mustahkam sihat-salomatlik tilaymiz.

Oʻrozali REYIMOV.