TURSUNBOY SALOMÇI
Hayotda şunday insonlar borki, ular bilan bir zum uçraşib, suhbat qurişning özida hayot gözalligini, yaşaş zavqini, ertangi kunga bölgan ulkan işonçni his qilasiz. Bölib ötgan suhbatdan könglingiz kötarilib, barçaga nisbatan iliqlik tuyasiz.
Bugungi maqolamiz ana şunday inson haqida. Maqolamiz qahramoni – ustoz-murabbiy, mohir notiq, şoir-hikoyanavis Tursunboy aka Abdullayev. Bir odamda şunça yaxşi xislatlarning jam bölgani sizni ajablantirayotgan bölsa, maqolamizni diqqat bilan öqing, tan bersangiz, biz ham xursand bölamiz.
Tursunboy Abdullayev 1951-yilning 20-oktyabrida tumanimizning Xitoy qişloğida tuğildi. Otasi Abdulla aka, onasi Oyim opa öğillarini oq yuvib, oq tarab voyaga yetkazdi. U özining ilk mehnat faoliyatini 1966-yilda Puşkin nomli, hozirgi 2-sonli maktabning 10-sinfini tugatib, sobiq Oxunboboyev nomli kolxozda hisobçi bölib işlaşdan boşladi.
Ilmga çanqoq yigit keyinçalik Toşkent davlat universitetining filologiya fakulteti sirtqi bölimiga öqişga kirdi. Öqituvçilik faoliyatini 1970-yilda tumanimizdagi 19-sonli maktabda işlaşdan boşladi. Şu bilan birga 1976-79-yillarda yoşlar taşkilotining kotibi vazifasida ham faoliyat olib bordi.
Öqituvçilik faoliyatini 1979-yilda 2-sonli maktabda davom ettirdi. 2003-2007-yillarda şu maktabda direktorlik lavozimida işlab, nafaqaga çiqdi.
Tajribali ustoz hozirgi kunda ham şogirdlar davrasida tez-tez bölib, ulardan qimmatli ögitlarini ayamaydi. Şogirdlari ham uning izzat-hurmatini joyiga qöyişadi.
Tursunboy aka mahallaning eng faol aʼzolaridan biri. U Xitoy ovul fuqarolar yiğinida bölib ötadigan madaniy-maʼrifiy işlarga boş-qoş. Bunday işlarda özi taşabbuskor, özi ijroçi, özi taşkilotçi bölib, yoşlarga ibrat körsatib kelmoqda. Zero, Xitoy qişloğining bugungidek gullab-yaşnaşida Tursunboy akadek fidoyi insonlarning hissalari salmoqli bölmoqda.
Şu bilan bir qatorda Tursunboy aka oilada mehribon, farzandlarga örnak bölguvçi ota hamdir. Ular Enajon opa bilan baxtli turmuş keçirib 2 öğil, 5 qizning köngli töq ota-onalari bölişdi. Hammalari uyli-joyli bölişib, hayotda öz örinlarini topib ketişgan. 20 nafar nevara, 2 nafar çevara voyaga yetmoqda.
Ustoz-murabbiy nimagaki qöl ursa, barçasi köngildagidek bitadi. Oila tomorqasi saranjom-sarişta. Uy oldidagi turli xil mevali daraxtlar gullab, meva tugib yotibdi. Farzandlar bir-biriga mehribon. Otalarining hurmatini joyiga qöyib oppoq rangli “Neksiya” avtomobilini sovğa qilişgan.
Tursunboy aka maktabda öqituvçilik qila boşlaganidan buyon badiiy ijoddan qöl uzmaydi. Uning şeʼrlari respublika va tuman gazetalari sahifalarida uzluksiz tarzda yoritilib kelinmoqda. Har bir bayram, muhim sanalar munosabati bilan ötkaziladigan tadbirlarda iştirok etib, bu körinişlar Amudaryo televideniyesida muntazam yoritib kelinmoqda.
Badiiy adabiyot va ona tili öqitiş uslubi haqidagi risolalari barçaga taniş. Tursunboy aka bir neça önlab hikoya va hajviyalarning ham muallifidir.
Yana bir muhim gap – maqolamizga bejizga “Tursunboy salomçi” deb mavzu tanlamadik. Töy boşlovçilik qobiliyati ustozning eng alohida, asosiy közga taşlanadigan xislatlaridan biridir. U 1975-yildan nikoh töylarida qatnaşib, töy keçalarida boşlovçilik qila boşlagan edi. Eh-he, oradan qança yillar ötdi. Tursunboy salomçi boşqargan töylardagi kelin-kuyovlarning katta farzandlari hozirgi kunda 45 yoşdan oşib ketdi.
Töylarda udumimizga köra, kelin kelgan uyda kelin salom aytiş, aytganda ham salom oluvçilarning kasbiga, xarakteriga, taşqi körinişlariga, töy berayotgan uy egalariga qay jihatdan qarindoşligiga qarab, heç kimning könglini oğritmaydigan, ranjitmaydigan qilib örniga qöyişning özi bölmaydi.
Kelin salom töy bazmiga ulanib ketgaç, 4-5 soatgaça davom etadigan nikoh töyida boşlovçi bölib, mehmonlarni zeriktirmay, tinimsiz notiqlik qilib, yiğilganlarning könglini oliş oson iş emas.
Bunday xususiyatga ega böliş, deyarli 45-yildan buyon el eʼtiboridan tuşmay, hurmatga sazovor bölib yuriş barçaga nasib etavermaydi. Biroq Tursunboy aka şunday martabaga erişdi.
Öqidi, örgandi, barça bilan izzat-hurmatda böldi.
Madaniyatning eng kuçli omillaridan biri – notiqlik, deydilar. Tursunboy aka notiqlikni madaniyat darajasiga kötargan inson. Yana bir joyda: “çiroyli gapiriş qadr topmagan jamiyatda ritorika – söz riyokorligi – mahmadonalik hokim bölib qoladi”, deyilgan. Ustoz bor davrada söz qadri hamişa yuksak böldi.
2013-yilda şoir Ahmad Nafasovning “Salomçi – mening unvonim” nomli kitobi çop etildi. Bu kitob Tursunboy salomçi haqida. Boşqalarni bilmadim-u, boşqa kasb egalari haqida köplab kitoblarni öqiganman, ammo oddiy salomçi haqida butun boşli kitob yoziş... Demak, ustoz şunga loyiq.
Tursunboy akaning oilaviy albomini, bisotidagi suratlarini tomoşa qilib, hayratga tuşasiz. Bu suratlarda qançadan-qança buyuk zotlar muhrlangan. Tursunboy aka özining yaxşi xislatlari bilan ularga yaqin bölaolgan, döst tutingan. Davralarni birga ötkazişgan. Bular maşhur hofizlar, baxşilar, şoir-yozuvçilar, söz ustalari, taniqli sanʼatkorlar, el-yurt hurmatiga sazovor bölgan insonlar.
Tursunboy aka ularning har biri bilan qançalik döst, hamfikr bölaolgani diqqatga sazovor. Tursunboy aka haqida maqola tayyorlaş borasida respublikamiz hamda qöşni Xorazm viloyatida yaşovçi elga taniqli insonlar bilan hamsuhbat böldik. Ustoz haqida Özbekiston va Qoraqalpoğiston Respublikasida xizmat körsatgan madaniyat xodimi, maşhur qöşiqçi-şoir Oşiq Erkin (Madrahimov), ovoz yoziş ustasi Ozod Hayitov, Xorazm viloyat televideniyesining rejissyori Umrbek Şomurodov, şifokor Tojiboy hoji Bozorboyev, şoir Ahmad Nafas, Ellikqalʼa tumani hokimining maʼnaviyat işlari böyiça örinbosari Hojiboy Sotliqov, Qoraqalpoğiston Respublikasida xizmat körsatgan madaniyat xodimi, “Mahalla iftixori”kökrak nişoni sohibasi Xonimjon Rajabovalar juda iliq fikrlarni bildirdilar.

Bunday yuksak eʼtiroflarga sazovor böliş har kimga ham nasib etavermaydi.
Ustoz qunt bilan öqib-örganib, arab yozuvi asosidagi eski özbek yozuvini ham mukammal özlaştirdi. U nuroniylar orasida islomiy maʼrifat mavzusida bemalol fikr yurita oladi.
Maqolamiz qahramoni Tursunboy aka Abdullayev bu yil muborak 70 yoşni qarşilaş arafasida.
Biz ham bir ixlos qöygan şogird sifatida muhtaram ustozga uzoq umr, ijodlarida barkamollik, mustahkam sihat-salomatlik tilaymiz.
Örozali REYIMOV.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶